ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ

Με τα λόγια ενός δασκάλου

2007-04-25T23:07:00.000-07:00

Για όλους εμάς εδώ είναι καταρχήν μεγάλη χαρά που έχουμε σήμερα κοντά μας τον «συγγραφέα των παιδιών», τον Μάνο Κοντολέων. Επιχειρώντας να σας παρουσιάσω τον συγγραφέα Μάνο Κοντολέων δεν σας κρύβω ότι βρέθηκα σε αμηχανία! Άραγε τι να πρωτοπεί κανείς για έναν άνθρωπο με ένα τόσο πλούσιο συγγραφικό και λογοτεχνικό έργο όπως είναι ο Μάνος Κοντολέων;
Ο Μάνος Κοντολέων είναι χωρίς αμφιβολία ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1946 και σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και ασχολείται με τη λογοτεχνία από τα παιδικά του χρόνια, γράφοντας μυθιστορήματα, διηγήματα, παραμύθια και κριτικά σημειώματα, ενώ συνεργάζεται ή έχει συνεργαστεί με πολλές εφημερίδες, περιοδικά, τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς.
Ο Μάνος Κοντολέων έχει βραβευθεί με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας το 1998.
Μυθιστορήματά του έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν στη Γαλλία στην Γερμανία και στην Ταϋλάνδη. Μέχρι σήμερα έχουν κυκλοφορήσει πάνω από 40 βιβλία του: άλλα από αυτά ανήκουν στην παιδική λογοτεχνία, άλλα στην λογοτεχνία για νέους και άλλα στη λογοτεχνία που απευθύνεται σε ενήλικες αναγνώστες.
Είναι ίσως ο μόνος Έλληνας συγγραφέας που και το κοινό και η κριτική του έχει αναγνωρίσει την ικανότητα να μπορεί αποτελεσματικά ν’ απευθύνεται σε αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών. Τα βιβλία του Μάνου Κοντολέων είναι όπως γράφει κάπου «σαν ένα χτύπημα στον ώμο αφυπνιστικό και συνθηματικό, κάτι σαν επιδέξιο, αποφασιστικό και μετρημένο σπρώξιμο στο κατώφλι της ζωής, ή μάλλον στον σκοτεινό και δαιδαλώδη διάδρομο της εφηβείας, όπου παραμονεύουν εμπειρίες τραυματικές, σκιές και φαντάσματα».
Κυρίως όμως το έργο του Μάνου Κοντολέων εισάγει τον αναγνώστη σε ένα σύμπαν λογοτεχνικό που θα του αποφέρει απόλαυση και προσωπική εξέλιξη και απολαμβάνει συνεχώς να βλέπει τον συγγραφέα να πειραματίζεται συνεχώς και να διευρύνει τα λογοτεχνικά του όρια και παρότι έχει ταυτιστεί με την παιδική και νεανική λογοτεχνία πετυχαίνει με την πολυσημία των θεματολογικών του κατηγοριών στα περισσότερα έργα του να «γεφυρώνει» αναγνωστικά διαφορετικές ηλικίες.
Ο Μάνος Κοντολέων είναι πολυγραφότατος έχοντας συγγράψει στα είκοσι δύο χρόνια της έως τώρα λογοτεχνικής του πορείας ένα σεβαστό αριθμό έργων: μυθιστορήματα, διηγήματα, παραμυθικές ιστορίες συνταιριάζοντας με αξιοθαύμαστο τρόπο το πλήθος του έργου με την ποιοτική αξία.
Στα έργα του συγγραφέα, γεμάτα πλήθος σύγχρονων μηνυμάτων, αγωνία, περιπέτεια, αλλά και πολλές διασκεδαστικές ιστορίες είναι παντού φανερή η αγάπη και η μόνιμη μέριμνά του για τα παιδιά, και γενικά τους νέους ανθρώπους. Πηγαίνοντας στην πλευρά των παιδιών πασχίζει να γίνει εκφραστής των σκέψεών και των συναισθημάτων τους, του μοναδικού συχνά αιτήματος τους, της αγάπης της κατανόησης και της αληθινής αποδοχής από τους άλλους - συνομήλικους ή μεγαλύτερους.
Στο θαυμαστό ταξίδι που οδηγεί τον άνθρωπο - εμάς όλους - από την παιδική στην εφηβική ηλικία και από κει στον κόσμο των ενηλίκων, ο Μάνος Κοντολέων, σαν ένας άλλος παραμυθάς, μας αποκαλύπτει πολύτιμα μυστικά της ζωής και μας βοηθάει να ξεδιπλώσουμε το πολύχρωμο και φαντασμαγορικό καλιδοσκόπιο, την πραγματική ζωή μας, αυτή που εσείς τα παιδιά ζείτε τώρα και αυτή που εμείς ζήσαμε όταν βρεθήκαμε απρόσμενα στην παιδική ηλικία. Και καθώς από τη μία τα παιδιά προγεύονται μέσα από το έργο του συγγραφέα τη ζωή που αμέσως μετά θα ζήσουν και από την άλλη οι μεγαλύτεροι αναπολούν εκείνη τη μακρινή παιδική τους ανάμνηση, σε χρόνους γνήσιους, άδολους και πηγαίους, γίνεται έτσι ο Μάνος Κοντολέων μια αληθινή γέφυρα ψυχής που ενώνει τους μεγαλύτερους (εμάς) με τα παιδιά.
Αλήθεια πόσο αληθινοί είναι οι ήρωες στα βιβλία του συγγραφέα, είναι όμως αληθινοί χωρίς να τους σκιάζει η μολυβένια βαριά ατμόσφαιρα ενός κόσμου πεζού, πνιγμένου σε συμβατικότητες και κοινωνικές τυπικότητες. Κι αυτό γιατί οι ήρωες του συγγραφέα δεν είναι άϋλοι, άψυχοι, αλλά γεμάτοι καρδιά και συναισθήματα που παλεύουν να συνθέσουν έναν ανθρώπινο κόσμο, έναν κόσμο όπου εξακολουθούν ακόμη να λάμπουν σαν αστερισμός η αγάπη, τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα, η φιλία, η χαρά της δημιουργίας, αλλά και η απογοήτευση και η μοναξιά σε έναν κόσμο συχνά αφιλόξενο και σκληρό στον οποίο καλούνται τα παιδιά να καταθέσουν τον δικό τους αδιαμόρφωτο κόσμο, γεμάτο από το άπειρο σε μικρογραφία, η παιδιακή σοφία που σαν ξάφνιασμα τη γνωρίζει ο συγγραφέας μας και σαν τέτοια μας τη μεταδίδει μέσα από τα έργα του.
Αλλά οι ήρωες του Μάνου Κοντολέων θα ήταν σφάλμα να νομίσει κανείς πως κινούνται σε έναν αθώο κόσμο ζαχαρωτών και ανέμελων παιδικών χρόνων: μας τονίζει με κάθε τρόπο πως πέρα, εκτός από τη Χώρα των Θαυμάτων, απλώνεται ο κόσμος της σκιάς και του φόβου, το φοβερό και τρομερό ταξίδι του στην πικρή και θανατερή χώρα των ναρκωτικών. Ο Κοντολέων, γνώστης της εξάπλωσης των ναρκωτικών μέσα στα σχολεία δίνει το δικό του καταγγελτικό τόνο με έναν τρόπο ρεαλιστικό και συνάμα γλωσσικά άμεσο απέναντι σε αυτή τη μάστιγα που πέφτει σαν πανούκλα πάνω στα νεαρά βλαστάρια της κοινωνίας μας. Ο φόβος εξαπλώνεται και έτσι μέσα στο έργο του συγγραφέα αθώα πάρτι, καφετέριες, ποτό, τσιγάρα, «σκόνη»… χρήστης και διακινητής ναρκωτικών, ο θάνατος ενός φίλου… γίνεται «Το ταξίδι που σκοτώνει» και μια σαφής προειδοποίηση και αποκάλυψη για όλους.
Κάθε στάδιο της ανθρώπινης ηλικίας παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήματα, εμείς, εκπαιδευτικοί και γονείς, το γνωρίζουμε άλλωστε πολύ καλά. Σε καθένα από αυτά τα στάδια το παιδί προβάλλει τον δικό του κόσμο. Ο Μάνος Κοντολέων είναι φανερό πως έχει μελετήσει ιδιαίτερα τον ψυχικό κόσμο του παιδιού και τα προβλήματά του. Εμφανίζεται όμως να κατέχει ιδιαίτερη γνώση και μια πολύ σημαντική αντίληψη για την παιδαγωγική διαδικασία, κυρίως για τη μετάβαση του παιδιού από το ένα στάδιο στο άλλο. Επιστρατεύοντας το θεατρικό παιχνίδι στο έργο του «Μάσκα στο φεγγάρι» επιχειρεί - και το επιτυγχάνει - να αναδείξει τη σημαντική συμβολή του στην εκπαιδευτική διαδικασία και να μας θυμίσει, σαν ένας άλλος ανθρωπολόγος, πως η παιδαγωγική διαδικασία δεν είναι παρά μια τελετή μύησης από το ένα στάδιο (παιδική ηλικία) στο άλλο (εφηβική ηλικία κ.οκ.).
Τα βιβλία του συγγραφέα δεν αντιγράφουν τη ζωή: ως έργα μόχθου μιας πηγαίας λογοτεχνικής δραστηριότητας, ανασυνθέτουν και ξαναπλάθουν μία κοινωνική πραγματικότητα, μια πραγματικότητα που είναι ανάγκη κατά την προτροπή του συγγραφέα να αποκτήσει κάτι από τη χαμένη της φαντασία, έναν γόνιμο ιδεολογικό προσανατολισμό και συσφίγγοντας ακόμη περισσότερο την αμφίδρομη σχέση της με τη λογοτεχνία, ιδίως μέσα από έργα όπως αυτά του Μάνου Κοντολέων.

Δημήτρης Γαρουφαλής
Δάσκαλος στο 59ο Δημ. Σχολείο Αθηνών
Αρχαιολόγος –συγγραφέας του βιβλίου : ΟΔΥΣΣΕΙΑ – Ένα Ταξίδι στη Μεσόγειου του Μύθου (Εκδόσεις ΜΙΛΗΤΟΣ)

ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ

2007-04-02T11:15:00.000-07:00

Σε όλους τους -γνωστούς και άγνωστους- φίλους που επισκέπτονται αυτό εδώ το blog, εύχομαι Καλό Πάσχα.
Και ως μικρό πασχαλιάτικο δώρο, τους στέλνω -τί άλλο; Έναν ερωτικό Παπαδιαμάντη

Αγάπες ταξιδιάρες στο κύμα το θολό
κ΄ εβούλιαξε η βαρκούλα κ΄ έπεσαν στο γιαλό

Φτάνει Πια

2007-03-22T23:29:00.000-07:00

Σήμερα, 23 Μαρτίου 2007, συμμετέχω κι εγώ σε μία διαδικτυακή διαμαρτυρία και αναδημοσιεύω το κείμενό της:
Εμείς οι Έλληνες πολίτες ζούμε, σε καθημερινή πλέον βάση, μια απαξίωση σε βάρος μας. Σε κανέναν άλλο τομέα της Διοίκησης της χώρας μας η απαξίωση αυτή δεν είναι πιο έντονη απ' ότι στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης.
Διαμαρτυρόμαστε για την απαξίωση σε βάρος μας, που παίρνει τη μορφή τυφλής βίας εναντίον συμπολιτών μας.
Διαμαρτυρόμαστε για την απαξίωση σε βάρος μας, όταν αυτή εκδηλώνεται με την συγκάλυψη της έκνομης δράσης λίγων αστυνομικών.
Διαμαρτυρόμαστε για την απαξίωση σε βάρος μας, που αποτελεί η ανείπωτη ταλαιπωρία για την έκδοση διαβατηρίου και ταυτότητας.
Φτάνει πιά!
Ζητούμε τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για να σταματήσει η απαξίωση σε βάρος των Ελλήνων πολιτών.
Ζητούμε:
- Τον απόλυτο σεβασμό προς την προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια των πολιτών.
- Την αποκατάσταση, με έργα και πράξεις, της αξιοπιστίας της Ελληνικής Αστυνομίας στην οποία έχει ανατεθεί η τήρηση της έννομης τάξης.
- Τον άμεσο εξορθολογισμό διαδικασιών για την έκδοση διαβατηρίων και ταυτοτήτων.
Ζητούμε αυτά που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα σε μια δημοκρατική κοινωνία στον 21ο αιώνα.

Μια πρωτοβουλία των ιστολογίων: Αμπελοφιλοσοφίες, αναΜόρφωση-ιστολόγιο, ΔΕ ΜΑΣΑΜΕ ΡΕ, Ελεύθερος Σκοπευτής, Ιστολόγιον, ΚΑΙ βλέπω ΚΑΙ ακούω ΚΑΙ μιλάω, Καλτσόβρακο, Λαπούτα, Λευκός Θόρυβος, λ:ηρ, Μαργαριταρένια, Με Νταούλια και Ζουρνάδες, Στέφανος Ν. Παπανώτας, το χέρι, Ψιλικατζού, ANARRIMA, Digital Era, divaynne, doncat, eidisis-sxolia, Fairy Smoke, fastbackwards, Gravity & the Wind, GreekUniversityReform, Non-Linear Complexity, Nylon, oraelladas, RealityTape, taparaponasas stoMIXER, vrypannetweblog, We are not alone, Μάνος Κοντολέων

Πάρτε μέρος στην πρωτοβουλία μας.

tags: polydoras

Η ζωή (μου;) μέσα από πέντε πόιήματα

2007-02-21T07:05:00.000-08:00

Με προσκάλεσε ο reader's diggest (diavazo.blogspot.com) να πάρω μέρος στο παιχνίδι των πέντε φράσεων που περιγράφουν σκέψεις και συναισθήματά μου. Τον ευχαριστώ.
Επέλεξα, λοιπόν, πέντε αποσπάσματα -φράσεις από ποιήματα αγαπημένων ποιητών

1. Πίσω
απ΄των βιβλίων τα κάγκελα
φυλάκισα τα ρόδινα
των ημερών μου πρόσωπα

2. Στάχτη το είδωλο* για σάρωμα, με τα σκουπίδια

3. Φτάνει ως το λιμάνι,
φτάνει ως το καράβι,
φτάνει ως τα κατάρτια,

μα δεν φτάνει ψηλά στο φεγγάρι.

4. ... Με τη μεγάλη μου στολή,
με τα χρυσά μου τα γαλόνια
και τα χρυσά μου τα παράσημα,
θάγραφα μιαν αρμονικότατη καμπύλη
από το τέταρτο κατάστρωμα
μες τα νερά,
έτσι με τα χρυσά μου
σαν αστήρ διάττων
σαν ήρως ανεξήγητων θαυμάτων

5. ... Ενώ το πλοίο πλέει (ή δεν πλέει;)
τον πλοίαρχο απ΄ το μπράτσο αρπά κι αχνή και κρύα:
"- Γροίκησα σαν κάποιο τίναγμα..." του λέει.
"- Μα βέβαια, βυθιζόμεθα, Κυρία!..."

Δεν θα προσκαλέσω με τη σειρά μου πέντε άλλους bloggers να συνεχίσουν με τις δικές τους πέντε σκέψεις. Κάνω μια παρέκκλιση των κανόνων του παιχνιδιού και απευθύνω ανοιχτή πρόσκληση προς όλους να αναγνωρίσουν τους ποιητές των πιο πάνω στοίχων. 'Αλλωστε κι αυτός ίσως να είναι ένας τρόπος αυτοπαρουσίασης...

Bourbon Time

2007-01-28T06:55:00.000-08:00

Εγώ κι Εγώ... συζητώντας για τα μυστικά μας

- Γιατί γράφεις;
- Ίσως γιατί δεν ξέρω πια τι άλλο να κάνω... Μπορεί όμως και γιατί το γράψιμο να είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζω για να εκφράσω τον εαυτό μου... Τελικά και οι δυο απαντήσεις, νομίζω, πως υπονοούν την ίδια απάντηση... Θέλω να πω πως μετά από τα δώδεκα περίπου χρόνια μου (τότε που έγραψα το πρώτο μου κείμενο και το είδα να δημοσιεύεται στη «Διάπλαση των Παίδων») μέχρι σήμερα έχω τόσο εθιστεί στο να εκφράζω γραπτώς σκέψεις και όνειρα, ανασφάλειες, θυμούς και αγάπες, που ακόμα και αν ήθελα (και κάποιες στιγμές πραγματικά το θέλω) να βρω έναν άλλο τρόπο έκφρασης και προβολής του εγώ μου, δεν ξέρω τη μέθοδο για να το κάνω.
Γράφω -αναρωτιέμαι- από κεκτημένη ταχύτητα; Ή μήπως γράφω γιατί δεν τολμώ να εγκαταλείψω όλα όσα έχω κατακτήσει;
Κάποιες φορές σκέφτομαι όμως, πως κάτι τέτοιες σκέψεις είναι βλάσθημες. Γιατί το να έχεις ένα λογοτεχνικό τάλαντο είναι μια θεϊκή δωρεά. Και από εκεί και πέρα είναι πια η δικιά σου και μόνο ευθύνη και απόφαση για το που και πως αυτή τη δωρεά θα τη χρησιμοποιήσεις.

- Είσαι ένας επαγγελματίας συγγραφέας.
- Είμαι. Θέλω να είμαι. Και το μισώ που είμαι... Βέβαια, αν δεν έβλεπα με επαγγελματικές απαιτήσεις το γράψιμό μου δεν θα είχα κάνει όσα έκανα. Αλλά αν πάλι δεν το είχα δει ως επάγγελμα, ίσως αυτά που θα είχα κάνει να ήταν περισσότερο προσωπικά.
Όμως δεν ξέρω αν είχα το δικαίωμα επιλογής. Θέλω να πω πως η συγγραφική μου ιδιοσυγκρασία είναι τόσο εκρηκτική ώστε μόνο μέσα σε κανόνες επαγγελματικής εφαρμογής θα μπορούσε να βρει διεξόδους ελέγχου της έκφρασής της.

- Να υποθέσω πως πιστεύεις ότι δεν έγραψες το έργο που είχες ονειρευτεί να γράψεις;
- Το έργο που είχα ονειρευτεί να γράψω!... Ποιο ήταν, άραγε, αυτό; Φαντάζομαι κάποιο αντίστοιχο εκείνων που ως αναγνώστη με συγκλονίσανε... Και με συγκλόνισαν μυθιστορήματα του Ζολά, του Φλομπέρ, του Ντίκενς, του Μαρκές, του Γκαλσγουώρθη, του Μωμ... Τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη, τα ποιήματα του Καβάφη, ο ‘Αμλετ του Σαίξπηρ, τα θεατρικά του Ίψεν, τα παραμύθια του Άντερσεν, τα ρομάντζα της Σελίνκο, το απόλυτο του «Μεγάλου Μoλν»...
Δεν ξεγελώ τον εαυτό μου πως έγραψα τέτοια έργα. Δεν περιμένω πως θα τα γράψω... Αλλά όσα έγραψα... -αυτά είναι τα δικά μου. Το σώμα μου και η ψυχή μου. Τα δικά μου έργα... Κάτι παρόμοιο με την εμφάνισή μου -όσο και να θέλω να την βελτιώσω, τελικά κάπου θα σκοντάψω στα όριά της- κι άλλωστε το κορμί μου είναι το δικό μου το κορμί* μέσα από αυτό έχω νοιώσει και τον πόνο, μα και την ηδονή. Επίσης κάτι παρόμοιο με τους δικούς μου ανθρώπους.... Αυτούς που βρέθηκαν στο δρόμο μου και τους αγάπησα, με αγαπήσανε, με επηρεάσανε, τους επηρέασα... Δεν θα ήθελα να είχα άλλους δικούς από αυτούς που αξιώθηκα (που έτυχε, αν προτιμάς) να έχω... Έτσι και δεν θα ήθελα να είχα γράψει άλλα έργα από αυτά που έγραψα (που έτυχε, αν προτιμάς, να γράψω)... Δεν είναι τα καλύτερα, το ξέρω! Μα είναι τα δικά μου. Μέσα τους κρύβονται και οι προσπάθειες για τα όσα ονειρεύτηκα και δεν μπόρεσα να πραγματώσω.

-Το κείμενο, λοιπόν!... Αλήθεια, τί είναι για σένα το λογοτεχνικό κείμενο;
-Για μένα το κείμενο, το κάθε κείμενο πρέπει πίσω από το ότι λέει, το ότι περιγράφει, πίσω από αυτά να κρύβει κάτι... Κάτι άλλο, περισσότερο να υπονοεί. Το λογοτεχνικό κείμενο -από το πιο απλό παραμύθι, μέχρι το πιο σύνθετο πεζογράφημα- θα πρέπει να κρατά από τη μια τα μυστικά του και από την άλλη να δίνει το δικαίωμα στον αναγνώστη του να μπορεί να τα ανακαλύψει αυτά τα μυστικά... Αλλά η ανακάλυψη πρέπει να είναι πάντα μια προσωπική πορεία του αναγνωστη. Λατρεύω αυτού του είδους τα κείμενα και απεχθάνομαι όσα αντιθέτως διαθέτουν μόνο μια επιφάνεια...

- Αλλά, σκέφτομαι τώρα, τόσα πολλά βιβλία... Και τόσο διαφορετικών ειδών! Μήπως, τελικά, σπαταλήθηκες;
- Α, όχι! Ακόμα κι αν σπαταλήθηκα -που δεν το πιστεύω- ακόμα και τότε άξιζε να ζήσω συγγραφικά όλα όσα έζησα. Μου προσφέρανε τόσες χαρές, τόσες πίκρες. Με κάνανε να έχω αισθήματα. Και εγώ τους το ανταποδίδω... Τα έργα μου έχουν πάθος. Το πάθος που βγαίνει από τις σωστές κινήσεις μου, αλλά και κυρίως από τις λανθασμένες. Τα έργα μου έχουν και τεχνική στη δόμήσή τους. Όλη αυτή η μακρόχρονη απασχόλησή μου, η καθημερινή απασχόλησή μου με τον γραπτό λόγο και όλες αυτές οι αναγνώσεις μου, τελικά μου προσέφεραν μια πολύτιμη πείρα. Είμαι υπερήφανος για τα έργα μου. Είμαι υπερήφανος γιατί ποτέ δεν πρόδωσα τις ιδέες μου. Ότι πίστεψα και πιστεύω, υπάρχει και μέσα στα βιβλία μου. Ο συγγραφέας και ο άνθρωπος ταυτίζονται...

-Βιωματικός, λοιπόν, συγγραφέας;
- Μα μπορεί κανείς να γράψει τίποτε άλλο από τα βιώματά του; Ακόμα και όσοι συγγραφείς δείχνουν πως γράφουν κείμενα που δεν έχουν καμιά σχέση με τη ζωή τους, στην ουσία μέσα από αυτήν την αποφυγή, την ζωή τους και πάλι εκφράζουν...
Κι έπειτα, μου αρέσει να αυτοεκτίθεμαι... Να εκδίδομαι. Ποτέ δεν πλήρωσα για να βγάλω βιβλίο μου. Ήθελα και θέλω να κερδίζω από αυτά. Να βγαίνω στην αγορά και να πουλώ το σώμα και τα συναισθήματά μου. Να τα πουλώ όχι μόνο για χρήματα, μα και για δόξα. Να με συζητάνε. Να με θαυμάζουνε, μα και να με κουτσομπολεύουνε. Μια πόρνη είναι ο κάθε συγγραφέας. Θα μπορούσε να είχε γίνει το κεντρικό πρόσωπο σε ένα από τα πιο ερωτικά ποιήματα του Καβάφη. Αιρετική ίσως άποψη και μην την πάρεις και πολύ στα σοβαρά... Αλλά και μην τη θεωρήσεις ως μια και μόνο παραδοξολογία...

- Κι όμως τα περισσότερα από τα βιβλία σου έχουν γραφτεί για παιδιά και νέους.
- Και τι σημασία έχει αυτό. Έχουν γραφτεί για παιδιά!... Θα ήταν πιο σωστό αν έλεγες πως έχουν κυκλοφορήσει σε σειρές για παιδιά και νέους... Οι νόμοι της αγοράς καθορίζουν την ένταξη. Οι εσωτερικές ανάγκες καθορίζουν την έμπνευση.
Ο Άντερσεν έχεις σκεφτεί πόσο μόνο «παιδικός» συγγραφέας είναι; Και με πόση αθώα, άραγε, παιδικότητα γράφτηκε η <<Αλίκη στη Χώρα των θαυμάτων>>;
Τυποποιήσεις μιας εποχής καταναλωτικής και φαινόμενα μιας περιόδου υπερπαραγωγής λογοτεχνικών έργων. Αλλά νομίζω πως μπαίνουμε στην εποχή που δίπλα στις τυποποιήσεις θα υπάρχουν και οι υποκειμενικές προσεγγίσεις. Στο εξωτερικό συμβαίνει ήδη. Θα έρθει το φαινόμενο αυτό -θέλουμε δεν θέλουμε- και στην επαρχιώτικης νοοτροπίας Ελλαδίτσα μας.

- Τελικά είναι πιο εύκολο να γράψεις για παιδιά και πιο άνετα μέσα στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας κατακτάς της αναγνώριση;
- Ανοησίες! Σε κανένα χώρο τίποτε δεν κατακτιέται με ευκολία. Κι αν κάποια στιγμή κάποιος το επιτύχει, τότε η επιτυχία του αυτή θα είναι στιγμιαία.
Το κείμενο που απευθύνεται σε παιδιά ή νέους, μπορεί να έχει τους δικούς του νόμους υλοποίησης, αλλά και έχει τις ίδιες απαιτήσεις και με το κάθε κείμενο της «ενήλικης» λογοτεχνίας. Χρειάζεται δομή, χρειάζεται, ολοκληρωμένους χαρακτήρες, χρειάζεται καλοδουλεμένη φράση... Χρειάζεται ακόμα ο συγγραφέας να διαθέτει μια αίσθηση παιδικότητας ή νεανικότητας. Κι αυτά είναι πολύ δύσκολα να τα έχεις όταν δεν είσαι πια παιδί ή νέος.
Όσοι πιστεύουν πως το να γραφτεί ένα παιδικό βιβλίο είναι εύκολο, ας ψάξουν μέσα στην εργογραφία κάποιων πολύ σημαντικών συγγραφέων μας (της λογοτεχνίας των ενηλίκων, εννοώ) και θα δούνε και κάποιους τίτλους παιδικούς. Ε, λοιπόν, σε πληροφορώ πως αν εξαιρέσεις ένα ή δυο, όλοι οι άλλοι καλοί συγγραφείς απέτυχαν.

-Ναι, αλλά υπάρχουν και κάποιοι που αμφισβητούν την ίδια της έννοια της ύπαρξης παιδικής λογοτεχνίας. Λένε πως αυτός είναι ένας όρος δίχως νόημα. Πως παιδική λογοτεχνία δεν είναι δυνατόν να υπάρχει, μιας και το παιδί έχει αναγνωστικές ανάγκες που μόνο από ένα συνομήλικό του μπορεί να καλυφθούν.
- Τα έχω ακούσει κι εγώ όλα αυτά. Κάποτε απαντούσα, προσπαθούσα να τους πείσω... Τώρα απλώς και μόνο γελάω.
Μα τα παιδιά είναι προσωπικότητες υπό διαμόρφωση. Ό,τι τυχόν μόνα τους παράγουν, πάντα ως δείγματα εξάσκησης θα πρέπει να νοούνται. Η κοινωνία των ενηλίκων είναι που τα εκπαιδεύει. Τα ίδια καταναλώνουν, διαπαιδαγωγούνται και ψάχνουν τη χάραξη του ατομικού τους δρόμου. Κι έτσι έρχονται να συναντήσουν τα έργα των μεγάλων. Ανάμεσά τους και τα κείμενα που θα γεφυρώνουν την δικιά τους ανάγκη για αισθητική ολοκλήρωση και συναισθηματική εκτόνωση με την ήδη διαμορφωμένη πείρα των ενηλίκων δημιουργών. Σημασία έχει πάντως, αυτοί οι ενήλικες δημιουργοί και να μην έχουν ξεχάσει τη δυναμική της δικιάς τους παιδικής ηλικίας και εφηβείας. Αλλά... Τί να πω; Εγώ όταν ήμουνα παιδί λάτρεψα κάποια παραμύθια, ξετρελάθηκα με κάποια παιδικά μυθιστορήματα... Και τώρα που έχω αναγνώστες παιδιά και νέους, παίρνω γράμματα τους και βλέπω το πόσο επικοινωνούν με τα έργα μου... Άρα η λογοτεχνία που τους πλησιάζει και υπάρχει και είναι πάντα γραμμένη από μεγάλους.

- Το ξέρω όμως πως θυμώνεις όταν ακούς να σε προσφωνούνε <<Ο Μάνος Κοντολέων, συγγραφέας παιδικών βιβλίων>> ή με εκείνο το άλλο το αμίμητο <<Ο Μάνος Κοντολέων είναι παιδικός συγγραφέας>>
- Δεν θυμώνω. Εκνευρίζομαι. Ίσως και να επαναστατώ... Επαναστατώ απέναντι μιας εντελώς φασιστικής νοοτροπίας. Γιατί, διάβολε, έχω γράψει και κάμποσα έργα για μεγάλους. και μάλιστα κάποια από αυτά είναι και πολύ μα πολύ δύσκολα,... μεγαλίστικα. Απλώς μιας και τα περισσότερα από τα βιβλία μου είναι για παιδιά και νέους, και μιας και είναι και αυτά που με έχουν κάνει περισσότερο γνωστό, αυτόματα μου μπαίνει η ετικέτα... Κι αν στη ζωή μου κάτι ιδιαίτερα έχω αντιπαθήσει είναι η όποια ετικέτα. Μια έκφραση φασιστικής νοοτροπίας είναι κάτι τέτοιο. Εγώ ό,τι κι αν γράφω, ένα πάντα πράγμα κάνω -να προσπαθώ να το πλουτίζω με την τεχνική που έχω κατακτήσει και με τις ιδέες που έχω πιστέψει.
Και όταν μου δοθεί η ευκαιρία, λέω, υπενθυμίζω πως δεν υπάρχουν προκατασκευασμένες κατηγορίες βιβλίων ή αναγνωστών. Απλά και μόνο από τη μια πλευρά υπάρχουν τα κείμενα και από την άλλη οι αναγνώστες. Οι εκάστοτε προσεγγίσεις των δύο πλευρών είναι πάντα εξατομικευμένες και απελευθερωμένες. Μου έχει τύχει παιδί της Τρίτης Δημοτικού να έχει διαβάσει και να λάτρεψε το <<Γεύση Πικραμύγδαλου>>, κοπέλα της Δευτέρας Γυμνασίου να έχει ενθουσιαστεί με το <<Τα φώτα, είπε!>>, όπως και δεκαοχτάχρονη να μου γράψει για να μου εκφράσει τη ικανοποίηση της μετά από το διάβασμα του <<Δομήνικου>>. Μια νέα συγγραφέας έργου ιδιαιτέρως κλειστού και «ενηλικιωμένου» έχει δηλώσει γραπτώς το πόσο την επηρέασε <<Το 33>>...

- Δηλαδή πιστεύεις πως επικοινωνείς με πολυποίκιλους τρόπους με τους αναγνώστες σου...
- Ναι! Νομίζω πως οι περισσότεροι από αυτούς που με διάβασαν -μικροί και μεγάλοι- με έχουν αισθανθεί ως ένα δικό τους άνθρωπο. Και αυτό είναι κάτι που το επιδιώκω. Ίσως γιατί κι εγώ , ως αναγνώστης, βρέθηκα πολύ κοντά σε κάποιους συγγραφείς, αισθάνθηκα πολύ δικούς μου κάποιους ήρωες της λογοτεχνίας. Μου αρέσει αυτή η σχέση. Πιστεύω πως οι ήρωες των βιβλίων και οι αναγνώστες τους δημιουργούν μεταξύ τους μια σχέση. Μια πολύ στενή σχέση. Και μέσα σε αυτού του είδους τον δεσμό, υπάρχει πάντα και ο συγγραφέας.
Βέβαια, κάποιους συγγραφείς που πολύ αγάπησες από τα βιβλία τους, που έκανε ς δικούς σου τους ήρωές τους, αν τύχει και τους γνωρίσεις από κοντά, θα απογοητευτείς. Ναι, υπάρχουν τέτοιοι συγγραφείς. Αρκετούς τους έχω γνωρίσει. Και όχι μόνο με άφησαν με ένα αίσθημα απογοήτευσης, αλλά και με ένα θυμό. Λες και με ξεγελάσανε... Βέβαια, δεν είναι ίσως σωστό να ταυτίζεις τόσο πολύ το συγγραφέα με το έργο του, τους ήρωές του. Αλλά οι περισσότεροι αναγνώστες δεν μπορούν να αποφύγουν κάτι τέτοιο. Εγώ σαν αναγνώστης δεν το αποφεύγω.. Θάλεγα, μάλιστα πως το επιζητώ. Γι αυτό και θέλω η συγγραφική μου ταυτότητα να συνταιριάζεται με την ατομική μου.
Οι αναγνώστες μου είναι άνθρωποι που εγώ έχω λίγο ή πολύ, ουσιαστικά ή όχι επέμβει στη ζωή τους. Δεν το ξεχνώ αυτό...

-Δηλαδή γράφεις για τους αναγνώστες σου;
-Όχι! Γράφω για τον εαυτό μου. Αλλά ακριβώς έτσι γίνεται. Όσο περισσότερο για δικιά σου ανάγκη δημιουργείς κάτι, τόσο αυτό το κάτι αγγίζει περισσότερο περισσότερους. Όλοι μας ζητάμε να εκφράζουμε την αυθεντικότητά μας και όλοι μας θέλουμε να συναντάμε την αυθεντικότητα των άλλων. Η Τέχνη πρέπει να είναι μια αυθεντική κατάθεση της ατομικότητας.

-Ο ρόλος, λοιπόν, του συγγραφέα, είναι μόνο η κατάθεση της ατομικότητάς του;
-Όχι, ασφαλώς! Αν και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο. Αλλά για μένα ο ρόλος του συγγραφέα έχει κι άλλες προεκτάσεις... Πρέπει να επαναστατεί, να αμφισβητεί, να ανακαλύπτει, να επιβεβαιώνει... Ο συγγραφέας συνέχεια πρέπει να μάχεται. Και μέσα από το έργο του, όλα αυτά -επαναστάσεις, επιβεβαιώσεις, αμφισβητήσεις, ανακαλύψεις, οράματα και ψευαισθήσεις- να τα στέλνει στους αναγνώστες του. Ο συγγραφέας πρέπει να έχει ένα κοινωνικό πρόσωπο. Να εκφράζει την εποχή του, καθώς την ίδια τη στιγμή θα την υπερβαίνει... Αλλά πάντα να δηλώνει -το ξαναλέω- την αυθεντικότητά του και να υποστηρίζει την ατομικότητα των αναγνωστών του.

- Το αυθεντικό της ατομικότητας οδηγεί, φοβάμαι, στην μοναξιά
- Μπορεί να είναι κι έτσι. Ίσως είναι. Αλλά τί σημασία έχει; Η μοναξιά είναι η μοίρα του ανθρώπου. Η καταδίκη του και η απελευθέρωσή του. Την ξορκίζει και την λατρεύει με την Τέχνη.

- Είσαι, λοιπόν, μόνος; Μετά από τόσα βιβλία, τόσους δικούς σου, τόσους αναγνώστες, τόσο έντονη καλλιτεχνική και κοινωνική ζωή, είναι δυνατόν να είσαι μόνος;
- Μα δεν είμαι μόνος... Έχω εσένα. Κάνουμε τόσο καλή συντροφιά εσύ κι εγώ... Λέμε τα δικά μας... Συμφωνούμε, διαφωνούμε. Άλλοτε σε λατρεύω κι άλλοτε σε μισώ... Όσο υπάρχεις δίπλα μου δεν είμαι μόνος. Όσο υπάρχεις μαζί μου και με ρωτάς και με ακούς, σε βρίζω ή σε εμπιστεύομαι, μπορώ, κερδίζω την ικανότητα να απολαμβάνω τους ανθρώπους που αγαπώ, να κάνω τα πράγματα που θέλω... Να γράφω τα βιβλία μου, να διαβάζω άλλων βιβλία... Όχι! Μπορεί να βιώνω τη μοναξιά, αλλά δεν είμαι μόνος. Εσύ είσαι;

Coffee Time

2007-01-18T14:12:00.000-08:00

Συζήτηση με μια γυναίκα...

για τις γυναίκες

Από την Αντιγόνη του «γεννήθηκα για να αγαπώ» στην σημερινή γυναίκα. Το σχόλιο σας;

-Δεν νομίζω ότι η Αντιγόνη μπορεί να θεωρηθεί ως ο κυριότερος και μόνος τύπος της γυναίκας της μακρινής αρχαιότητας. Γιατί μαζί με αυτήν και η Ισμήνη υπήρχε και η Μήδεια και η Ηλέκτρα και η Πηνελόπη και η Κασσάνδρα και η Εκάβη και η Ελένη και η Κλυταιμνήστρα… Σήμερα; Φοβάμαι ότι σήμερα δεν θα συναντήσουμε τόσες πολλές εκφράσεις της γυναικείας προσωπικότητας. Η τυποποίηση μάλλον φταίει. Και θα πρέπει να σημειώσω ότι την τυποποίηση τη συναντάμε και στους άντρες. Υπάρχουν στις μέρες μας άραγε συγχρόνως και Αχιλλέας και Μενέλαος και Οδυσσέας και Έκτορας και Πάρις και Αγαμέμνονας και Θησέας και Ηρακλής;

Μια γυναίκα πλανητάρχης θα ήταν «διαβατήριο» για έναν καλύτερο κόσμο;

-Μάλλον για ένα χειρότερο. Να σας θυμίσω τη Θάτσερ, την Μέγιερ, την Ολμπράιντ; Όταν η γυναίκα πιάνει στα χέρια της το τιμόνι της εξουσίας τότε γίνεται περισσότερο σκληρή από τον όποιο αρσενικό ηγέτη…

Ο Διογένης έλεγε πως « δεν υπάρχει χειρότερη καταστροφή από μια έξυπνη γυναίκα στο σπίτι σου». Ισχύει αυτό;

-Όταν ήμουνα νέος και προτού παντρευτώ, κάποιος μου είχε συστήσει να βρω γυναίκα όμορφη και χαζούλα. Δεν τον άκουσα. Για να πω αν πρέπει να έχω μετανιώσει ή όχι για τα κριτήρια της επιλογής μου, θα έπρεπε να είχα κάνει δυο γάμους. Έμεινα στον ένα με γυναίκα έξυπνη και όμορφη και ακόμα –εδώ και τριάντα τόσα χρόνια- αισθάνομαι ένας κυνηγός του έρωτα. Άρα μάλλον ο Διογένης είχε άδικο, άλλωστε δεν φημιζότανε και για τις ερωτικές του επιδόσεις.

Ο Ελύτης είπε : « η πρώτη αλήθεια είναι ο θάνατος απομένει να μάθουμε ποια είναι η τελευταία». Τελευταία αλήθεια μπορεί να είναι η αγάπη για μια γυναίκα;

-Αν η αγάπη για μια γυναίκα μπορεί να είναι η τελευταία αλήθεια για έναν άντρα, τότε θα έπρεπε και η τελευταία αλήθεια μιας γυναίκας να είναι η αγάπη της για έναν άντρα. Ισχύει κάτι τέτοιο;

Πότε γίνονται επικίνδυνες οι σχέσεις ανάμεσα στην γυναίκα και τον άντρα;

-Όταν τις καθορίζει ο έρωτας.

Καγιάμ: « Με τον πρώτο πηλό πλάστηκε ο τελευταίος άνθρωπος». Αν ήταν στο χέρι σας ποια στοιχεία θα επιλέγατε να κυριαρχούν στην τελευταία γυναίκα;

-Μα όταν λέω τη λέξη άνθρωπος, έχω στο νου μου και τον άνδρα και τη γυναίκα. Είμαι ένας από αυτός που πιστεύουν στην ισότητα των φύλλων. Πάντως τα πήλινα αντικείμενα συνήθως τα προτιμώ από εκείνα που έχουν φτιαχτεί από άλλα υλικά. Από σίδερο για παράδειγμα ή από ξύλο…

Όστις προσθέτει γνώσιν προσθέτει πόνον. Σε ότι έχει σχέση με το γυναικείο φύλλο ισχύει;

-Την πρώτη φορά που προσπάθησα να κάνω σχέση με μια γυναίκα (μαθητές κι οι δυο τότε είμαστε) πήρα μια ξεκάθαρη άρνηση εκ μέρους της. Και πόνεσα. Όχι γιατί είχα προλάβει να την ερωτευθώ, αλλά γιατί αισθάνθηκα κάτι σαν μείωση. Από τότε έγινα πιο προσεχτικός. Προτού κάνω την πρότασή μου, φροντίζω να γνωρίσω το που πατώ και το που πηγαίνω. Με άλλα λόγια η γνώση της γυναίκας που σε ενδιαφέρει, σε προφυλάσσει από κακοτοπιές.

Σήμερα η Ωραία Ελένη θα ήταν ικανή να προκαλέσει πόλεμο;

-Μα ούτε και τότε αυτή ήταν που προκάλεσε τον Τρωϊκό Πόλεμο. Ο πόλεμος πάντα υπήρξε προϊόν διάθεσης προς απόκτηση κέρδους και εξουσίας. Οι άντρες πολεμούν για το χρήμα και το εγώ τους. Οι πολεμοχαρείς άντρες είναι και οι χειρότεροι εραστές.

Μήπως οι γυναίκες σήμερα είναι «εγγονές» της γυναίκας του Λώτ;

-Μήπως οι σημερινοί άντρες είναι εγγόνια του Λωτ;

Τι εννοείτε εσείς οι άντρες όταν λέτε θηλυκό μυαλό;

-Μα τον τρόπο που εσείς οι γυναίκες σκέφτεστε. Πιο πρακτικά, πιο γρήγορα, πιο εγωκεντρικά, λιγότερο ερωτικά.

Τι θαυμάζετε περισσότερο σε μια γυναίκα;

-Θάλεγα σε κάθε γυναίκα και κάτι άλλο. Σε άλλη το σώμα της, σε άλλη τον τρόπο σκέψης, σε άλλη τα συναισθήματά της, σε άλλη τις ικανότητές της. Σε κάποιες τίποτε από αυτά… Σε όλες το ότι είναι γυναίκες.

Τι φοβάται περισσότερο μια σύγχρονη γυναίκα;

-Νομίζω τον σύγχρονο άντρα… Ή μήπως τον ίδιο της τον εαυτό; Μπορεί τους ρόλους μέσα στην κοινωνία που έχει πια τη δυνατότητα να παίξει… Την επιλογή της ανάμεσα στη γυναικεία εικόνα του χτες και σε αυτή του σήμερα.

Τι νομίζετε πως καταργεί την θηλυκότητα σε μια γυναίκα;

-Η πολύ θηλυκότητα. Η πλέον ποθητή γυναίκα είναι αυτή που κάτι και το αρσενικό διαθέτει. Όπως και ο πλέον ποθητός άντρας είναι αυτός που λίγο θηλυκό στοιχείο αφήνει να υπάρχει εντός του.

Πότε μια ερωτική εξομολόγηση καταργεί κάθε δυνατότητα διαφυγής;

-Διαφυγής ποιανού; Αυτού που την εκφράζει ή αυτού που την αποδέχεται; Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει δυνατότητα διαφυγής όταν δεν ξεχνάς πως το αντικείμενο του πόθου σου είναι αναλώσιμο. Στη δεύτερη όταν θυμάσαι η κάθε έκφραση αγάπης εκ μέρους ενός άλλου συνήθως έχει και ημερομηνία λήξης.

Τι είναι αυτό που προσδιορίζει το ακαταμάχητο σε μια γυναίκα; και τι το αξιολάτρευτο;

-Με πολύ προσωπικό τρόπο θα σας απαντήσω. Ακαταμάχητη γυναίκα για μένα ήταν η Ζαν Μορό, αξιολάτρευτη η Ώντρεϋ Χέμπορν. Πάντως αν μου είχε δοθεί η ευκαιρία θα διάλεγα τελικά την Σαρίτα Μοντιέλ –τη θυμάστε στη «Βιολετέρα»; Η γυναίκα ερωμένη –πανέμορφη, υπάκουη, εσωτερική, κλειστή.

Ο Μένανδρος έχει χαρακτηρίσει ως «αναγκαίον κακό» το γάμο. Ισχύει;

-Για όσους τον αποφασίζουν ίσως ναι, για όσους τον αποφεύγουν μέχρι τέλους απλώς «κακό».

Ποια είναι η Αχίλλειος πτέρνα των γυναικών;

-Οι άντρες της ζωής τους. Ο πατέρας τους, ο σύζυγος, ο γιος τους. Ο ένας είναι το αρχικό πρότυπο, ο δεύτερος η χαμένη ευκαιρία, ο τρίτος το άπιαστο όνειρο.

Υπάρχουν σήμερα απαγορευμένοι καρποί ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα και ποιοι είναι αυτοί;

-Η αμοιβαία εμπιστοσύνη ίσως; Μήπως η τόλμη αλλαγής ρόλων; Δεν είμαι σίγουρος… Οι σχέσεις των δυο φύλλων έχουν γίνει πολύ πολύπλοκες και η αναζήτηση της ταυτότητας του ενός σε σχέση με τον άλλον κάτι σαν Γόρδιος Δεσμός που κανείς δεν παίρνει το ρίσκο να τον κάψει.

Αρχή άνδρα δείξαι: Ισχύει αυτό για πως θα διαχειριστεί κάποιος τον έρωτα του;

-Πιστεύω στην ισότητα μέσα σε μια σχέση. Αλλά κάποιος πρέπει να κρατά τον πρώτο ρόλο. Όχι απαραίτητα ο άντρας. Μα και πάλι κάτι τέτοιο σε πολλές γυναίκες δημιουργεί πρόβλημα… Τι να πω; Ο καθένας ας βρει από μόνος του την απάντηση.

Η γυναίκα είναι αντίπαλον δέος για έναν άντρα; ( με βάση τον ορισμό του Θουκυδίδη)

-Με τίποτε. Μάλλον τρόπος προσδιορισμού της αρσενικής του ταυτότητας.

Τι μπορεί να εκμυστηρευτεί ένας συγγραφέας σε μια γυναίκα;

-Τα πάθη του, τις εμμονές του… Αν είναι αναγνώστρια του τον έρωτά του… Ανοησίες! Οι πιο αγαπημένες γυναίκες για ένα συγγραφέα είναι οι δικές του ηρωίδες των βιβλίων του. Σε αυτές κι αν δεν έχει τολμήσει τα πάντα να τους εκμυστηρευθεί, εκείνες όλα τα δικά του τα γνωρίζουν.

Ερωτικές επιτολές , αρχή και τέλος.

-Ερωτικά email μήπως εννοείτε;

Η Ματαιοδοξία είναι γένους θηλυκού;

-Προς b-sexual την βλέπω

Περιγράψτε ένα άντρα και μια γυναίκα....

-Τα βράχια και η άμμος. Τα σύννεφα και τα αστέρια. Ο ήλιος και η σελήνη. Η λίμνη και η θάλασσα. Το διήγημα και το ποίημα. Το γέλιο και το χαμόγελο. Τα χείλια και τα δόντια. Το δοξάρι και το βιολί. Τα δάχτυλα του πιανίστα και τα πλήκτρα του πιάνου.

Γυναικεία καμώματα -είναι οι άντρες επιρρεπείς σε αυτά;

-Θέλει ρώτημα; Μπορεί κάποιοι να χαρακτηρίζουν τις γυναίκες ως το ασθενές φύλλο, αλλά οι άντρες είναι σίγουρα το αφελές.

Πως αντιλαμβάνονται οι άντρες και οι γυναίκες την σεξουαλική πράξη;

-Στον άντρα όλα είναι φανερά. Στη γυναίκα όλα κρυμμένα. Άρα ο ένας εκτίθεται, η άλλη ελέγχει… Πολύ φαλλοκρατική η άποψη αυτή… Μα άντρας είμαι και ο φαλλός για τον κάθε άντρα είναι η σωτηρία του και η καταδίκη του συνάμα.

Ποιες είναι οι λέξεις που θα χρησιμοποιούσατε για να περιγράψετε τον έρωτα για μια γυναίκα;

-Μα δεν σας προσκάλεσα και στην κρεβατοκάμαρά μου

Είναι οι γυναίκες ανοικτό βιβλίο;

-Με άκοπες σελίδες. Χρειάζεσαι χαρτοκόπτη για να το διαβάσεις.

Για ποιο θέμα θα κάνατε κριτική σε μια γυναίκα;

-Για τον τρόπο με τον οποίο θυμάται τον πατέρα της και για το πώς μεγαλώνει το γιο της

Σαν συγγραφέα σας ζητώ να περιγράψετε την πρώτη προσέγγιση που θα κάνατε σε μια γυναίκα που θα σας έχει γοητεύσει;

-Θα της μιλούσα για τις ηρωίδες των μυθιστορημάτων μου. Και θα άφηνα να εννοηθεί ότι αυτή θα μπορούσε να ήταν η πρωταγωνίστρια στο επόμενο βιβλίο μου.

Πως και πότε τελειώνει ένας έρωτας;

-Όταν οι εραστές τον ξεχάσουν

Από την Ιουλιέτα στην σύγχρονη γυναίκα , τι μεσολαβεί στον τρόπο που αγαπά;

-Πάντα ένας Ρωμαίος

Τις μονομαχίες του παρελθόντος για τα μάτια μιας γυναίκας τι τις έχει αντικαταστήσει σήμερα;

-Μια πρόταση για ένα ερωτικό τρίο.

Ποια θυσία θα κάνατε για μια γυναίκα που αγαπάτε;

-Να ζω κάθε μέρα δίπλα της

Οι άντρες δεν μιλούν πολύ λέει το τραγούδι -αλήθεια ή μύθος;

-Αλήθεια. Οι άντρες ντρέπονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Και φταίνε γι αυτό οι γυναίκες που μάλλον δεν τους αρέσει να ακούνε τις θλιβερές ιστορίες των άλλων.

Τα ρούχα μιας γυναίκας μαρτυρούν ....
Α. Το πόσα χρήματα διαθέτει για να τα αγοράσει.
Β. Το πώς θέλει να βλέπει τον εαυτό της.
Γ. Το πώς βλέπει τον άντρα της
Δ. Το πώς βλέπει τους άντρες των άλλων γυναικών
Ε. Το πώς βλέπει τους άντρες που δεν έχουν δεσμό
ΣΤ. Το πώς θέλει να την βλέπουν οι άλλες γυναίκες

-Προτιμώ αυτές της Β περίπτωσης… Δεν θα με έχει ανάγκη

Πως είναι το σχήμα της απουσίας μιας γυναίκας από τη ζωή ενός άντρα;

-Μια τρύπα για όσους δεν την έχουν βρει ακόμα.
Μια φούσκα για όσους την έχουν βρει.
Πολυγωνικό για τον έφηβο. Τριγωνικό για τον τριανταπεντάρη. Δυο παράλληλες ευθείες που ως γνωστό δεν τέμνονται για τον μεσήλικο. Μια κουκίδα για τον ηλικιωμένο.

Ισχύει το ότι η ζωντανός ο χωρισμός παρηγοριά δεν έχει;

-Θα έλεγα ότι ισχύει το :η ζωή τραβά την ανηφόρα.

Πως θα περιγράφατε την εκδίκηση ενός ερωτευμένου;

-Ως έναν αυτάρκη αυνανισμό.

Άδειες κρεβατοκάμαρες παρουσία δύο σωμάτων- σχολιάστε το

-Μα υπάρχουν και οι καναπέδες, τα χαλιά, τα τραπέζια… Και οι τοίχοι βέβαια.

Ισχύει το ένα σώμα μια ψυχή;

-Πάντα δυο σώματα και δυο ψυχές. Και ευτυχώς δηλαδή. Γιατί σε διαφορετική περίπτωση, η μονοτονία θα σκότωνε το κάθε πάθος.

Ιδανική γυναίκα μύθος ή ανάγκη;

-Θρύλος. Ουτοπία. Άπιαστο όνειρο. Γι αυτό και ανάγκη προς μια ψευδαίσθηση.

Δώρο Γενεθλίων

2007-01-02T01:59:00.000-08:00

μαθητεία στον Ε. Χ. Γονατά

Σήμερα έχω τα γενέθλιά μου. Αυτό το ξέρω… Αλλά δεν μπορώ να θυμηθώ τα πόσα χρόνια κλείνω… Τα τριάντα ή τα σαράντα, το είκοσι, τα δέκα ή τα εξήντα; Τα ογδόντα ίσως;
Προσπαθώ αυτό να το διευκρινίσω από τους φίλους και τους συγγενείς που έχουν έρθει να με επισκεφτούνε.
Όλοι τους μου εύχονται να τα εκατοστίσω –άρα, συμπεραίνω πως δεν θα πρέπει να έχω ξεπεράσει τα ενενήντα.
Αλλά υπάρχουν φίλοι που έχω χρόνια πολλά να τους δω, όπως και άλλοι που μέσα στη χρονιά τους έχω γνωρίσει. Υπάρχουν και κάποιοι που είμαι σίγουρος πως είχα παρευρεθεί στη κηδεία τους.
Το ίδιο και με τους συγγενείς. Η κορούλα του ανιψιού μου μαζί με τους γονείς της, αλλά και ο θείος Πέτρος που είμαι βέβαιος πως τον είχαμε θρηνήσει ως ένα από τα θύματα αεροπορικού δυστυχήματος στα μέσα μιας περασμένης δεκαετίας.
Πάντως εγώ τους κερνάω όλους με τα γλυκά που αγόρασα από το ζαχαροπλαστείο της γειτονιάς που μεγάλωσα –τώρα πια δεν ζω εκεί.
Κι όλοι τους μου έχουν φέρει από ένα δώρο.
Δώρα που άλλα τους ταιριάζουν σε παιδί ή σε έφηβο, κι άλλα τους που αρμόζουν σε άνδρα μιας κάποιας ηλικίας. Αλλά βλέπω και δώρα που θα τα χάριζε κανείς σε ένα νεαρό.
Εικονογραφημένα βιβλία της Θείας Λένας, μα και DVD με την Μπάρμπι. Επιτραπέζια παιχνίδια και δισκέτες του game boy. Γραβάτες, άλλες πολύ στενές κι άλλες πολύ φαρδιές –η κάθε μια σηματοδοτεί και μια άλλη εποχή. Πουκάμισα σε τολμηρούς χρωματικούς συνδυασμούς και άλλα που έχουν εφεδρικές μανσέτες και γιακά –σαν και αυτά που φόραγε ο πατέρας.
Μόλις ξετύλιξα ένα πακέτο που μέσα του είχε μια κούτα με προφυλακτικά –κάτι τέτοια δώρα συνήθως τα έκανε ο Χρίστος… Αλλά ο Χρίστος –το θυμάμαι καλά- πέθανε από την καρδιά του εδώ και δέκα περίπου χρόνια.
Υπάρχει και ένα κράνος μοτοσικλετιστή που δεν ξέρω σε τι θα μου χρησίμευε μιας και στο μόνο δίτροχο που ανεβαίνω είναι το ποδήλατο.
Αλλά το πιο απρόσμενο δώρο είναι αυτό που μου έστειλε ο παππούς μου.
Ο ίδιος δεν έχει έρθει, κι άλλωστε αυτό είναι φυσικό, μιας κι ο παππούς μου είναι εδώ και χρόνια πολλά που τον έχουμε χάσει. Εγώ ήμουνα ακόμα ανύπαντρος, ενώ τώρα –νομίζω, τουλάχιστον- έχω και εγγόνια… Πάντως μήτε κι αυτά ήρθαν στη γιορτή, μήτε όμως και δώρο μου έστειλαν.
Ο παππούς μου, πάντως και από πάντα, μου έκανε τα πιο απρόσμενα δώρα. Πατίνια και χαρταετούς, αεροπορικά εισιτήρια, τριώροφες τούρτες, ακόμα και γυναίκες –με ένα τέτοιο δώρο του παππού αποχαιρέτησα την περίοδο της παρθενίας μου.
Το εφετινό του δώρο το έφεραν δυο γεροδεμένα παλικάρια. Πολύ βαρύ έδειχνε και σαφέστατα ήταν ογκώδες. Κέρασα γλυκό και λικέρ τους μεταφορείς και προσπαθούσα να διακρίνω στο βλέμμα τους –βλέμμα ανθρώπων που εξακριβωμένα πρώτη τους φορά με συναντούσανε- το πώς με αντιμετωπίζανε. Εννοώ ως παιδί, έφηβο, νέο άντρα, ώριμο ή ηλικιωμένο;
Το βλέμμα τους όμως ήταν ουδέτερο. Χαμογελαστό, ειλικρινές, αδιάφορο ως προς την εικόνα μου. Φάγανε το γλυκό, σκουπίσανε με τη λευκή πετσετούλα τα χείλια τους, ήπιανε το ποτό, σκουπιστήκανε ξανά και μου ευχήθηκαν με το γενικόλογο «Να ζήσετε!». Κι έπειτα φύγανε κι εγώ έμεινα με το βαρύ και ογκώδες πακέτο.
Πήρα να το ξετυλίγω προσεχτικά. Με τα δώρα του παππού πάντα ήμουνα πολύ προσεχτικός όταν τα έβγαζα από το περιτύλιγμά τους. Ποτέ δεν ήξερα αν ήταν εύθραυστα ή με περίπλοκους μηχανισμούς.
Δεν άργησα να διαπιστώσω πως το δώρο ήταν ένα ρολόι, από αυτά που στηρίζονται στο πάτωμα, διαθέτουν ένα μεταλλικό εκκρεμές πίσω από μια τζαμένια πόρτα και πάνω από το στρογγυλό καντράν τους υπάρχει ένα πορτάκι που συνήθως, με τις αλλαγές των ωρών, μπαινοβγαίνει κάποιο πουλί –ο περίφημος κούκος.
Τέτοιο ήταν το ρολόι που μου έστειλε ως δώρο ο παππούς.
Αν το χρησιμοποιήσεις σωστά, μπορεί να κερδίσεις το χρόνο –το σημείωμα ήταν κολλημένο στη τζαμένια πόρτα. Δεν θυμόμουνα το γραφικό χαρακτήρα του παππού κι έτσι απλώς υπέθεσα πως ο ίδιος πρέπει να το είχε γράψει.
Έμεινα να κοιτώ το ρολόι και να αναρωτιέμαι για το περιεχόμενο της συμβουλής.
Παρέμεινα σκεπτικός και ακίνητος για ώρα πολύ μπροστά στο ρολόι. Κι έτσι ήταν που διαπίστωσα πως τη στιγμή της αλλαγής των ωρών, το πορτάκι μεν άνοιγε, αλλά κανείς κούκος ή άλλο είδος πουλιού δεν πρόβαλε, ούτε κάποιος ήχος έβγαινε από τα σπλάχνα του περίπλοκου μηχανισμού μέτρησης του χρόνου.
Δεν μπορούσα να παραμείνω για πολύ εκεί, όμως. Οι καλεσμένοι μου με αναζητούσαν για να κόψουμε την τούρτα.
Επέστρεψα στο σαλόνι και τους εξήγησα πως δεν είχα πάρει τούρτα γιατί δεν ήξερα με πόσα κεράκια θα έπρεπε να τη στολίσω.
Εκείνοι ξέρανε –αλλά ο καθένας είχε τη δική του άποψη για την ηλικία μου.
Και μάλιστα επιμένανε τόσο πολύ, που στο τέλος πήραν ακόμα και να μαλώνουνε μεταξύ τους.
Με ενόχλησε ο απόλυτος τρόπος τους και διακριτικά επέστρεψα στο δωμάτιο που είχα αφήσει το ρολόι.
Και τότε ήταν που κατάλαβα τι με συμβούλευε ο παππούς με το σημείωμά του.
Οι καλεσμένοι μου συνέχιζαν να διαφωνούν και να φωνασκούνε για κάμποση ώρα –συγκεκριμένα μέχρι που ήρθε η στιγμή το πορτάκι του ρολογιού να ανοίξει κι ήμουνα εγώ που πρόβαλα από μέσα και φώναξα «Κούκου, κούκου, κούκου!» κι έπειτα επέστρεψα εντός των σπλάχνων του ρολογιού, ανάμεσα στα γρανάζια και τα βαρίδια του –εκεί δηλαδή που είχα επιλέξει να ζω.
Οι καλεσμένοι μου δεν είχαν πλέον λόγο να παραμένουν δίπλα μου. Άλλωστε τι θα μπορούσαν να μου ευχηθούνε; «Να τα εκατοστίσεις»; Αστείο θάταν.
Δεν εύχεσαι κάτι τέτοιο στον μετρητή των ωρών, παρά μόνο σε όποιους υφίστανται το μέτρημά του.
Δηλαδή, όχι σε μένα… Πλέον.

Δημοσιεύτηκε στο Έθνος της Κυριακής, 1/1/2007, σε ειδικό ένθετο, μαζί με κείμενα άλλων 18 ακόμα συγγραφέων και με γενικό θέμα την "ύβρη του χρόνου"

Τα δώρα που αξιώθηκα με περιμένουν...

2006-12-25T22:57:00.000-08:00

Το σπίτι έχει ποτιστεί με τη μυρωδιά των Χριστουγέννων –καμένη ζάχαρη, βούτυρο γάλακτος και μπουκετάκια με υποκίτρινα ζουμπούλια.
Ήχοι γνωστοί που είχαν κοντέψει να ξεχαστούνε –μαχαιροπήρουνα που βγαίνουν από τα συρτάρια τους, κρυστάλλινα ποτήρια που πλένονται, ο ήχος από το μοτεράκι του ηλεκτρικού ψυγείου και από το ραδιόφωνο τραγούδια με λέξεις μαγικές μέσα στην απλότητά τους.
Περπατώ ξυπόλητος πάνω σε χαλιά που λαμποκοπάνε –καμπύλες που σχηματίζονται από χρώματα, εικόνες που δημιουργούνε προσωπικά παραμύθια και τα δάχτυλα που ερεθίζονται από το τρυφερό τσίμπημα κοντοκουρεμένου μαλλιού.
Τα έπιπλα έχουν φορέσει τα καλά τους –τα καλύμματα με τα ζεστά χρώματα του καφέ και του κόκκινου, οι ξύλινες επιφάνειες να αντανακλούν τις δισταχτικές ηλιαχτίδες του Δεκέμβρη, στις εταζέρες τα μπιμπελό να υπόσχονται ταξίδια στις χώρες μιας οικογενειακής μυθολογίας.
Είναι ζεστά μέσα στο σπίτι. Έξω το κρύο, ίσως οι στάλες της βροχής, το γκρίζο μιας συννεφιάς που την περιγράφουν οι διπλές κουρτίνες των παραθύρων.
Και στη γωνιά του σαλονιού, το ψεύτικο δεντράκι των Χριστουγέννων. Πολύχρωμα λαμπάκια, χρυσές μπλίρες και μικρά αντικείμενα πασπαλισμένα με ασημόσκονη και ολοστρόγγυλες μπάλες στις πλέον λαμπερές αποχρώσεις του κόκκινου, το μπλε, του κίτρινου…
Το δέντρο πάνω στο πολυγωνικό, μαύρο τραπεζάκι και στη βάση του η φάτνη –μικρός Χριστούλης, μικρή Παναγιά, λιλιπούτειοι μάγοι και βοσκοί και τα ζωάκια μιας εξοχής, τόσο μακρινής από το δρόμο της γειτονιάς των παιδικών μου χρόνων.
Εγώ παιδί –παιδί που βλέπει με το θάμπος του ενήλικου που έχει επιστρέψει στην απλότητα των περασμένων εποχών. Μνήμη ενός άντρα πίσω από το βλέμμα ενός αγοριού.
Και σπαρμένο το πάτωμα με κουτιά –δώρα τυλιγμένα σε πολύχρωμα, κρουστά χαρτιά. Τα δώρα που κρύβουν ότι θα με συντρόφευε στην μελλοντική ζωή μου, στη ζωή που ήδη μεγάλο μέρος της έχει πια γίνει παρελθόν.
Δώρα του μέλλοντος που τα ανοίγω όταν πλέον έχουν μετατραπεί σε στοιχεία, σταθμούς του παρελθόντος μου.
Γονατίζω και η πράσινη robe de chambre ανοίγει στο ύψος των γονάτων και η φανελένια πιζάμα ερωτοτροπεί με το κοντοκουρεμένο πέλος της μπουχάρας.
Και τα δάχτυλα αφήνονται να πρωταγωνιστήσουν στην ιεροτελεστία των μελλοντικών αποκαλύψεων, που έχω ήδη αξιωθεί να ζήσω.
Από το πρώτο κουτί θα βγει το νανούρισμα της μητέρας.
Από το δεύτερο, τα κυριακάτικα πρωινά στο διπλό κρεβάτι, κρυμμένος μέσα στο στέρνο του πατέρα.
Το τρίτο έχει την έκπληξη της πρώτης γραφής και τη χαρά των πρώτων λέξεων που διάβασα –Έλα Λόλα…
Σε άλλο κουτί το ξεφωνητό του παιχνιδιού μια βραδιά ενός καλοκαιριού στη Νέα Ερυθραία.
Το κύμα στην αμμουδιά της Βουλιαγμένης, τα ξύσματα του faber μολυβιού, οι λεκέδες από μελάνι στα δάχτυλα του δεξιού χεριού, το ανατρίχιασμα της γλώσσας καθώς ρουφά το ice cream soda στα τραπεζάκια της Φωκίωνος Νέγρη.
Τυλιγμένο σε εφημερίδες το δώρο του παππού –ένα ποδήλατο να διασχίζει το πάρκο δίπλα σε μια προκυμαία.
Και γύρω μου μαζεύονται τσαλακωμένα χαρτιά περιτυλίγματος και τα άδεια κουτιά αυξάνονται, μα πόσα ακόμα που δεν άνοιξα με περιμένουν!…
Οι εικόνες από το πρώτο βιβλίο που αγάπησα, οι κιτρινισμένες σελίδες με το πρώτο μου συγγραφικό σχεδίασμα, τα βήματα του ταγκό έτσι όπως τα χαράζανε τα πασουμάκια της θείας, οι δίσκοι των 33 στροφών και το τρέμουλο στο στέρνο ενός έφηβου καθώς ακούμπαγε στα σκληρά στηθάκια μιας κοπελίτσας.
Ανοίγω τώρα ένα κουτί δεμένο με κίτρινο φιόγκο –το επιτραπέζιο φωτιστικό έχει κουράσει τα μάτια του νεαρού που προσπαθεί να μπει στο πανεπιστήμιο.
Με γαλάζια κορδέλα στολισμένο των πακέτο του ξενύχτη φοιτητή και αμέσως μετά τα δάχτυλα χώνονται στην άμμο ενός καλοκαιριού στη Σκιάθο.
Κατακόκκινο το δεματάκι με το φιλί της αγάπης και το αυγουστιάτικο φεγγάρι φωτίζει τον αθηναϊκό λόφο που φιλοξενεί το πρώτο "σ΄ αγαπώ".
Καμπανούλες παίζουνε το τραγούδι του έρωτα. Και σε δίδυμα κουτιά στολισμένα με ολόλευκες μαργαρίτες, με περιμένουν τα πρώτα λογάκια των παιδιών μου…
Πακέτα με βιβλία –βιβλία που αγάπησα, βιβλία που έγραψα… και ξάφνου το ομοίωμα μιας βιτρίνας βιβλιοπωλείου και το σκίρτημα της καρδιάς που πανηγυρίζει το πρώτο της επίτευγμα.
Τα γόνατά μου μουδιάσανε. Λέω να ανασηκωθώ. Σηκώνομαι… Υπάρχουν και άλλα δώρα που δεν άνοιξα; Δώρα που κρύβουνε τις ευχές που αξιώθηκα…
Κοιτώ τριγύρω μου… Το δωμάτιο μεταβάλλεται, οι μυρωδιές σβήνουν, οι ήχοι διαφοροποιούνται… Πάντα όμως Χριστούγεννα… Κλείνω τα βλέφαρα. Απλώνω τα χέρια. Αγγίζω τα νέα κουτιά, πακέτα νέα… Οι κρυμμένες ευχές του μέλλοντος με περιμένουν…
Και του χρόνου

Χρυσαφένια, Ασημένια... Νύχτα Χριστουγεννιάτικη

2006-12-18T12:34:00.000-08:00

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Η θεατρική διασκευή του παραμυθιού μου "Χρυσαφένια, Ασημένια... Νύχτα Χριστουγεννιάτικη", παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά στο "ΠΑΙΔΙΩΝ ΔΡΑΣΕΙΣ" -Δημητρακοπούλου 70, Κουκάκι, τηλ. 210 9221778

Διασκευή: Σκηνοθεσία: Άννα Κοντολέων
Μουσική: Γιάννης Ψαριώτης
Κοστούμια: Γιώτα Νικοδήμου
Παίζουν: Σταυρούλα Θωμοπούλου
Αλκμήνη Σταθάτου
Μανώλης Ματθαίου
Γιάννης Ψαριώτης

Παραστάσεις : 17/12, 23/12, 24/12, 26/12 στις 12 το μεσημέρι
27/12, 28/12, 29/12 στις 5:30 το απόγευμα

Αναστολή της λειτουργίας του Οργανισμού Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών

2006-11-14T14:33:00.000-08:00

Μόλις προ ολίγου διάβασα την παρακάτω είδηση και δεν μπορώ παρά να καταθέσω τον έντονο προβληματισμό μου για το γεγονός.
Ζούμε σε μια ευρωπαϊκή χώρα που έτσι κι αλλιώς διαθέτει ελάχιστες βιβλιοθήκες σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αν και αύτές κλείσουν, τότε...
Είναι καλά κι όμορφα να διαβάζουμε λίστες με τα ευπώλητα, αλλά ας μην ξεχνάμε πως για να υπάρχουν βιβλία που θα τα αγοράζουνε πολλοί ή λίγοι, θα πρέπει πρώτα απ΄ όλα να υπάρχει αναγνωστικό κοινό. Και οι αναγνωστικές συνηθείες ξεκινάνε από την παιδική ηλικία.
Ας διμαρτυρηθούμε όλοι -επιτέλους υπάρχουν και θέματα πέρα από αυτά που αφορούν την τσέπη μας, που αξίζει να μας απασχολούνε

Την αναστολή της λειτουργίας του Οργανισμού Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών, εξαιτίας οικονομικών προβλημάτων, ανακοίνωσε τη Δευτέρα 13 Νοεμβρίου η πρόεδρός του Αιμιλία Γερουλάνου.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι μπαίνει «λουκέτο» σε 28 παιδικές βιβλιοθήκες, σε όλη τη χώρα, παρά συνηθισμένες δημόσιες δηλώσεις επισήμων για τη σπουδαιότητα του βιβλίου στην ανατροφή των παιδιών.
Σύμφωνα με την κ. Γερουλάνου, ο Οργανισμός αδυνατεί να καταβάλει τα δεδουλευμένα των υπαλλήλων του και τα κοινόχρηστα των τελευταίων πέντε μηνών, καθώς τους τελευταίους μήνες δεν έχει λάβει κρατική ενίσχυση.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το υπουργείο Παιδείας καθυστερεί να διορίσει τέσσερα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και έτσι δεν υπάρχει δυνατότητα αίτησης για την ετήσια επιχορήγηση.
Όσο για τα χρέη προς το ΙΚΑ, ο οργανισμός ζήτησε ευνοϊκή μεταχείριση («διακανονισμό που γίνεται σε ποδοσφαιρικές ομάδες και τεχνικές εταιρείες»), αλλά το αίτημα δεν έγινε δεκτό.
Σύμφωνα με το Βήμα, ο Oργανισμός έχει αναζητήσει υποστηρικτές και στον ιδιωτικό τομέα και ήδη έχουν βρεθεί έξι χορηγοί που υιοθέτησαν ισάριθμες βιβλιοθήκες. Ωστόσο, χωρίς τη στήριξη του υπουργείου Παιδείας δεν μπορούν να επαναλειτουργήσουν οι βιβλιοθήκες που έκλεισαν.
Ο Oργανισμός Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών ιδρύθηκε το 1979 και από τα τελευταία στοιχεία προκύπτει πως κατά μέσον όρο 2.400 παιδιά την ημέρα ζητούσαν να εξυπηρετηθούν από αυτόν, και μάλιστα σε περιοχές όπου η πρόσβαση στο βιβλίο δεν είναι αυτονόητη (Κύθηρα, Σέρρες, Ηλεία, Καρδίτσα).
«Είναι κρίμα που αναστέλλουμε τη λειτουργία μας όταν τα λειτουργικά έξοδα για τις 28 βιβλιοθήκες δεν ξεπερνούν τις 700.000 ευρώ» επισήμανε η κ. Γερουλάνου.

Λογοτεχνία και Ιδεολογία

2006-11-09T03:38:00.000-08:00

Το 1979 κυκλοφόρησε από τον Καστανιώτη το πρώτο μου βιβλίο. Ήταν το παραμύθι «Κάποτε στην Ποντικούπολη» και ως θέμα του είχε την απεργία των εργαζομένων (ποντικιών) σε ένα εργοστάσιο τυριών.
Ήταν ένα βιβλίο που πολύ συζητήθηκε. Όχι μόνο και τόσο γιατί ήταν μια πολύ όμορφη και ακριβή έκδοση (το πρώτο παιδικό βιβλίο που κοστολογήθηκε… 250 δρχ), ούτε μόνο και τόσο για τις εντυπωσιακές εικόνες του πρωτοεμφανιζόμενου ως εικονογράφου, Αντώνη Καλαμάρα. Αλλά κυρίως λόγω του θέματός του. Αντιρρήσεις εκφράστηκαν από εκπροσώπους διαφόρων πολιτικών πεποιθήσεων για το κατά πόσο είναι πρέπον να μιλά κανείς στα παιδιά για θέματα τέτοιου είδους όπως η απεργία. Διαμαρτυρίες και καταγγελίες δημοσιεύτηκαν σε έγκυρα πολιτικά περιοδικά. Με κατηγορούσαν πως μαθαίνω στα παιδιά αντικοινωνικές συμπεριφορές. Αλλά και αρκετοί ήταν κι εκείνοι που πίστευαν –μαζί με μένα- πως «… Σ΄ ένα παιδί μπορείς να τα λες όλα. Από τα παιδιά δεν πρέπει τίποτε να κρύβει κανείς με τη δικαιολογία πως είναι μικρά κι είναι νωρίς γι΄ αυτά να ξέρουν –τι θλιβερή κι άτυχη σκέψη!» (Φ. Ντοστογιέφσκι ¨Ο Ηλίθιος¨)
Πίστευα πως ένας συγγραφέας είτε γράφει για μεγάλους, είτε για παιδιά, πάντα πρέπει τα κείμενά του να διαπνέονται από την ιδεολογία του. Και την επιλογή των θεμάτων του ένας συγγραφέας την κάνει (συνειδητά ή αυθόρμητα) σύμφωνα με την ιδεολογία του. Όπως άλλωστε έχει πει και ο Παντελής Καλιότσος «Ο συγγραφέας που γράφει για παιδιά μπορεί να λογοκρίνει τις λέξεις του, όχι όμως και τα θέματά του».
Ναι, πιστεύω μου ήταν –και είναι- πως τα παιδιά είναι πολίτες του κόσμου. Και σαν τέτοιοι δέχονται τα μηνύματά του, επηρεάζονται από τις συνθήκες του, δημιουργούν και αυτά, είτε το θέλουμε είτε όχι, τις απόψεις τους και τις κρίσεις τους.
Εκείνη την εποχή –αμέσως μετά την μεταπολίτευση- η πολιτικοποιημένη σκέψη ήταν εν ενεργεία και ασφαλώς δεν ήμουνα μήτε ο μόνος, ούτε και ο πρώτος που είχε γράψει παιδικό βιβλίο βασισμένο στην αριστερή ιδεολογία του (πρόχειρα και ενδεικτικά αναφέρω τη Ζέη, τη Σαρρή, τη Μάρα)
Στα χρόνια που ακολούθησαν η παιδική λογοτεχνία άνθισε και ποσοτικά και ποιοτικά, άρχισαν να δημοσιοποιούνται αναλύσεις των έργων της. Αλλά καθώς η πολιτικοποιημένη σκέψη υποχωρούσε και γρήγορα, σχεδόν ολοκληρωτικά, αντικαταστάθηκε με την κομματική τοποθέτηση, οι αναλύσεις των έργων μένανε μόνο στη θεματική τους και στην τεχνική τους. Κανένας μελετητής ή κριτικός δεν ανέλυε την ιδεολογική τοποθέτηση του κειμένου. Κι όταν πια φτάσαμε στον αφορισμό «δεξιά και αριστερά το ίδιο είναι», τότε πλέον όλοι μας λησμονήσαμε τη στενή σχέση που συνδέει το πιστεύω μας με το έργο μας.
Αλλά ο συγγραφέας δεν πρέπει να ξεχνά την ιδεολογία του όπως βέβαια και τους τρόπους που αυτή υιοθετεί για να εφαρμόσει τα οράματά της.
Από αυτή –αλλά και όχι μόνο- τη σκοπιά θεωρώ ιδιαιτέρως επίκαιρο το βιβλίο «Μιλώντας στα παιδιά μου για την Αριστερά» του Henri Weber (μετάφραση: Νίκη Μίγγα, επιμέλεια: Έφη Αμιλήτου – Δήμητρα Τουλάτου. Εκδόσεις Πόλις).
O Weber μέλος του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, με έντονη πολιτικοποιημένη δράση, είχε την φαεινή ιδέα να γράψει ένα κείμενο που παρουσιάζει τις διαφορές Δεξιάς και Αριστερής πολιτικής σκέψης και πράξης με τρόπο πολύ απλό, τόσο απλό ώστε να γίνει κατανοητός από τον απλό πολίτη, ακόμα και από ένα έφηβο. Άλλωστε με τη μορφή συζήτησης του συγγραφέα και των δυο παιδιών του, οι προβληματισμοί καταγράφονται στο εν λόγω βιβλίο.
Ο Weber επισημαίνει : «… η αριστερά και η δεξιά δεν είναι παγιωμένες πραγματικότητες, τις οποίες θα μπορούσαμε να περιγράψουμε μια γι απάντα. Είναι πραγματικότητες που εξελίσσονται μέσα σε έναν κόσμο που και ο ίδιος αλλάζει».
Τόσο ως άτομο, όσο και ως συγγραφέας ποτέ δεν έκρυψα την αριστερή μου τοποθέτηση, όπως και ποτέ δεν εντάχθηκα σε κάποιο συγκεκριμένο κόμμα. Θέλησα να κρατήσω την ανεξαρτησία μου, έτσι ώστε να μπορώ κι εγώ (στο μέτρο του δυνατού) να εξελίσσομαι μέσα σε έναν κόσμο που και ο ίδιος αλλάζει .
Αλλά αυτό δε σημαίνει πως δεν αποδοκίμασα έργα με αριστερή τοποθέτηση που όμως δεν ήταν ποιοτικά ως προς τη λογοτεχνική τους ταυτότητα. Όπως επίσης και υποστήριξα έργα που αν και με δεξιά τοποθέτηση, είχαν άρτια λογοτεχνική ενσάρκωση.
Θέλω να δύνεται η ευκαιρία στους αναγνώστες –και κυρίως σε αυτούς που είναι παιδιά ή έφηβοι- να προβληματίζονται πάνω στις ιδεολογικές προσεγγίσεις των ζητημάτων που τους απασχολούν και μόνοι τους κάποια στιγμή να τοποθετούνται.
Αλλά είναι νομίζω ευθύνη όλων όσων από εμάς ασχολούνται με τη λογοτεχνία και κυρίως την παιδική / εφηβική, να μην ξεχνάμε πως ακόμα και σήμερα –ή πιο σωστά- κυρίως σήμερα, την εποχή της παγκοσμιοποίησης, πως υπάρχει πάντα ο διαχωρισμός δεξιάς και αριστερής σκέψης και πράξης.
Ο ίδιος ο Weber κλείνει τη συζήτηση με τις δυο του κόρες ως εξής: «Η αριστερά είναι η μαμμή της δημοκρατίας. Είναι μια δύναμη που επαγρυπνά διαρκώς ώστε να μη θιγεί η δημοκρατία και είναι έτοιμη κάθε στιγμή να κινητοποιηθεί για να την υπερασπιστεί* που μεριμνά για το δυνάμωμα, την επέκταση και την εμβάθυνσή της. Η δεξιά είναι η δύναμη που φοβάται ότι αυτή η τάση εξισωτισμού θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ελευθερία, την αυτονομία των ατόμων (και όχι μόνο για τα προνόμια των κατεχόντων). Είναι συνεπώς αυτή που νοιάζεται για την υπεράσπιση των ατομικών ελευθεριών ενάντια στους καταναγκασμούς που επιβάλλονται από την πορεία προς όλο και περισσότερη πραγματική ισότητα».
Ειλικρινά θα ήθελα να υπήρχε ένα αντίστοιχο βιβλίο, γραμμένο με τρόπο απλό, αλλά και με διάθεση κατανόησης της αντίθετης άποψης, που ως τίτλο του θα είχε «Μιλώντας στα παιδιά μου για τη Δεξιά»
Ίσως τότε το αίτημά μου να κατανοούν οι αναγνώστες την ιδεολογική τοποθέτηση του κειμένου να μπορούσε με περισσότερη σαφήνεια να χρησιμοποιηθεί και από αυτούς που γράφουν και από αυτούς που κρίνουν και μελετάνε την παιδική / εφηβική λογοτεχνία.. Και –γιατί όχι;- να γίνει μια συζήτηση σχετικά με την δεξιά ή αριστερή ιδεολογική τοποθέτηση ακόμα και συγγραφέων κλασικών, όπως για παράδειγμα ο Άντερσεν και ο Κάρολ, ο Εξυπερύ, μα και ο Αίσωπος.

(δημοσιεύτηκε με τον τίτλο "Ιδεολογία και βιβλίο για παιδιά" στο περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τεύχος Νο 468, Νοε. 2006)

Βραβεία Παιδικής Λογοτεχνίας 2004 - Μια εισήγηση

2006-11-06T09:45:00.000-08:00

"Μια ιστορία του Φιοντόρ", Μάνος Κοντολέων

Εισήγηση του μέλους της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων, Ανδρέα Καρακίτσιου, καθηγητή Π. Λ. στο Α.Π.Θ

Ένα μυθιστόρημα με θέμα την μετανάστευση, θέμα σαφέστατα επίκαιρο και μάλλον πρόσφορο και ελκυστικό στην παιδική πεζογραφία. Οι συγγραφείς της τελευταίας δείχνουν μια αξιοθαύμαστη ταχύτητα αντίδρασης και αμεσότητα ανακλαστικών σε σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα, πράγμα που δεν χαρακτηρίζει τους συγγραφείς της λογοτεχνία για μεγάλους.
Υπάρχει ήδη μια πληθώρα παιδικών μυθιστορημάτων ( περίπου 30)με θέμα τη μετανάστευση. Η ιδιαιτερότητα αυτού του μυθιστορήματος έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι συνολικά και ειδικά απομακρύνεται από τα γνωστά κλισέ της παιδικής μυθιστοριογραφίας. Πρώτα- πρώτα η ανάπτυξη του μύθου και το στήσιμό του αποποιείται των απλών παραδοσιακών αφηγηματικών τεχνικών που τόσο στερεότυπα βλέπουμε να εμφανίζονται γενικά στην παιδική πεζογραφία, δηλαδή απλούστευση του θέματος, τριτοπρόσωπη παντογνωστική αφήγηση, απλοποίηση αναλύσεων, προσεγγίσεων και αναπαραστάσεων της κοινωνικής πραγματικότητας, αποφυγή επώδυνων σκηνών και εικόνων και μια γενικότερη διάθεση να αποσιωπηθούν και να στρογγυλευτούν τα δύσκολα και τα επώδυνα.
Είναι λοιπόν καταλυτική η παρουσία τεχνικών αφήγησης, όπως η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επιβάλλει ταυτόχρονα την εσωτερική οπτική γωνία, κάτι που επιτρέπει μια πολυπρισματική και πολυδιάστατη αφήγηση των γεγονότων και των επεισοδίων που σημαδεύουν την λογοτεχνική αναπαράσταση ενός κόσμου γεμάτο αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Είναι από τις σπάνιες φορές που η τεχνική της αληθοφάνειας και της αυθεντικοποίησης εφαρμόζεται με τέτοια επιτυχία. Ονόματα αυθεντικά, φράσεις αυθεντικές, διάλογοι στη γλώσσα καταγωγής των ηρώων, παρελαύνουν στις σελίδες του μυθιστορήματος.
Εντυπωσιάζει επίσης η αυθεντικότητα των ηρώων, η πειστικότητα των χαρακτήρων, οι σκέψεις τους και η συμπεριφορά τους συμβαδίζουν με την πραγματικότητα. Το κυρίαρχο θέμα της μετανάστευσης αναδύεται με φυσικό και αβίαστο τρόπο και ξεπερνάει τις περιπέτειες των ηρώων. Υπάρχει ένας ρεαλιστικός μανδύας τον οποίον υπηρετούν οι αναπαραστάσεις του κόσμου της ελληνικής επαρχίας με τις ιδιαιτερότητές, τις μικρότητες και τις μικροπρέπειες. Αποφεύγονται συνειδητά εξωραϊσμοί και απλοποιήσεις και λογικές τύπου happy end. Στην ουσία ανατρέπεται η στερεότυπη εικόνα του «ανοιχτού» ή φιλικού έλληνα απέναντι στον μετανάστη και αποτυπώνεται με απλότητα όλη η κρυφή και αθέατη πλευρά της ανέτοιμης ουσιαστικά ελληνικής κοινωνίας να δεχτεί τον «άλλο» .
Ειδικό σχολιασμό απαιτεί η σύνδεση του τίτλου με τον απόηχο γνωστού ρώσικου μυθιστορήματος.

Το τίμημα του έρωτα και της εξουσίας

2006-10-21T09:17:00.000-07:00

Το τίμημα του έρωτα και της εξουσίας ήταν ανέκαθεν ακριβό, ακόμα και για συγγραφείς που επιχείρησαν κατά καιρούς να το αποτυπώσουν, υπηρετώντας μονοδιάστατα τις αντιφάσεις ανάμεσα στη ψυχή και το μυαλό.
Για τον Μάνο Κοντολέων, όμως, αποδείχτηκε κάτι παραπάνω από ένα ταξίδι. Ο ίδιος περίμενε πολλά χρόνια για να επιχειρήσει αυτή την βαθιά κατάδυση και ίσως αυτό να στάθηκε καθοριστικό. Διότι για να βουτήξεις στο τίμημα του έρωτα και της εξουσίας και να επιστρέψεις στην επιφάνεια με τρία τόσο σημαντικά έργα, οφείλεις να γνωρίζεις πως έχεις γερή κράση. Η κράση του Κοντολέων γαλουχήθηκε μέσα από το απρόβλεπτο και την διαρκή ενασχόληση με διαφορετικά είδη, μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά έργα, και φυσικά ιστορίες και παραμύθια για παιδιά. Γύρω στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, λοιπόν, αυτή η μη εφησυχασμένη φύση του τον οδήγησε σε τούτη την κατάδυση, από την οποία θα γεννιούνταν τα δύο πιο σημαντικά μυθιστορήματά του και η συλλογή διηγημάτων, με αφορμή την έκδοση της οποίας βρισκόμαστε σήμερα εδώ.
Πρώτος σταθμός αυτής της περιόδου, η «Ιστορία Ευνούχου». Εν έτει 2000. Όπου ο Κοντολέων βουτάει με τις φιάλες του γεμάτες από ερωτήματα και ισορροπίες τρόμου. Ο ήρωάς του, παιδί της Ανατολής από φτωχή οικογένεια, και αγόρι άκρως ερωτεύσιμο, μαγεύει στο παζάρι τον πρώτο αξιωματικό του κραταιού αφέντη. Γίνεται εραστής του για χρόνια και μαθαίνει τη ζωή των στρατοπέδων, βουτηγμένος κι αυτός στην ερωτική ιδιαιτερότητα του αξιωματούχου. Κάποτε ο στρατηλάτης επιστρέφει στην πατρίδα δοξασμένος, αλλά θανατώνεται και η χήρα του, εκδικούμενη τη συζυγική απιστία, ευνουχίζει το αγόρι. Κι από κείνη τη στιγμή, ο ακρωτηριασμένος Έλενος καταφεύγει στην άρνηση, γίνεται ο άνθρωπος του Δεν. Ως μοναδική διέξοδος εμφανίζεται η Γνώση. Και η Αυτοκαταστροφή, βέβαια. Αυτά τα δύο συνιστούν και το τίμημα της εξουσίας, έχοντας υποστεί μια τόσο βάναυση αναπηρία.
Στο βιβλίο ο Έρωτας έχει δύο όψεις. Μυθοποιείται και ταυτόχρονα απομυθοποιείται. Στν πρώτη περίπτωση, μέσα από την μαγεία του απραγματοποίητου πάθους. Στη δεύτερη, μέσα από την εναπομείνουσα λογική. Η εξουσία, όμως, έχει μόνο μία όψη. Τη γνώριμη σκληρή όψη, που μετατρέπει τους ανθρώπους σε ευνούχους, που τους αφαιρεί το δικαίωμα και την απόλαυση της ζωής.
Κι αυτός ο συμβολισμός δεν είναι ο μοναδικός. Όταν διάβασα πρώτη φορά το μυθιστόρημα, πίστεψα ότι ο συγγραφέας του μας γέλασε. Και του το είπα. «Γράφεις για την σημερινή εποχή», του είπα, «απλώς την έχεις μεταφέρει στο παρελθόν». Ύστερα, όμως, -όταν άρχισα να γράφω τον «Νέρωνα»- συνειδητοποίησα ότι αυτή είναι και η πραγματική μαγεία ενός ιστορικού μυθιστορήματος: να μεταφέρεις το τώρα στο τότε, και να προσπαθήσεις να εγείρεις ερωτήματα διαχρονικής αξίας. Άλλωστε, η σημερινή εποχή είναι πλημμυρισμένη από ευνουχισμένους ανθρώπους, από ανθρώπους που ζουν μέσα από το ραγισμένο γυαλί του εαυτού τους.
Ο Κοντολέων πήρε έναν τέτοιο άνθρωπο και έπλασε μια ζωή που στην ουσία έχει μονοδρομηθεί ερήμην του. Μα έτσι δεν συμβαίνει και σήμερα; Όπου κι αν στρέψουμε το βλέμμα, ακόμα και στον καθρέφτη, θα αντιληφθούμε ψίγματα αυτής της πικρής αλήθειας.
Στο τέλος του βιβλίου, η κατάδυση του συγγραφέα έχει ανασύρει και κείνο το σύμβολο του ανίκανου πνευματικού και πολιτικού δεσπότη, που κι αυτό είναι τόσο επίκαιρο στις μέρες μας. Καθώς η ωραιότητα του έρωτα υποσκάπτεται από τα πλέγματα της εξουσίας, το μόνο που απομένει είναι η καθολική μοναξιά. Και μια κραυγή. Η κραυγή της αυτοτιμωρίας.

Η ίδια κραυγή θα γεννήσει, τρία χρόνια αργότερα, την «Ερωτική Αγωγή». Με μια σημαντική διαφορά. Η «Ιστορία Ευνούχου» μπορεί να εντρυφεί στην πληγή του αρσενικού, μα περιέχει και τα δύο φύλλα, λειτουργώντας και ως αυτόνομο Middlesex, (και αναφέρομαι στην ουσιαστική έννοια του όρου, όχι στο μυθιστόρημα του Τζέφρι Ευγενίδη). Από την άλλη, η «Ερωτική Αγωγή» είναι ένα μυθιστόρημα αρσενικής κοπής. Μα ούτε κι αυτό είναι τυχαίο. Ο εικοστός αιώνας αποδείχτηκε ένας αιώνας αρσενικής κοπής, και αυτό ακριβώς πραγματεύεται εδώ ο Κοντολέων.
Και το πραγματεύεται μέσα από κάθε είδους υπέρβαση, τόσο ως προς την αφήγηση όσο και ως προς το συγγραφικό του όραμα. Έργο τολμηρό, ακραίο, σχεδόν βέβηλο, ακροβατεί ανάμεσα στις λεπτές αποχρώσεις του απώτατου ηδονισμού και στην κοινωνική τοιχογραφία μιας χώρας, που ψάχνει να δει το πρόσωπό της στο μεταίχμιο του απαγορευμένου και του επιτρεπτού. Εδώ ο έρωτας γίνεται το καύσιμο για να αναπτυχθεί η επική ιστορία ενός πατέρα κι ενός γιου, και μέσα από τούτη τη διαδρομή, αναδύεται η Ερωτική Αγωγή ενός τόπου κι ενός αιώνα, από τους οίκους ανοχής των Ιωαννίνων στις αρχές του 1900 ως τις ιστοσελίδες των ερωτικών κόμβων του Ίντερνετ του τέλους της εκατονταετίας. Αλλά δεν είναι απλά ένα μυθιστόρημα για τον έρωτα. Είναι ένα μυθιστόρημα για το πώς η δύναμη της σάρκας καθορίζει αυτό που ονομάζουμε «Ερωτική Αγωγή»: άλλοτε βάναυσα, άλλοτε τραγικά κι άλλοτε μέσα από κείνο το πρίσμα των συνθηκών που καθιστούν οποιαδήποτε σχέση μέσο ανέλιξης, τόσο κοινωνικής όσο και οικονομικής. Ο ρόλος της εξουσίας εδώ, δεν είναι παρά η ελευθερία της σεξουαλικής έκφρασης, κι αν αυτό έγινε παγίδα για πολλούς συγγραφείς στο παρελθόν, που δεν κατάφεραν να μην ενδώσουν στις σειρήνες της πορνογραφίας ή στην ευκολία του αβίαστου εντυπωσιασμού, για τον Κοντολέων γίνεται το κίνητρο για να κερδηθεί το παράτολμο λογοτεχνικό στοίχημά του: μέσα από τούτη την ελευθερία της σεξουαλικής έκφρασης, ο συγγραφέας αποστάζει το νέκταρ της ερωτικής συνείδησης του ελληνικού λαού στη διάρκεια ενός ολόκληρου αιώνα. Και στην πραγματικότητα αυτό που πετυχαίνει, δεν είναι μόνο μια βαθιά κατάδυση στα πιο περίπλοκα ερωτικά μας ένστικτα. Είναι αυτό που θα μπορούσε να προκύψει, εάν παραφράζαμε και τον τίτλο του κλασσικού έργου του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκέζ: Ο Έρωτας στα Χρόνια της Ελλάδας. Της σύγχρονης Ελλάδας. Με άλλα λόγια, μια μυθιστορηματική εγκυκλοπαίδεια Ερωτικής Αγωγής, η οποία όμως είναι περιπλεγμένη με όλες τις σημαντικές ιδεολογίες και τις διαψεύσεις ενός αιώνα που σημάδεψε βαθιά τον τόπο μας.
Ο Κοντολέων ξεκίνησε να γράφει την «Ερωτική Αγωγή» τον Μάιο του 2000, έχοντας συλλάβει από τότε όλο το εύρος του οράματός του. Ήταν η κατάλληλη στιγμή γι’ αυτόν. Η αποδοχή της «Ιστορίας Ευνούχου» είχε γκρεμίσει μέσα του κάθε αναστολή ως προς την υπερκέραση των ορίων που αποζητούσε. Ο ίδιος παραδέχεται ότι σ’ αυτό συνέτεινε και η ανάγνωση του μυθιστορήματος του Μισέλ Ουελμπέκ «Τα στοιχειώδη σωματίδια». Αλλά ουδεμία ομοιότητα διακρίνει κανείς στα δύο αυτά έργα, πλην του οράματος. Η σύλληψη της «Ερωτικής Αγωγής» προυπήρχε χρόνια μέσα στις συγγραφικές ανησυχίες του και διάφορα ακατέργαστα στοιχεία της θα μπορούσε κανείς να εντοπίσει και σε πρότερα έργα του. Προσωπικά, όμως, θεωρώ ότι κατά το διάστημα της συγγραφής του συγκεκριμένου έργου, από την άνοιξη του 2000 μέχρι το Νοέμβρη του 2002, ο Κοντολέων απελευθερώνεται πλήρως και βουτάει τόσο βαθιά στην ιστορία του, που κατά κάποιον τρόπο γίνεται συνοδοιπόρος του Χρήστου και του Άρη Βαλλή. Ένας συνοδοιπόρος-βιογράφος, που σμιλεύει κάθε λέξη και κάθε εικόνα μέσα σε τούτο το δίπολο έρωτα και κοινωνικής εξουσίας. Τον θυμάμαι να μιλάει με πάθος για τους ήρωές του, να τους λατρεύει και να τους μισεί, να τους φθονεί και να τους συμπονά, και μέσα από τούτη την πυρετώδη δική μας εποχή, να τους ζωντανεύει και να τους τοποθετεί στο πάνθεον των πιο αντιφατικών ηρώων της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Κατά την ταπεινή μου άποψη, πρόκειται για το κορυφαίο του έργο μέχρι σήμερα, και αναμφίβολα ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία των τελευταίων ετών.

Εάν, λοιπόν, στην «Ερωτική Αγωγή» ο Κοντολέων κατόρθωσε να διατρέξει την ιστορία της ανθρωπότητας μέσα από τον έρωτα, το τρίτο μέρος αυτής της άτυπης τριλογίας δεν έρχεται παρά να επισφραγίσει την βασική του συγγραφική εμμονή: το πώς η ερωτική συμπεριφορά λειτουργεί ως θεμέλιο της ανθρώπινης προσωπικότητας.
Στα εννέα διηγήματα που συγκροτούν τη συλλογή «Σχεδόν Έρωτας», και πάλι το καύσιμο είναι ο Έρωτας, αυτό το ανεπανάληπτο πάθος που απελευθερώνει και καταστρέφει με την ίδια ευκολία. Τρία χρόνια μετά την «Ερωτική Αγωγή», ο Κοντολέων συγκεντρώνει κείμενα που έχουν γραφτεί την τελευταία εικοσιπενταετία, ενσωματώνοντας στην γνώριμη, από μέρους του, υπονόμευση του αστικού ερωτισμού την δοξολογία του Ανικανοποίητου. Διότι εδώ υπηρετεί το υλικό του κάτω από έναν άλλο αστερισμό: το «Σχεδόν» του τίτλου. Και δεν μιλάω για την... ‘Σχεδόν’ Ερωτική Αγωγή των ηρώων, αφού αυτοί και πάλι εκφράζονται μέσω του πάθους τους, χρησιμοποιώντας τον έρωτα ως μέσο εξουσίας. Όχι. Μιλάω για το ανεκπλήρωτο, γι’ αυτό που δεν τελεσφορεί ποτέ. Το οποίο είναι εξίσου δυνατό, απείρως πιο επώδυνο, και ίσως σε κάποιες περιπτώσεις, ΣΧΕΔΟΝ στοιχειωμένο.
Στοιχειωμένη, όμως, είναι και η εποχή. Η κάθε εποχή. Και καθώς ο Κοντολέων περιπλανιέται σε διάφορες εποχές, οι ήρωες του βιώνουν τον έρωτα με τον ίδιο στοιχειωμένο τρόπο, κάνοντάς μας να καταλάβουμε ότι οι σχεδόν έρωτες χαρίζουν σχεδόν ζωές, κομμάτια πόνου και οδύνης που ενώνονται μέσα από την απώλεια. Στο μεταξύ, στίχοι αγαπημένων ποιητών βρίσκονται διασπαρμένοι μέσα στα διηγήματα, ως φωνές από το υποσυνείδητο της ψυχής. Άλλες φορές δένονται με το κείμενο του συγγραφέα, ενεργοποιώντας και μια παράλληλη συνομιλία ανάμεσα στους δημιουργούς, και άλλες φορές λειτουργούν πιο αυτόνομα, προεκτείνοντας ή προϊδεάζοντας.
Εν τέλει, η αναζήτηση της ταυτότητας στον σύγχρονο κόσμο, κάτι που απασχολεί τον Κοντολέων σε όλο το φάσμα του έργου του, αναδύεται και δω μέσα από όλες αυτές τις εσωτερικές φωνές που συγκροτούν το κάθε ανθρώπινο πλάσμα. Τις φωνές των ανέφικτων πόθων. Τις φωνές που παραπέμπουν στη βουή των παθών. Κάθε διήγημα και μια φωνή. Εννέα φωνές στο σύνολό τους, που μπορούν να διαβαστούν και ως προσωπικές προτάσεις ερωτογραφικού ύφους.
Και φτάνουμε στο ζητούμενο: τι συνδέει, πλην του έρωτα, όλα ετούτα τα πλάσματα που βαριανασαίνουν στις σελίδες των τριών αυτών βιβλίων; Τι τα κρατάει πιασμένα στο ίδιο αγκίστρι;
Η απάντηση είναι προφανής. Τα συνδέει ένας συγγραφέας που δεν φοβάται. Ένας συγγραφέας, του οποίου το αγκίστρι μοιάζει περισσότερο με τη βελόνα ενός εργόχειρου, μια βελόνα που κεντάει σύμπαντα αλλά που πολύ συχνά μπορεί να κόψει και το δέρμα. Ένας συγγραφέας που, μέσα από το δικό του κόψιμο στο δέρμα, προσπαθεί να ερμηνεύσει και να κατανοήσει. Και την ίδια ώρα να ανοίξει παράθυρα στα ένστικτα της ανθρώπινης ψυχής, μέσα από κλωστές που μοιάζουν χιονισμένες.

Στέφανος Δάνδολος –ομιλία του στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ, 19 Οκτ. 2006

Γραφή που φοβάσαι να την ακουμπήσεις

2006-10-21T08:35:00.000-07:00

Σχεδόν Έρωτας -Εννέα διηγήματα, γραμμένα την τελευταία εικοσιπενταετία και δημοσιευμένα σε περιοδικά ή άλλες συλλογές του Μάνου Κοντολέων, αποτελούν τον κορμό αυτού του βιβλίου. Όλα ιδιαζόντως ερωτικά, ξαναδουλεμένα, αναδεικνύουν τη βασική εμμονή του συγγραφέα τους και μιλούν με εξαιρετική γλώσσα για το πλέον απρόβλεπτο γεγονός της ζωής μας, μετά τη γέννηση και πριν τον θάνατο: Τον έρωτα.
Λιτός, άμεσος και ρεαλιστικός ο Κοντολέων, διερευνά και ανατέμνει τις σχέσεις που συνεχώς μεταβάλλονται μέσα στο χρόνο, κατακλυσμένες από συνεχείς αναθεωρήσεις και άρσεις προκαταλήψεων.
Μέσα από στίχους αγαπημένων του ποιητών, που ενεργοποιούν ή σχολιάζουν τις γήινες ιστορίες του, επιχειρεί να καταστήσει σαφές το αναλοκκήρωτο αυτού του απόλυτα ολοκληρωτικού συναισθήματος, που αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λόγους ύπαρξης και προϋποθέτει ρίσκο, αλλά και τόλμη.
Ευαίσθητη και εύθραστη γραφή, που φοβάσαι να την ακουμπήσεις, μη σπάσει και διαλυθεί. Σχεδόν γυναικεία. Σχεδόν έρωτας.
Σταύρος Σταυρόπουλος "metro" 2 Οκτ. 2006

Χρυσαφένια, Ασημένια… Νύχτα Χριστουγεννιάτικη

2006-09-27T09:28:00.000-07:00

Τη θεατρική διασκευή του παραμυθιού μου "Χρυσαφένια, Ασημένια... Νύχτα χριστουγεννιάτικη", που την έχει κάνει η Άννα Κοντολέων, μπορούν όσοι ενδιαφέρονται να τη διαβάσουν στη δνση: http://xrisafenia-asimenia.blogspot.com

Σχεδόν έρωτας, σχεδόν ζωή

2006-09-23T03:39:00.000-07:00

Ο Μάνος Κοντολέων κυκλοφορεί, όπως λέει ο ίδιος, εδώ και τριάντα χρόνια με πολλαπλές ιδιότητες στο χώρο του λογοτεχνικού βιβλίου. Καταξιωμένος συγγραφέας πειραματίζεται συνεχώς με όλα τα λογοτεχνικά είδη. Παιδικό και εφηβικό βιβλίο, μυθιστορήματα και διηγήματα. Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε και το θεατρικό του έργο "Η τέταρτη εποχή".
Ο Κοντολέων δεν είναι προβλέψιμος συγγραφέας. Δεν εφησυχάζει. Ψάχνει διαρκώς νέες φόρμες για να αποδώσει το θέμα που έχει κατά νου να ασχοληθεί. Βέβαια το ν’ αλλάζει ένας συγγραφέας διαρκώς φόρμες και να δοκιμάζεται σε τόσο διαφορετικά είδη είναι και ένα επικίνδυνο ρίσκο. Όμως τελικά αυτό δεν θα πρέπει να κάνουν οι δημιουργοί. Να μην επαναπαύονται στις βεβαιότητές τους; Ο Κοντολέων είναι ένας απ’ αυτούς τους ανήσυχους δημιουργούς.
Το τελευταίο του βιβλίο είναι μια συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο "Σχεδόν έρωτας" (Πατάκης 2006).
Το κυρίαρχο στοιχείο που διατρέχει όλα σχεδόν τα διηγήματα της συλλογής είναι ο έρωτας. Βέβαια ο έρωτας είναι ένας βασικός άξονας όλων σχεδόν των έργων του συγγραφέα. Θα λέγαμε ότι ο έρωτας είναι μια από τις πιο βασικές εμμονές του συγγραφέα. Ο Κοντολέων δίνει μεγάλη σημασία στην ερωτική συμπεριφορά των ανθρώπων, θεωρώντας την ως ένα από τα θεμέλια της ανθρώπινης προσωπικότητας. Οι ήρωες εκφράζονται μέσω της ερωτικής τους συμπεριφοράς και χρησιμοποιούν τον έρωτα ως στοιχείο επιβολής, κοινωνικής αναρρίχησης και εξουσίας. Βιώνουν όμως τον έρωτα «σχεδόν», χωρίς να τον ολοκληρώνουν. Στα πιο πολλά από τα διηγήματα της συλλογής, τα μυθιστορηματικά πρόσωπα σχετίζονται με κάτι το ερωτικό, που δεν τελεσφορεί. Αν δεχτούμε ότι ο έρωτας εκφράζει την ελευθερία, σήμερα που η ελευθερία μας δεν είναι και τόσο απόλυτη και ο έρωτας θα είναι «σχεδόν» έρωτας.
Στο δεύτερο διήγημα της συλλογής με τίτλο όταν κάποιος Χρήστος γνώρισε μια Λέλα το ερωτικό στοιχείο κυριαρχεί. Και τα δυο μυθιστορηματικά πρόσωπα βιώνουν έναν έρωτα σαρκικό κυρίως που τελικά δεν οδηγεί πουθενά. Ο συγγραφέας τοποθετεί τους ήρωες του στο τέλος της δεκαετίας του 40 για να δείξει ότι αυτό που έκανε η Λέλα την εποχή εκείνη αυτενεργώντας, θα το κάνανε οι γυναίκες των χρόνων της δεκαετίας του ’90 υπακούοντας τώρα πλέον στις συνταγές μηνιαίων περιοδικών όπου δίνονται οδηγίες για καλό σεξ και τεχνικές για πολλαπλούς οργασμούς.
Ο έρωτας ή καλύτερα η ερωτική επιθυμία ως βασικό στοιχείο που κινεί την αφήγηση, δεν είναι βέβαια καινούργιο φαινόμενο στην νεοελληνική λογοτεχνία. Αρκεί να θυμηθούμε τον Κωνσταντίνο Θεοτόκη (στα διηγήματα "Το Όνειρο του Σατνή" ή "Αγάπη παράνομη"), τον Μιχάλη Καραγάτση (Ο Γιούγκερμαν), τον Στράτη Μυριβήλη (Η Δασκάλα με τα χρυσά μάτια), για να αναφέρω τους πιο σημαντικούς. Θα έλεγα ότι ο Κοντολέων σχετίζεται πιο πολύ με τον Μ. Καραγάτση στο ζήτημα της ερωτικής επιθυμίας ως κινητήριας δύναμης της μυθιστορηματικής εξέλιξης, αλλά και στο χειρισμό του αφηγηματικού υλικού.
Η δεύτερη συγγραφική εμμονή του Κοντολέων που την συναντούμε και στην συγκεκριμένη συλλογή, είναι η συνομιλία με κείμενα άλλων συγγραφέων. Στίχοι αγαπημένων ποιητών βρίσκονται διασπαρμένοι μέσα στα διηγήματα. Τα ποιήματα που παρεμβάλλονται είναι διαφορετικών εποχών και διαφόρων σχολών. Πολλές φορές είναι ενταγμένα μέσα στο κειμενικό πλαίσιο, έτσι που να ενεργοποιείται μια συνομιλία μεταξύ των κειμένων, αλλά και των συγγραφέων. Άλλες πάλι φορές η παράθεσή τους γίνεται με αυθαίρετο τρόπο χωρίς όμως το στοιχείο αυτό να λειτουργεί εντέλει αρνητικά. Ο Κοντολέων φαίνεται να πιστεύει αυτό που έλεγε ο Μπαρτ, ότι τίποτα δεν είναι πρωτότυπο, όλα είναι μια ανακύκληση σημείων, παραθεμάτων και άλλων κειμένων. Ο συγγραφέας, συνεχίζει ο Μπαρτ, είναι ένας αιώνιος αντιγραφέας. Και για να θυμηθούμε και τον δικό μας Γ. Σεφέρη ο οποίος στα Τρία κρυφά ποιήματα έγραφε:
Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας.
Σπέρνουνται γεννιούνται σαν τα βρέφη
Ριζώνουν θρέφουνται με το αίμα

Ο ίδιος ο Κοντολέων στο σημείωμα που παραθέτει στο τέλος του βιβλίου λέει:O,τι λέμε, ό,τι γράφουμε, όσο δικό μας κι αν είναι τόσο και σε άλλους ανήκει.

Μια τρίτη συγγραφική εμμονή του Κοντολέων είναι η αναζήτηση ταυτότητας στον σύγχρονο πολύπλοκο και διασπασμένο κόσμο. Στο πρώτο και μεγαλύτερο διήγημα της συλλογής με τίτλο Δόλος παρακολουθεί την αργή και βασανιστική μεταμόρφωση ενός αγοριού του Ντιμίτρι Μπαρίλοφ σε κορίτσι και τελικά αφού ως Ντάνια Σαμόλοβα θα καταφέρει να γίνει Ολυμπιονίκης με δόξα και χρήματα, στο τέλος θα βρει την εξιλέωσή της μόνο στον θάνατο. Κατά τον συγγραφέα ο άνθρωπος χρειάζεται μια ταυτότητα. Και η κάθε ταυτότητα εκφράζει ένα περιεχόμενο.
Ο Ντιμίτρι – Ντάνια αναζητά σε όλο το διήγημα μια ταυτότητα, να υπάρξει μέσα από αυτήν, να νικήσει δια μέσου της ζωής τον θάνατο, χωρίς στο τέλος να το πετυχαίνει.
Ο Κοντολέων καταφέρνει και με το βιβλίο αυτό να μας προβληματίσει, να μας συγκινήσει και να μας τέρψει. Να μας δείξει ότι η λογοτεχνία μπορεί να μας βοηθήσει να αντισταθούμε στη ζοφερή πραγματικότητα που βιώνουμε καθημερινά.

Γιάννης Παππάς -Περιοδικό "Διαβάζω", Σεπτέμβριος 2006

Διηγήματα που καταλήγουν στην αγάπη

2006-09-21T00:08:00.000-07:00

Στο "Σχεδόν Έρωτας" ο Μάνος Κοντολέων συνομιλεί με τους ποιητές που τον στιγμάτισαν μέσα από εννιά ιστορίες που πραγματεύονται τη διαχρονικότητα των ανθρωπίνων συναισθημάτων.
"Αλλά γιατί Σχεδόν Έρωτας; Μα υπάρχει κάτι το θεϊκό, που ο άνθρωπος μπορεί να το ολοκληρώσει;"
Στο οπισθόφυλλο ήδη ο συγγραφέας ερμηνεύει τη βασική του συγγραφική εμμονή. Την εμμονή που συναντάμε παντού, ως υπαρξιακή αναζήτηση στο "Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο", ως εξουσιατικό μένος στο "Ιστορία Ευνούνου", ως κοινωνιολογικό ιστό στην ιστορία του κόσμου στην "Ερωτική Αγωγή". Ως πρόγευση παραδείσου στις "Ερωτικές Ιστορίες μιας Παιδικής Ηλικίας".
Στο καινούργιο του βιβλίο "Σχεδόν Έρωτας" και ως ξόρκι θανάτου. Τον έρωτα μαζί με την ποίηση. Τη συνομιλία του συγγραφέα με τους ποιητές που αγάπησε. Αλλά και τη συνομιλία αυτή καθ΄ εαυτή του κειμένου, με ό,τι συγγενικό.
Στα περιεχόμενά του, εννέα ιστορίες.
Και ένα σημείωμα του συγγραφέα, αρκετά αποκαλυπτικό, για τις ιστορίες αλλά και γενικότερα τη δουλειά του. Τη δουλειά του που χαρακτηρίζει ένα πρόσωπο δισδιάστατο για τον μονοσήμαντο "κριτικό". Που τον αναζητεί πότε ως συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και πότε μιας άλλης, λες κι η λογοτεχνία, τελικά, μοιράζεται και κόβεται στα δύο.
Αλλά και τώρα εμείς αναγκαστικά στα δύο θα τον χωρίσουμε. Ως συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας βεβαίως, παρ΄ ό,τι τον εκτιμώ, δεν τον απόλαυσα ποτέ γιατί σχεδόν μεγαλώσαμε παράλληλα, θέλω να πω ότι τον γνώρισα κι εγώ... μεγάλη. Αλλά ως συγγραφέα τον θεωρώ έτσι κι αλλιώς ήδη μεγάλο. Αρκούσε το ολιγοσέλιδο και αλληγορικό "Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο". Αλλά ακολούθησε το έτσι ή αλλιώς εντυπωσιακό μυθιστόρημα "Ιστορία Ευνούχου". Ο θείος έρωτας κόντρα στον ανθρώπινο. Ο ερωτισμός που υποτάσσεται, τελικά, στην εξουσία.
Στην "Ερωτική Αγωγή" ο συγγραφέας κατόρθωσε έναν άθλο. Να διατρέξει την ιστορία της ανθρωπότητας μέσα από τον έρωτα. Λες και να είναι ο άξονας πάνω στον οποίο πατά ο άνθρωπος, πάντοτε με το ένα του πόδι: για να αγγίξει τον θεό, τον θεϊκό εαυτό του, το κουκούτσι του είναι του, το απόλυτο. Το σημείο που τέμνεται, στα μύχια βάθη το φως και σκοτάδι.
Το ίδιο, ακριβώς, επιδιώκεται και στα εννιά διηγήματα. Ξεκινώντας αντίστροφα, απ΄ ότι ως τώρα έγινε, από την άπλετη θέα του παρόντος και καταλήγοντας σε ό,τι αρχικά αγάπησε. Σε ό,τι αποδείκνυε αυτό που θα γινότανε στο μέλλον.
Εξάλλου σ΄όλα η ίδια βασική εμμονή, όπως ο ίδιος αποδέχεται και παραδέχεται: "ο έρωτας" και "η συνομιλία των κειμένων".
Η συνομιλία των κειμένων σ΄αυτή τη συλλογή περισσότερο ορατή. Εφόσον και τα εννέα διηγήματα "ντύνονται" με την αύρα των ποιητών, το αχνάρι του ενός ακριβώς πάνω στο αχνάρι του άλλου. Ιστορίες που λες και συναντούν στον ουρανό των ιστορίων στίχους που υπογράφουν μεταξύ άλλων ο Σεφέρης, ο Καβάφης, η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, ο Γιάννης Κοντός, η Ρούλα Κακλαμανάκη, ο Ν. Γ. Δαββέτας, ο Γιώργος Μαρκόπουλος, ο Τάκης Μενδράκος, ο Γιώργος Βέης, η Αθηνά Παπαδάκη, ο Γιάννης Τζανετάκης, ο Γιάννης Υφαντής, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Γιώργος Γεωργούσης και ο Γιάννης Βαρβέρης. Στους οποίους και αφιερώνει τις ιστορίες του.
Ο έρωτας, η άλλη, η μεγάλη εμμονή, αγγίζει τα όρια της ταυτότητας στον "Δόλο". Μέσα από μαι ολυμπιονίκη που δεν γεννήθηκε ποτέ, όπως ποτέ δεν πέθανε κι εκείνο εκεί το άτυχο αγόρι που κάποτε υπήρξε.
Στη δεύτερη ιστορία "Όταν κάποιος Χρήστος γνώρισε μια Λέλα" ο έρωτας είχε μορφή παρένθεσης, εφόσον η κατάληξη για τον ήρωα ήταν τελικά ... προξενιό! Στν τρίτη "Με αεροπλάνα και βαπόρια" είναι ένας έρωτας που νίκησε τον χρόνο. Εφόσον στο φινάλε οι δυο παλιοί εραστές (νυν σύζυγοι) ζουν στο παρόν και στο παρελθόν τους ταυτόχρονα. Έτσι εκείνο το κορίτσι με την καπελιέρα στη Ζάκυνθο δεν θα γεράσει ποτέ. Στην τέταρτη ιστορία "Το κλομπ και το τσερκένι" ο έρωτας νικά τον θάνατο(εφόσον αυτό είναι και το μέγα ζητούμενο).
Στην πέμπτη, στις "Κόντρες", ξορκίζει τον φόβο του. Στην έκτη ιστορία "Νομίζω πως η λεωφόρος Συγγρού μου μοιάζει", ο έρωτας γίνεται δρόμος κι ύστερα πρόσωπο. Ένα πρόσωπο με όλες τις αντιφάσεις μιας λεωφόρου Συγγρού που ξεπουλά, ξεπουλιέται και "βγαίνει" στη θάλασσα.
Στην έβδομη ιστορία "Οι καθαρίστριες στα δημόσια ουρητήρια δεν έχουν φύλο", ο έρωτας αγγίζει τους αγγέλους.
Στην όγδοη "Οι χώροι των συνεργείων γι΄αυτοκίνητα έμοιαζαν με εκκλησίες", καθαγιάζει τους χώρους.
Στν ένατη "Τα δοκιμαστήρια των καταστημάτων που πουλάνε ρούχα" ο έρωτας γίνεται "ο άλλος".
Γιατί όλα, κι ο δρόμος, και οι πρόγονοι, κι ο άλλος, κι η κόντρα, και η ποίηση, και η γραφή, και η εξουσία, και η ερωμένη άγνωστη ή γνωστή τελικά οδηγούν πάντα σ΄αυτόν: στον έρωτα που θέλει να νικήσει την απώλεια και τον χρόνο. Στο "Σχεδόν έρωτα" τον ανθρώπινο που επιθύμησε μια υπέρβαση σχεδόν θεϊκή. Να τα βάλει με τον θάνατο και , τελικά, να τον νικήσει. Κι ας νικηθεί. Διότι θα νικηθεί οπωσδήποτε στο τέλος.

Ελένη Γκίκα -"ΕΘΝΟΣ ΑΟΥΤ" της Κυριακής, 30 Ιουλίου - 5 Αυγούστου, 2006

"Σχεδόν Έρωτας" - μια βιβλιοπαρουσίαση

2006-08-25T09:46:00.000-07:00

Εννέα διηγήματα, σκόρπια μέσα στην τελευταία εικοσιπενταετία, δουλεύτηκαν εκ νέου και διανθίστηκαν με στίχους προσφιλών τού συγγραφέα ποιητών. Στα πιο πρόσφατα ο έρως ούτε χρόνια ούτε φύλο ούτε καταγωγή και κοινωνικές διακρίσεις κοιτά, ωστόσο το σμίξιμο των εραστών μένει σαν μετέωρο στον χρόνο. Στα παλαιότερα μονήρης ο αφηγητής, ανακυκλώνει ανέφικτους πόθους υμνώντας ένα ανδρικό σώμα ή νιώθοντας αισθησιακά σε μέρη ολωσδιόλου αντιερωτικά αλλά παιδιόθεν φορτισμένα. Χαμηλόφωνες και παραβολικές ιστορίες για το ανικανοποίητο στον έρωτα και το ρευστό της αρσενικής ταυτότητας.

Το Βήμα 9/7/2006

"Σχεδόν Έρωτας" - μια κριτική από τον Γιώργο Βέη

2006-07-24T00:50:00.000-07:00

Η γνωστή χαρμολύπη των συνήθως αδιέξοδων ερώτων ποτίζει ανεμπόδιστη τη γραφή. Τα πρόσωπα χάνονται μέσα στην ποικιλία των πραγμάτων, ενώ διακεκριμένοι τόποι, όπως είναι φέρ' ειπείν η Λεωφόρος Συγγρού, στοιχειώνουν το όραμα μιας αλλαγής της ύπαρξης προς το Αγαθό, το οποίο μάλλον δεν πρόκειται, σύμφωνα με όσα εκτίθενται, να υλοποιηθεί. Από τα έγκατα μιας τυφλής μανίας, η οποία επείγεται να αναποδογυρίσει τον κόσμο, ακούγεται σταθερά η βουή των παθών του ανθρώπου. Ο δόκιμος μυθιστοριογράφος προτείνει μάλιστα έναν ενοφθαλμισμό, ενσωματώνοντας στον κύριο κορμό των αφηγημάτων γνωστούς και άγνωστους στίχους ποιητών μας, με τους οποίους ιδιοσυγκρασιακά συγγενεύει. Η διακειμενική αυτή σταυροβελονιά είναι ένα ακόμη δείγμα των ομολογουμένων συνθετικών ικανοτήτων του συγγραφέα.
(Γιώργος Βέης -"Αυγή της Κυριακής", 24/7/2006)

Η δύναμη της εγκατάλειψης

2006-07-18T08:43:00.000-07:00

...Πρέπει να το παραδεχτούμε. Η πλήρης εγκατάλειψη -εγκατάλειψη στο οτιδήποτε- επιφέρει δύναμη. Η εγκατάλειψη στο πάθος του έρωτα φτιάχνει τους εραστές. Η εγκατάλειψη στην εξουσία, τους ηγεμόνες. Η εγκατάλειψη στο φόβο, τους καλλιτέχνες.
Υπάρχει τίποτε άλλο εκτός από τον έρωτα, την εξουσία και την Τέχνη, που να είναι έκφραση απόλυτης δύναμης; Λέω όχι. Και γι αυτό πιστεύω πως οι γνήσιοι καλλιτέχνες δεν φτιάχνουν ποτέ το αριστούργημα. Όπως οι μεγάλοι εραστές ποτέ δεν ερωτεύτηκαν. Οι γνήσιοι ηγεμόνες ποτέ δε βασίλεψαν. Σε ποια στάδια μπορούν να διεκδικήσουν τον κότινο της νίκης; Αφού όλα τους έχουν φτιαχτεί σύμφωνα με τα σχέδια των μετριοτήτων και για μετριότητες πάλι προορίζονται.
(από το -εκτός, πλέον, κυκλοφορίας- μυθιστόρημα "Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο")

Σχεδόν Έρωτας -μια κριτική

2006-07-12T06:58:00.000-07:00

Έφτιαξα αυτό το blog για να λειτουργεί ως συμπλήρωμα της ιστοσελίδας μου. Να μπορώ να ενημερώνω όσους ενδιαφέρονται για το έργο μου για το τι καινούργιο γράφω, το τι γράφεται για τα βιβλία μου, όπως βέβαια και να ανταλλάσω απόψεις με φίλους του ιντερνετ πάνω σε ζητήματα λογοτεχνίας.
Με αυτή, λοιπόν, τη λογική δημοσιεύω κατά καιρούς και post με συνεντεύξεις μου και με κριτικές για τα βιβλία μου.
Ανάμεσα στις τελευταίες και αυτή που ακολουθεί

Μάνος Κοντολέων, Σχεδόν έρωτας, διηγήματα, σελ. 168, Πατάκης, 2006
Πέρα από το έργο του που εντάσσεται στην παιδική και την εφηβική λογοτεχνία (έργο που δίκαια τον έχει κατατάξει ανάμεσα στους δύο ή τρεις σημαντικότερους εκπροσωπους της των τελευταίων 30 χρόνων,) ο Μάνος Κοντολέων (γεν. 1946) μας έχει δώσει και περισσότερα από δέκα πεζογραφικά βιβλία που απευθύνονται στο ενήλικο κοινό. Παρόλο που ο χώρος του βιβλίου δύσκολα αποδέχεται κάποιον όταν ξεφεύγει από την εικόνα που έχει δημιουργηθεί για αυτόν (συχνά και δίχως την θέλησή του) αξίζει τον κόπο να πούμε πως το αλληγορικό μυθιστόρημα του Κοντολέων Ιστορία Ευνούχου (2001) ήδη χαρακτηρίστηκε από την κριτική ως γραμματολογικό γεγονός (Άλκηστις Σουλογιάννη στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 416) ενώ το μυθιστόρημά του Ερωτική αγωγή αποτελεί ένα εξαιρετικής τόλμης ερωτογράφημα, το οποίο επιχειρεί να ερμηνεύσει ολόκληρο τον 20ο αιώνα ως ένα αντιθετικό σχήμα απελπισμένης αναζήτησης και αμήχανης άρνησης του ερωτισμού (εγχείρημα που, με λίγες εξαιρέσεις, αγνοήθηκε από την προσανατολισμένη σε εύκαιρες ηθογραφίες κριτική).
Τα διηγήματα του Σχεδόν έρωτας (όπως και το θεατρικό έργο Η τέταρτη εποχή, Πατάκης 2005) αποτελούν την συνέχεια της ίδιας διερεύνησης: την αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας δια του ερωτικού (του σεξουαλικού) προσδιορισμού. Λόγου χάρη, η ηρωϊδα (ο ήρωας;) του Δόλου (το εμβληματικό πρώτο διήγημα της συλλογής – και μια από τις πιο ευτυχισμένες πεζογραφικές στιγμές του Κοντολέων) γνωρίζει την δόξα υποδυόμενη έναν άλλον• ωστόσο ο άντρας που έγινε γυναίκα και Ολυμπιονίκης στο τέλος της ζωής της αναγκάζεται να διεκδικήσει ξανά αυτήν την κλεμμένη ταυτότητα διά του θανάτου της (ουσιαστικά δια της αυτοκτονίας της, σε μια βίαιη επίθεση μιας συμμορίας σε ένα σούπερ μάρκετ – και το αίμα στο στήθος της γίνεται το κρίσιμο μετάλλιο της ζωής της.
Το στοίχημα του έρωτα που πάντοτε συνοδεύεται από το μετέωρο βήμα του «σχεδόν» διατρέχει και τα εννιά διηγήματα της συλλογής: η απάτη, η σεξουαλική ελευθεριότητα, το παιχνίδι των ρόλων, η υποδόρια αλλά θανάσιμη υπονόμευση του αστικού ερωτισμού, η μελαγχολία του ανικανοποίητου, η δοξολογία των υπονοουμένων, η αγωνία του αυτοπροσδιορισμού είναι οι βασικοί άξονες του Κοντολέων (και όχι μόνο σε αυτό το βιβλίο του). Τα εκφραστικά μέσα κατακτημένα, η έκφραση ηθελημένα κοφτή, η στίξη ιδιαίτερα λειτουργική, η τεχνική ζεμένη στην αποθέωση του μετεωρισμού, του διφορούμενου, του οριακά ανεκπλήρωτου που πάντοτε απομένει άλλοτε ως θύμηση και άλλοτε ως ενοχή. Με άλλα λόγια: εννιά διηγήματα που μπορούν να διαβαστούν ως εννιά προσωπικές προτάσεις ερωτογραφικού ύφους.
Επίσης, εξαιρετικά επιτυχημένη αποδεικνύεται η επιλογή του Κοντολέων να ενσπείρει, εκ των υστέρων, μέσα στα διηγήματα στίχους νεοελλήνων ποιητών που αγαπάει (από τον Κ.Π. Καβάφη, τον Γιώργο Σεφέρη και τον Μανώλη Αναγνωστάκη μέχρι την Αθηνά Παπαδάκη και τον Γιάννη Βαρβέρη). Το αποτέλεσμα είναι ένα καινούριο κείμενο, εντελώς διαφορετικά φωτισμένο, το οποίο καταφέρνει να συνδιαλέγεται με τους στίχους και να αποκτά χάρη σε αυτούς εντελώς διαφορετική προοπτική. Αναμφίβολα ένα ευτυχισμένο αποτέλεσμα μιας πολύχρονης αναγνωστικής εμπειρίας αλλά και μιας ιδιαίτερης συγγραφικής ευαισθησίας – και, γενικότερα, μια από τις σημαντικότερες συλλογές διηγημάτων των τελευταίων χρόνων.

Άρης Προκοπίου - Περιοδικό Μοβ (Νο 14, Καλοκαίρι 2006)

Έρωτας και Πολιτική

2006-07-08T03:13:00.000-07:00

Υπάρχει έρωτας στην πολιτική;
Με τον έρωτα μπορεί κανείς να κρίνει κοινωνικά φαινόμενα;
Εξουσία και έρωτας -σχέση στοργής ή μίσους;

Ας ερευνήσουμε την πολιτική διάσταση του έρωτα, μέσα από σκέψεις προσωπικές ή κείμενα που διερευνούν αυτό το θέμα.

Προσωπικά επέλαξα τρία αποσπάσματα και τα θέτω προς συζήτηση, αλλά και προτείνω την αναφορά και άλλων

Η ηθική της πόρνης ή η πορνεία της ηθικής(απόσπασμα από το δοκίμιο του Νίκου Δήμου "Η κρυφή ζωή των αστών")

"Όλοι οι ηλίθιοι της αστικής τάξης που προφέρουν συνεχώς τις λέξεις: ‘ανήθικο, ανηθικότης, ηθική στην Τέχνη' και άλλες βλακείες", γράφει ο Baudelaire, "με κάνουν να σκέπτομαι την Luise Villedieu, πουτάνα των πέντε φράγκων, που, συνοδεύοντάς με μια φορά στο Λούβρο, όπου δεν είχε πάει ποτέ της, άρχισε να κοκκινίζει, να κρύβει το πρόσωπό της, και, τραβώντας με κάθε πέντε λεπτά από το μανίκι, με ρωτούσε μπροστά σε πολλά αθάνατα αγάλματα και πίνακες, πως ήταν δυνατόν να εκθέτει κανείς δημόσια παρόμοιες χυδαιότητες".
Ο Baudelaire έβαζε την πορνεία (και τις πόρνες) πάνω από την αστική ηθική. Η εκπόρνευση δεν ήταν γι αυτόν μόνον συναλλαγή αλλά και δόσιμο, και γενναιοδωρία και φιλευσπλαχνία. "Τι είναι η Τέχνη;" ρωτάει. "Πορνεία". "Ο Έρωτας είναι η κλίση για εκπόρνευση. Δεν υπάρχει ευγενής απόλαυση, που να μην μπορεί να αναχθεί στην Πορνεία". Ακόμα και ο Θεός αποκαλείται: "το πλέον εκπορνευμένο όν... αφού είναι ο ύψιστος φίλος για κάθε άτομο, αφού είναι η κοινή, ανεξάντλητη δεξαμενή της αγάπης."
Περίεργες κλίμακες αξιών: η πόρνη Luise θεωρεί άσεμνο αυτό που δείχνουμε στα παιδιά μας. Εμείς θεωρούμε άσεμνο αυτό που εκείνη πράττει (και την απεικόνισή του). Ο ποιητής το θεωρεί πράξη ευγενική - σχεδόν θεία.

Υπέρ Πορνογραφίας(απόσπασμα -Δημοσιεύτηκε στη Μακεδονία της Κυριακής, στις 03-10-2004.)
Θανάσης Τριαρίδης

...Να το πω καθαρά: είμαι υπερ της πορνογραφίας – εφόσον φυσικά τηρείται το αυτονόητο δικαίωμα της ελεύθερης συναίνεσης των όσων συμμετέχουν σε αυτή. Και θεωρώ ελπιδοφόρο πως στην νεοθρησκόληπτη Αμερική του Μπους, τριάντα συγγραφείς και καλλιτέχνες (ανάμεσά τους ο Σαλμάν Ρουσντί, ο Γκορ Βιντάλ, ο Λου Ριντ και πολλοί άλλοι) συμμετέχουν με κείμενα τους σε μια έκδοση-μανιφέστο υπερ της πορνογραφίας. «Ο βαθμός ελευθερίας και πολιτισμού μιας κοινωνίας κρίνεται από τη θέλησή της να αποδεχτεί την πορνογραφία» γράφει ο Ρουσντί. Νομίζω πως έχει δίκαιο. Όσο περισσότερο λατρεύεται το σώμα, οι εκστάσεις του και οι εκκρίσεις του, τόσο λιγότερο ισχυροί είναι όσοι, παντοκράτορες και ποιμενάρχες, λογαριάζουν τους ανθρώπους για ιδιοκτησία τους και σπέρνουν τον φόβο. Αλλιώς: όσο περισσότερο ερεθίζονται οι άνθρωποι από ανθρώπους, τόσο πιο ελεύθεροι είναι από τους «Μπαμπούλες», από τα σκιάχτρα, από τα «Θηρία που έρχονται στην ακροθαλασσιά». Και αυτό δεν είναι λίγο – είναι πάρα πολύ.

"Ερωτική Αγωγή"(απόσπασμα από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων)

...Ο άντρας παντρεύεται γιατί ο γάμος αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα ανόδου στην κοινωνική ενσωμάτωση του. Παντρεύεται γιατί ο γάμος πληθαίνει τους λόγους με τους οποίους ο αντρικός ρόλος έχει νόημα ύπαρξης. Ο άντρας θεοποιεί την ιδιοκτησία -ανάμεσα στα άλλα ιδιόκτητα αγαθά και μια γυναίκα. Ο άντρας ρισκάρει την τιμή του και επιβουλεύεται την τιμή των άλλων. Προφυλάσσει ότι κατέχει από την κατακτητική μανία των υπολοίπων* προσπαθεί να μαγαρίσει ότι ο σύμμαχος - αντίζηλος κρατά μέσα στην κάμαρή του. Παντρεύεται, τέλος, γιατί από μια ηλικία και μετά δεν είναι εύκολο να κτυπάς τις πόρτες που τις φωτίζουν κόκκινα φανάρια, μήτε να τραβολογιέσαι σε σκοτεινά δρομάκια των πάρκων.Ο άντρας παντρεύεται γιατί έτσι έχει επιλέξει ο κοινωνικός νόμος που καθορίζει την ισορροπία ανάμεσα στις γυναίκες και στους άντρες. Από τη στιγμή που η κοινοκτημοσύνη στον έρωτα αποβλήθηκε από την χορεία των καταξιωμένων αρχών ηθικής και νομοθεσίας, ο γάμος είναι η μόνη αποδεκτή οδός μέσα από την οποία το γένος των ανθρώπων μπορεί να συνουσιάζεται, να πολλαπλασιάζεται και στη συνέχεια να ευνουχίζεται- ένας δρόμος το κατά δύναμη κοινωνικά ασφαλής, ακόμα κι όταν φτάνει έως την διάλυσή του. Σημασία έχει η εφαρμογή -και η τυχόν διάλυση εφαρμόζεται πάνω σε κάτι που έχει προϋπάρξει. Και τελικά οι άντρες φτιάχνουν οικογένεια δίχως να έχουν αυθύπαρκτα αποφασίσει πως θέλουν να γίνουν οικογενειάρχες. Ο Άρης έτσι επρόκειτο να δημιουργηθεί -από πατέρα που δεν λαχτάραγε αυτόν τον ρόλο, μήτε και ήξερε τον τρόπο να τον παίξει. Όπως όλα τα αγόρια, γεννήθηκε και αυτός από έναν άντρα που η κοινωνία τον υποχρέωνε να τον δημιουργήσει. Γι αυτό και οι πιο μεγάλοι επαναστάτες ανήκουν στο ανδρικό γένος, όπως άλλωστε και σχεδόν όλοι οι δικτάτορες. Οι πρώτοι είναι όσοι εκφράζουν την αντίθεση τους, οι δεύτεροι όσοι αποφασίζουν να εκδικηθούνε.

Η ανάγνωση της λογοτεχνίας ως πολιτική πράξη

2006-06-29T07:55:00.000-07:00

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Αυγή", 27 Ιουνίου 2006)

Λίγο μετά την μεταπολίτευση ήταν.
Με τον Αντώνη φίλοι στενοί από το Πανεπιστήμιο.
Οι δρόμοι μας δείχναν να διαχωρίζονται, αλλά η φιλία μας παρέμενε πάντα το ίδιο δυνατή.
Εκείνος, με άποψη ανύπαντρος, με πάθος πολιτικοποιημένος και ενταγμένος σε κόμμα προοδευτικό .
Εγώ περίμενα το πρώτο μας παιδί, εργαζόμουνα και ανακάλυπτα τον στοχασμό μέσα από τη λογοτεχνία.
Μια βραδιά, κάτι σχετικό με τη μελλοντική μας ζωή συζητούσαμε κι εγώ δήλωσα πως για τα επόμενα χρόνια έβλεπα τον εαυτό μου να κράτά στο ένα χέρι το μωρό και στο άλλο ένα μυθιστόρημα.
Και τότε ο Αντώνης γύρισε και με κοίταξε έντονα και με φωνή που μέσα της υπόβοσκε η απαξίωση, μου είπε -<<Μα ως πότε πια θα διαβάζεις μυθιστορήματα;>>
Όταν ο πιο καλός σου φίλος απαξιώνει ότι περισσότερο αγαπάς και πιστεύεις, πληγώνεσαι έντονα, αισθάνεσαι ολότελα μόνος.
Δεν του απάντησα. Δεν ήθελα την πληγωμένη μου διάθεση να την μετατρέψω σε αντιπαράθεση.
Και μετά περάσαν κάμποσα χρόνια, ο Αντώνης έβλεπε τα πολιτικοποιημένα ιδανικά του να οδηγούνται σε διάψευση… Εγώ τον παρακολουθούσα, προσπαθούσα μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα που διάβαζα να βρω ήρωα που τυχόν θα ζούσε το ίδιο μ΄ αυτόν δράμα, για να ξέρω αποτελεσματικότερους τρόπους να του συμπαρασταθώ. Μα δεν χρειάστηκε να βοηθήσω το φίλο.
Πέθανε ξαφνικά –ήταν ένα θάνατος άδικος όσο και λυτρωτικός.
Ο Αντώνης δεν θα γερνούσε ποτέ, αλλά και ποτέ δεν θα έφτανε να συναντήσει το προσωπικό του αδιέξοδο.
Παρέμεινα χωρίς το φίλο, με την απόφαση να μείνω πιστός στα κοινά μας ιδανικά. Αυτά που εκείνον μέσα από την πολιτική πράξη τον προδίνανε, εμένα που μέσα από τη αναγνωστική εμπειρία με εμπλουτίζανε.
Από τότε έχω απόλυτα συνειδητοποιήσει πως η ανάγνωση λογοτεχνικών έργων είναι μια πράξη πολιτική.
Τις πολιτικές θέσεις τις σχεδιάζουν άνθρωποι και άνθρωποι είναι εκείνοι που τις εφαρμόζουν ή τις αντιμάχονται.
Η πολιτική πράξη δεν ξεκινά μήτε τελειώνει στο δικαίωμα του εκλέγει και εκλέγεσθαι, μήτε πόσο μάλλον από την ενεργό συμμετοχή σε κόμματα, συνδικάτα και ομάδες.
Η πολιτική πράξη έχει ένα πλατύτερο εύρος –αρχίζει από τον τρόπο που αντιμετωπίζεις την ίδια του την πλέον προσωπική ταυτότητα* το φύλο σου. Έχει να κάνει με το πώς στέκεσαι απέναντι στα άτομα της ίδια σου της οικογένειας, προχωρά στο πως εκφράζεις τον έρωτα, τη φιλία, το επάγγελμα σου, τις καθημερινές κοινωνικές σου σχέσεις.
Και διεισδύει στη στάση που κρατάς απέναντι σε όσα πληροφορείσαι, σε όσα υποψιάζεσαι, σ΄ εκείνα που διαισθάνεσαι.
Και βέβαια έχει άμεση σχέση με τον τρόπο που συμπεριφέρεσαι όχι μόνο ως άτομο, αλλά και ως κάτοικος του πλανήτη και γενικότερα του σύμπαντος.
Η πολιτική στάση απαιτεί γνώση του παρελθόντος, βίωμα του παρόντος και όραμα του μέλλοντος.
Η πολιτική στάση απαιτεί ενδοσκόπηση και ευελιξία. Λογική όσο και συναίσθημα. Ρεαλισμό όσο και φαντασία. Τόλμη μα και σύνεση. Επανάσταση και συντήρηση.
Δεν ξέρω τίποτε περισσότερο αποτελεσματικό ως προς την εφαρμογή όλων αυτών, από την ανάγνωση της λογοτεχνίας.
Γιατί μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα όλα αυτά υπάρχουν, αλληλοσυμπληρώνονται ή αυτοαναιρούνται, συνδυάζονται μα και πλαταίνουν.
Ο Αντώνης –εκείνος ο φίλος που ποτέ δεν θα ξεχάσω- θέλησε να εδραιώσει τη ζωή του σε κείμενα πολιτικού προβληματισμού και σε πράξεις στενής πολιτικής συμμετοχής. Μάλλον είχε αμελήσει την προσωπική ενδοσκόπηση που δεν στηρίζεται στην βεβαιότητα της πράξης, αλλά στην ισορροπία ανάμεσα στο παρατηρώ και αναρωτιέμαι.
Το υπαρξιακό αδιέξοδο του ίσως να εκφράστηκε με τον θάνατό του.
Έμεινα εγώ, στο ένα χέρι να κρατώ το παιδί και στο άλλο το μυθιστόρημα.
Οι ήρωες και οι ηρωίδες των λογοτεχνικών κειμένων μου μιλούσαν για το ρόλο του πατέρα. Και στη συνέχεια του πολίτη.
Μου έμαθαν πως η αναγνωστική πράξη είναι μια πράξη συμμετοχής στα κοινά. Πράξη πολιτικής παρέμβασης, εν τέλει.

Κριτήρια επιλογής βιβλίων -μια προσωπική υπόθεση

2006-05-25T03:08:00.000-07:00

Θα ήταν Αύγουστος του '58 ή του '59. Κι όπως πάντα είμαστε και οι τρεις -η μητέρα, ο πατέρας κι εγώ- στο Λουτράκι.Διακοπές για ένα ολάκερο μήνα. Κι εγώ δώδεκα, δεκατριών χρονών.
Ξενοδοχείο Mon Repos και τα βράδια στον κινηματογράφο Ηλέκτρα η 'Ωντρευ Χέμπορν έκανε τους ευκαλύπτους που ακουμπάγανε στη θάλασσα να μουρμουρίζουν «Σαμπρίνα, Σαμπρίνα, Σαμπρίνα...»
Τυρόπιτες στου Ταμπόση και ποδήλατα νοικιασμένα με την μέρα και πλανόδιοι φωτογράφοι να σου προσφέρουν τις αναμνήσεις του χειμώνα που παραφύλαγε
Μελτέμια και στα τραπεζάκια της Αίγλης κυρίες με πολύχρωμα φορέματα και μονόχρωμες εσάρπες , κύριοι με κοντομάνικα πουκάμισα και λεπτά σακάκια, παιδιά με κοκκινισμένα από το θαλασσινό αλάτι μάτια, παρακολουθούσαν τα ζευγαράκια να
διαγωνίζονται στο ταγκό, στο τσα-τσα, στο μάμπο. Και τα πρωινά, στα παγκάκια του πάρκου ή στις ψάθινες καρέκλες του ξενοδοχείου μαζί με τον καφέ και την ασημοτυλιγμένη «Λαϊδα», μια δυο ώρες πριν από το μπάνιο ή την πρώτη παρτίδα του κουμ καν, η ανάγνωση του μυθιστορήματος που είχε επιλεχθεί για κείνον τον Αύγουστο
-έναν ακόμα μυθικό Αύγουστο, μιας μυθικής δεκαετίας, σ'ένα Λουτράκι που δεν υποψιαζότανε τον επερχόμενο βιασμό της ανοικοδόμησης.
Καλοκαίρι του '58 ή του '59 και ήμουνα δώδεκα, δεκατριών χρονών και δε θυμάμαι ποιο ήταν το δικό μου το μυθιστόρημα, θυμάμαι όμως αυτό που διάβαζε η μητέρα. «Ντεζιρέ» της Anne Marie Selinco, σε μετάφραση Μάγδας Καϊναδά, διακόσμηση Γιώργου Βαρλάμου, Εκδόσεις Μπεργάδη, 1954.
'Ενα χοντρό, πολυσέλιδο βιβλίο, με ένα παράξενο εξώφυλλο. Μπλε πλαστικό, δίχως κανένα όνομα ή τίτλο. Παρά μοναχά στη ράχη έγραφε το όνομα της ηρωίδας. Ντεζιρέ. Τίποτε άλλο. Περίεργο δέσιμο. μάλλον φτηνό κι όμως μ'ένα δικό του τρόπο ζωντανό. Αν έπεφταν πάνω του οι αχτίνες του ήλιου, μαλάκωνε, κολλούσε στα χέρια σου, γινόταν ένα με το δέρμα.
Αν θυμάμαι καλά το είχε κάνει δώρο στη μητέρα ο πατέρας μου. ‘Ισως γιατί πριν κάποια χρόνια εκείνη είχε δει την ομώνυμη ταινία με την Τζην Σίμονς και τον Μπάρτον στο ρόλο του Ναπολέοντα και πολύ της είχε αρέσει.
(Η Ντεζιρέ, κόρη έμπορου μεταξωτών από τη Μασσαλία, υπήρξε μνηστή του Ναπολέοντα και στη συνέχεια παντρεύτηκε τον στρατάρχη Βερναρδότη, κατοπινό βασιλιά της Σουηδίας) Στο προσωπικό μου άλμπουμ υπάρχει μεταξύ άλλων και μια
φωτογραφία που ιδιαίτερα αγαπώ. Η μητέρα καθισμένη σε μια πάνινη πλιάν, στη μεγάλη βεράντα του Mon Repos, ακουμπά το κεφάλι στο αριστερό της χέρι και πάνω στα σταυρωμένα πόδια της ανοιγμένο το χοντρό βιβλίο. Το βλέμμα της απόλυτα χωμένο στις σελίδες φανερώνει πως κάπου ταξίδευε -εκείνο τα μαγικό ταξίδι που σου
προσφέρει η λογοτεχνία.
Πότε άρχισα κι εγώ το δικό μου ταξίδι με τη συντροφιά της Ντεζιρέ; Εκείνο τάχα το ίδιο καλοκαίρι ή μήπως το επόμενο χειμώνα; Α, μάλλον σύντομα. Η μητέρα αγάπησε τη Ντεζιρέ και δεν νομίζω να υπήρξε κάτι που εκείνη να θαύμασε και που να μην
βιάστηκα κι εγώ να γνωρίσω.
Στα χρόνια που ακολούθησαν εκείνο το καλοκαίρι διάβασα τόσα μα τόσα βιβλία. Μυθιστορήματα, ποιήματα, συλλογές διηγημάτων, παραμύθια, δοκίμια, επιστολές, ιστορικά...Πόσα, άραγε;Ποτέ μου δεν τα μέτρησα και μου είναι δύσκολο να πω πόσα από αυτά ήταν αριστουργήματα, πόσα ξεχάστηκαν και πoιά ήταν εκείνα που με
σημαδέψαν τόσο σαν άνθρωπο όσο και σαν συγγραφέα.
Αλλά τη σχέση που δημιούργησα με τη «Ντεζιρέ» με κανένα άλλο βιβλίο δεν μπόρεσα να φτιάξω. Πρέπει να είναι πάνω από δώδεκα οι φορές που το διάβασα ολάκερο και αμέτρητες -κυριολεχτώ με το αμέτρητες- εκείνες που διάβασα
αποσπάσματά του.
Γιατί; Δεν έχω απάντηση σίγουρη. 'Ισως να ήταν η αισιοδοξία που πηγάζει από τον τρόπο γραφής του.Μπορεί εκείνο το ολοζώντανο συνταίριασμα του ιστορικού γεγονότος με τη μυθοπλασία. 'Ισως το ότι σε μπάζει στα ιδιαίτερα ανθρώπων που σημάδεψαν την
ανθρωπότητα, μα και παράλληλα σου μιλά για τα πρόσωπα που έζησαν στο παρασκήνιο και που όμως με το δικό τους τρόπο -πολύ πιο ανθρώπινο από αυτόν των πρωταγωνιστών της ιστορίας- βάλανε τη σφραγίδα τους στα γεγονότα της εποχής τους.
'Ισως και τίποτε απ'όλα αυτά να μην ίσχύε και νάταν μόνο κάποιες δικές μου εντελώς προσωπικές ανάγκες -η τάση της ηλικίας μου προς τον ρομαντισμό, η διάθεσή μου να πιστέψω πως η ζωή μπορεί να δημιουργήσει το ξάφνιασμα.
Ποτέ μου δε θεώρησα τούτο το μυθιστόρημα πως ήταν ένα αριστούργημα, ένα έργο από αυτά που αξίζουν να μείνουν αθάνατα.
Η Σελίνκο ποτέ δεν πίστεψα πως ήταν εφάμιλλη του Σώμερσετ Μωμ,του Καζαντζάκη,του Φλωμπέρ,του Ζολά,του Καραγάτση -συγγραφείς όλοι αυτοί που μου άνοιγαν τα λογοτεχνικά οράματα της πρώτης-πρώτης νιότης μου.
Αλλά ήταν ένας έρωτας -ίσως η πρώτη αγάπη μου (άδολη, αγνή, ολόφρεσκια,τρυφερά πληγωμένη) να ήταν η Ντεζιρέ της Σελίνκο.
Και από αυτήν να έμαθα πως ότι θαυμάζουμε, δεν είναι πάντα αυτό που θέλουμε και μαζί του να ζήσουμε. Πάνε χρόνια τώρα που η «Ντεζιρέ» βρίσκεται σε κάποιο ράφι
της βιβλιοθήκης μου. Πάνε χρόνια τώρα που αγγίζω το μπλε πλαστικό της εξώφυλλο (πάντα ικανό να γίνει ένα με το δέρμα) μόνο όταν πρέπει να ξεσκονίσω τα βιβλία ή να τους αλλάξω θέση.
'Ενα ακόμα βιβλίο από εκείνα που κάποτε διάβασα και που ίσως ποτέ να μην ξαναξεφυλλίσω. Βέβαια ήταν ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα που πρότεινα στην κόρη μου και χάρηκα όταν την έβλεπα να ξενυχτά για να το τελειώσει.Αλλά η δικιά μου ιστορία με την Ντεζιρέ έχει πια λήξει.'Εληξε μαζί με εκείνα τα καλοκαίρια, είναι ένα παρελθόν ,μια ανάμνηση δίπλα στην παραθαλάσσια «Ηλέκτρα», στην αέρινη 'Ωντρευ και στη μητέρα που ήξερε να μετατρέπει το πεζό τώρα σε διαχρονική μαγεία.
'Εχω πια διαμορφωμένα γούστα και με τρόπο μάλιστα απόλυτα αυστηρό. Ο χρόνος μου είναι τόσο πολύτιμος που δεν μπορεί να χωρέσει ιστορικά ρομάντζα. Αλλά...αλλά κάπου μέσα μου κάτι αναπνέει, κάτι ολότελα αυτόνομο από τη λογική των ιδεών μου.
'Ενα παιδί είναι που θέλει πάντα να ονειρεύεται, να πιστεύει πως το μέλλον μπορεί να κρύβει την έκπληξη.'Eνα παιδί,ένας έφηβος που δεν ξεχνά τον πρώτο του έρωτα. Και που μόλις βρει την ευκαιρία -να όπως τούτη τη στιγμή- δηλώνει την παρουσία του και
καταγράφει τα όνειρα που δεν δέχεται ότι έχουν πεθάνει.

Αγαπητοί φίλοι
Η καλλιέργεια στα παιδιά της έννοιας του υπεύθυνου αναγνώστη - κριτή σε αντίθεση με τον αναγνώστη- καταναλωτή είναι το ουσιαστικό ζήτημα που κρύβεται πίσω από ένα τίτλο διάλεξης του τύπου «Κριτήρια επιλογής βιβλίων για παιδιά και νέους».Γιατί τί άλλο μπορεί να έχουμε στο νου όταν θέλουμε να διαλέξουμε ένα βιβλίο για κάποιο παιδί, από το να κάνουμε αυτό το παιδί να αγαπήσει το διάβασμα και τη λογοτεχνία, που πάει να πει να του δημιουργήσουμε μια υπεύθυνη και ευαίσθητη λογοτεχνική συνείδηση.
Αλλά επειδή ένας θέμα το αναπτύσσεις μόνο αν καλά το γνωρίζεις και επειδή εκείνο που καλά γνωρίζεις είναι το ότι έχεις βαθιά βιώσει, γι αυτό ας μου επιτρέψετε να είμαι κάπως εξομολογητικός, να κρατήσω μια νότα προσωπικής καταγραφής στα όσα έχω σκοπό να σας παρουσιάσω.
'Ετσι λοιπόν, επέστρεψα -και εξακολουθώ να μένω για λίγο ακόμα- στα παιδικά μου χρόνια, εκεί γύρω στη δεκαετία του 50, στα παιδικά και στα πρώτα εφηβικά μου χρόνια , και θυμάμαι τα βιβλία που διάβαζα, θυμάμαι τη σχέση που με το καθένα από αυτά με έδενε.
Με το καθένα από αυτά, έγραψα και θέλω να το τονίσω και πάλι. Με το καθένα. Γιατί υπήρχαν βιβλία που αγάπησα και άλλα που μόνιμα με αφήναν αδιάφορο. Βέβαια εκείνα τα χρόνια πολλά παιδικά βιβλία δεν υπήρχαν, πολλά με την εικόνα που σήμερα έχουμε για την παραγωγή των εκδόσεων αυτού του χώρου. Αλλά υπήρχαν. Και βέβαια πρώτα, τότε όπως και τώρα, τα μυθιστορήματα του Βερν και της Δέλτα. Αλλά ήταν και άλλα, ξένα ίσως τα πιο πολλά και ανάμεσα τους τα έργα του Τουαίν, του Ντίκενς, του Ουγκώ, αλλά και κάποιων όχι τόσο γνωστών συγγραφέων, με θέματα ιπποτικά ή της βικτοριανής εποχής. Υπήρχαν και ελληνικά. Λίγα λαϊκά παραμύθια σε διασκευή και κάποια με ιστορίες από το εθνικό παρελθόν μας (εδώ ο Τάκης Λάππας βασίλευε με τις αναπλάσεις του για τα πρόσωπα του 21) και άλλα συγγραφέων που σήμερα αναφέρω το όνομά τους με σεβασμό, σήμερα όμως που έχω μελετήσει το χώρο, μα που τότε δεν έμενα στο όνομα και έτσι σχεδόν αγνοούσα τη συντροφιά που μου προσέφεραν η Πιπίνα Τσιμικάλη, η Γεωργία Ταρσούλη, ο 'Αλκης Τροπαιάτης, η Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη και μόνο η θεία Λένα μου έκανε γνωστή την παρουσία της, σχεδόν μου την επέβαλε με τις καθημερινές ραδιοφωνικές εκπομπές της.
Αυτά ήταν τα βιβλία που υπήρχαν γύρω μου. Μέσα σ'ένα σπιτικό που ίσως να μην είχε μια μεγάλη βιβλιοθήκη, αλλά που όμως τα λίγα βιβλία που βρισκόντουσαν στα ραφάκια της αντιμετωπίζοντας με σεβασμό από τους δικούς μου, το πατέρα και τη μητέρα μου.
Πως φτάναν τα βιβλία αυτά στα χέρια μου; Νομίζω πως πρέπει να ήταν ελάχιστα εκείνα που εγώ είχα μόνος μου και μέσα σ'ένα βιβλιοπωλείο διαλέξει. Σχεδόν όλα τους ήταν δώρα των γονιών, των συγγενών και των φίλων.
Και οι μεν γονείς μου ξέρανε τα γούστα μου κι έτσι όσα βιβλία μου χαρίζανε -μπορώ ακόμα και τα ξεχωρίζω από τις όλο έγνοια κι αγάπη αφιερώσεις τους- ήταν από εκείνα που μου αρέσανε. Παραμύθια, ιπποτικά και τρυφερές ιστορίες του παρελθόντος. Αλλά οι άλλοι όλοι -συγγενείς και γνωστοί- μου φέρνανε βιβλία διαλεγμένα όχι με βάση τα δικά μου γούστα, αλλά σύμφωνα με τις επιλογές που η κρατούσα άποψη (από ποιους και με ποιους τρόπους δημιουργημένη;) τους έκανε να επιλέγουν. Βερν και Δέλτα και ήρωες του 21.
'Ισως να ήμουνα η εξαίρεση, αλλά το Βέρν ποτέ μου δεν τον αγάπησα. Η επιστημονική φαντασία του με απωθούσε. Και από τα έργα της Δέλτα μόνο το «Στον καιρό του Βουλγαροκτόνου» με κράτησε δέσμιο της πλοκής και των οραμάτων του. 'Οσο για τους ήρωες του 21 -α, αυτοί μου δημιουργούσαν αισθήματα ενοχής. Η πατριωτική τους έξαρση είχε κάτι το έντονα πολεμικό που λες και περιφρονούσε τη δικιά μου φιλειρηνική στάση. Προσωπικά βιώματα και υπέροχα υποκειμενικές αναγνώσεις. Αργότερα , πολύ αργότερα θα στεκόμουνα ικανός να ερμηνεύσω εκείνα τα παιδικά συναισθήματα βασισμένος πάνω σε ψυχολογικές και πολιτικές ερμηνείες. Αργότερα όμως. Τότε απλώς τα βίωνα και απολάμβανα τις ταυτίσεις και τις αντιθέσεις.
Σε μια εποχή ,λοιπόν, όπου η λογοτεχνία για παιδιά χτυπιότανε από την άποψη του ότι στερεί χρόνο από τα διαβάσματα του σχολείου, εγώ αφηνόμουνα ελεύθερος από τους γονείς μου να ταξιδεύω στις λογοτεχνικές θάλασσες με χάρτες φτιαγμένους σύμφωνα με τις δικές μου απόψεις, τα δικά μου γούστα, τις ολότελα προσωπικές επιθυμίες μου. Και το ίδιο συνεχίστηκε και όταν έγινα έφηβος. Βέβαια τότε τα βιβλία δώρα από τους γνωστούς ελαττώθηκαν, σχεδόν σταμάτησαν (τι να δόσεις σε ένα έφηβο να διαβάσει, που και το ενδιαφέρον του να κρατά και εποικοδομητικό και ηθοπλαστικό να είναι;), αλλά εγώ πια είχα γίνει λάτρης της λογοτεχνίας κι είχα πάντα την υποστήριξη των γονιών μου που ποτέ δε μου αρνήθηκαν χαρτζιλίκι προορισμένο για την αγορά ενός μυθιστορήματος.
Σιγά - σιγά και υπόγεια ανακάλυπτα με τρόπους τόσο ανάκατους που ακόμα και τώρα δεν μπορώ να ξεμπλέξω, τους ποιητές και τους συγγραφείς μας. « Ο βοριάς που τα αρνάκια παγώνει» μου έφερνε δάκρυα στα μάτια και με οδηγούσε στο ξεφύλλισμα της ανθολογίας του Αποστολίδη. Ουράνης, Χατζόπουλος, Γρυπάρης, Καρυωτάκης, ξαφνικά Ρίτσος, κάποια θεϊκή στιγμή Καβάφης και ο Ελύτης μου αντιστεκότανε, όταν όλοι μιλούσαν για το μεγαλείο του.'Επρεπε να αγαπήσω τον Σεφέρη; Αλλά την ίδια στιγμή ο επιβεβλημένος από τα σχολικά αναγνώσματα Βιζυηνός μου κρατιόταν σε απόσταση, ίδια μ' αυτήν του Παπαδιαμάντη και του Μωραϊτίνη. Αχ, αυτή η καθαρεύουσα, και να που θα περνούσαν χρόνια για να πεισθώ αυτόβουλα για τη μαγεία των δυο αγίων των γραμμάτων μας, για το πάθος του καταραμένου τρελλού.Είχε όμως τόση άραγε σημασία αυτή η καθυστέρηση, μιας και υπήρχαν τα μυθιστορήματα του Μυριβήλη, του Βενέζη, κάποια στιγμή σεξουαλικού ξυπνήματος του Καραγάτση -και επιτέλους η αντίθεση μιας εφηβικής στάσης έβρισκε την έκφρασή της στα διηγήματα του Σαμαράκη. Από κει και πέρα ο δρόμος είχε ανοίξει. Οι προσωπικές επιλογές κονταροχτυπήθηκαν με τις ιστορίες και τις κριτικές της λογοτεχνίας.
Η αναγνωστική μου ταυτότητα είχε αποκτήσει τα εντελώς προσωπικά χαρακτηριστικά της.
Σήμερα είμαι και εγώ ο ίδιος ένας συγγραφέας. Τα πιο πολλά από τα βιβλία μου απευθύνονται σε παιδιά και πολύ συχνά αναρωτιέμαι αν οι αναγνώστες μου επιλέγουν τα έργα μου γιατί τους αρέσουν και μόνοι τους τα διάλεξαν ή γιατί κάποιοι ενήλικοι τους τα πρόσφεραν ή και τους επέβαλαν να τα αγοράσουν. Και είναι κάτι ακόμα που συχνά αναρωτιέμαι. Αν τα βιβλία μου αγοράζονται έστω και από τους γονείς ή αν συστήνονται από τους εκπαιδευτικούς ,όχι γιατί το περιεχόμενο τους έχει μπορέσει να πείσει με την όποια μπορεί να διαθέτει αισθαντικότητά του, αλλά γιατί το όνομα μου έχω καταφέρει να το επιβάλω ή γιατί οι εκδότες μου διαθέτουν ένα πολύ δυναμικό μηχανισμό προβολής και διάδοσης.
Κυκλοφορούν τόσα βιβλία. Αν τα δεις στα ράφια και τους πάγκους των βιβλιοπωλείων, δύσκολα μπορείς να ξεχωρίσεις το ένα από το άλλα.'Ολα τους έχουν φανταχτερά εξώφυλλα, όλα τους έχουν κάποια περίληψη στο οπισθόφυλλο τους (λες και στη λογοτεχνία σημασία έχει μόνο το τι λέγεται και όχι το πως λέγεται), όλα τους έχουν και μια βοηθητική σημείωση για παιδιά από 10 έως 12 χρονών, για παιδιά από 12 και πάνω (λες και η λογοτεχνία έχει νούμερα σαν να είναι παπούτσια ή σακάκια).
Βοηθητικά στοιχεία όλα αυτά -θα μου πείτε- για τον υποψήφιο αγοραστή που πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε τόσους, μα τόσους τίτλους.
Κι έπειτα είναι κι όλες αυτές οι εκδηλώσεις για το παιδικό βιβλίο που διοργανώνονται σε σχολεία, μέσα στις τάξεις και που όλες τους στόχο τους έχουν να κάνουν τα παιδιά να πιστέψουν στην αξία της λογοτεχνίας.'Ομως όλα τα βιβλία που εκτίθενται είναι άξια να θεωρούνται ως προϊόντα της τέχνης του λόγου;
Αλλά να μη ξεχάσουμε και τα έντυπα, ακόμα και τα άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης -το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Σπάνια ασχολούνται με τη παιδική λογοτεχνία, αλλά ποτέ δεν παραλείπουν εκεί κάπου γύρω από τα Χριστούγεννα και τις καλοκαιρινές διακοπές να κάνουν αφιερώματα για το παιδικό βιβλίο, τους συγγραφείς και τους εικονογράφους του. Αφιερώματα γενικόλογα, που μαρτυρούν ότι ο δημοσιογράφος που τα διεκπεραιώνει ελάχιστα γνωρίζει για το θέμα και έτσι αναλώνει το χώρο ή το χρόνο που του διατίθεται σε ασαφείς γενικεύσεις, σε χιλιοειπωμένα συμπεράσματα, σε ξεπερασμένους προβληματισμούς.Αλλά μήπως αυτό που κάνει ο δημοσιογράφος δεν είναι τίποτε το διαφορετικό από την γενική άποψη που επικρατεί σε όσους τον διαβάζουν;
Κανείς και πουθενά δε αντιμετωπίζει το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο σαν μια έκφραση καλλιτεχνικής δημιουργίας, σαν μια πρόταση αισθητικής ερμηνείας κάποιου θέματος, σαν ένα παιχνίδι ανάμεσα στη ψυχαγωγία και τη γνώση.
Μια μαζικοποίηση της λογοτεχνικής παραγωγής, μια ισοπέδωση των ιδιαιτεροτήτων κάθε συγγραφέα. Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα το σημερινό παιδί συναντά τη Τέχνη του Λόγου.
Κανείς δεν του μιλά για την απόλαυση της ανάγνωσης, για την εντελώς προσωπική σχέση που μπορεί να δημιουργήσει με το κάθε κείμενο. Κανείς δε του εξηγεί πως έχει το δικαίωμα κάτι να του αρέσει και κάτι όχι, αλλά και κανείς δε του αναφέρει και την αντίστοιχη υποχρέωση πως προτού αποφασίσει πρέπει να σκεφτεί ,να ρωτήσει, να πειραματισθεί, ίσως και να περιμένει.
Αντίθετα το παιδί ως αναγνώστη το θέλουμε καθαρά ως ένα καταναλωτικό όν. Και έτσι προσπαθούμε να το πείσουμε να αγοράσει πολλά βιβλία, χωρίς να του αναπτύσσουμε τα κριτήρια με τα οποία θα πρέπει να τα επιλέγει. Προσπαθούμε να το κάνουμε να αγοράσει το βιβλίο, όχι γιατί από μια τέτοια συνάντηση θα έχει να κερδίσει μια εσωτερική διαδρομή ψυχικών ανατάσεων και πνευματικών προβληματισμών, αλλά γιατί ίσως μέσα στις σελίδες θα αποκρυπτογραφήσει τον γρίφο που θα τον οδηγήσει στην απόκτηση μιας θολής κοινωνικής και εκπαιδευτικής αναγνώρισης .
Ανάμεσα στην εποχή που εγώ ήμουνα παιδί και στη σημερινή, ένα τεράστιο ιδεολογικό φράγμα παρεμβάλλεται στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. Την ελεύθερη ανίχνευση την έχει αντικαταστήσει η προγραμματισμένη προπαγάνδα.
Βέβαια ξέρω πως οι εποχές δεν γυρίζουν πίσω, όπως και ξέρω πως δε θα πρέπει να ωραιοποιήσω το χτες σε σχέση με το σήμερα.
'Όμως η εικόνα της μαζικοποίησης της λογοτεχνίας και η παράλληλη δημιουργία ενός αναγνώστη -παθητικού καταναλωτή, ας μου επιτρέψετε να με τρομάζει.
Αλλά τί έχω σ'όλα αυτά να αντιπροτείνω; Και πως εγώ αντιδρώ;
Θα απαντήσω πρώτα στο δεύτερο ερώτημα. Πώς εγώ αντιδρώ.
'Ενας συγγραφέας το μόνο -και σίγουρα το πιο ουσιαστικό που έχει να κάνει- είναι να μπολιάσει το έργο του με τα στοιχεία εκείνα που ο ίδιος πιστεύει πως πρέπει να γνωρίσουν οι αναγνώστες του. 'Ετσι γράφω χωρίς συνταγές, αφήνω τα όνειρα μου να κατευθύνουν τις εμπνεύσεις μου και ξεχνώ ή πιο σωστά αδιαφορώ αν αυτά που γράφω θα αρέσουν σε πολλούς ή λίγους.
Μα θα μου πείτε πως δέχομαι τα έργα μου να εντάσσονται σε διάφορες σειρές, να έχουν όσο πιο ελκυστικά εξώφυλλα γίνεται και πάνω τους αφήνω να μπαίνει εκείνη η περιοριστική ένδειξη:για παιδιά από τόσο έως τόσο χρόνων.
Ναι το κάνω, αν δεν το έκανα θα κινδύνευα να βλέπω τα βιβλία μου να σκονίζονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων και να αραχνιάζουν στις αποθήκες των εκδοτών μου. Και αν κάτι τέτοιο συνέβαινε τότε δύσκολα κάποιος θα αποφάσιζε να επενδύσει στη δουλειά μου. Μη μου ζητάτε, μη ζητάτε από τους συγγραφείς να αυτοκτονήσουν εκδοτικά.
Και τώρα τό τι προτείνω.
Προτείνω, λοιπόν, να προβάλλεται το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο όχι σαν καταναλωτικό αγαθό, αλλά ως μια περίπτωση δημιουργίας προσωπικής σχέσης ανάμεσα στον αναγνώστη και τον συγγραφέα.
Προτείνω να βοηθήσουμε τα παιδιά να μάθουν , να ασκηθούν στην κριτική ανάγνωση. Να τους μάθουμε να ανακαλύπτουν τη μαγεία που κάποιο κείμενο μπορεί για το καθένα από αυτά και μόνο για το καθένα να κρύβει.
Προτείνω οι διάφορες εκδηλώσεις οι σχετικές με το βιβλίο για παιδιά και νέους να μη στηρίζονται σε γενικότητες του τύπου «η αξία της παιδικής λογοτεχνίας» και του «Κέρδη και κριτήρια επιλογής». Τέτοιας μορφής εκδηλώσεις μέχρι πριν από κάποια χρόνια είχαν νόημα ύπαρξης, όταν ακόμα έπρεπε το κοινό να πεισθεί για την αξία της παιδικής λογοτεχνίας. Τώρα κανείς κάτι τέτοιο δεν το αμφισβητεί, κι έτσι πρέπει να προχωρήσουμε σε πιο συγκεκριμένα και εξειδικευμένα θέματα.Αναγνώσεις και αναλύσεις συγκεκριμένων έργων. Συναντήσεις με συγγραφείς αφού πρώτα τα παιδιά έχουν διαβάσει έστω και ένα έργο τους.
Ζητώ από τα ΜΜΕ να αντιμετωπίσουν με αυστηρότητα και όχι με συγκαταβατική συμπάθεια τα έργα και τους δημιουργούς τους. Ζητώ να προβάλουν τα προϊόντα του χώρου με απόψεις που να δείχνουν σεβασμό στη λογοτεχνική παραγωγή.
Ζητώ και προτείνω στους ενήλικες να ενημερώνονται και οι ίδιοι για το τι γράφεται και κυκλοφορεί και όλα να τα κρίνουν όχι ως λογοτεχνικά υποκατάστατα, αλλά να τα αντιμετωπίζουν με αυστηρές προδιαγραφές .
Στην ουσία προτείνω να θυμηθούμε εκείνα τα χρόνια του 50, να θυμηθούμε πως αυτά ήταν που έφεραν τα χρόνια της δεκαετίας του 60 και να μην ξεχνάμε πως τα προϊόντα της κάθε τέχνης δε χωρίζονται με στεγανά αναμεταξύ τους. Το καλό βιβλίο ζητά τη συντροφιά της καλής μουσικής, της σωστής ζωγραφικής, του καλού θεάτρου, του σωστού κινηματογράφου,
Ξεκίνησα αυτή τη ομιλία μου με αναφορές στην παιδική μου ηλικία. Δεν το έκανα για να μιλήσω έτσι μόνο και μόνο για τον εαυτό μου. Το έκανα για να στήσω την ανάμνηση μιας εποχής που όλοι μας λίγο ή πολύ έχουμε γνωρίσει και για να θυμίσω τους παράγοντες εκείνους που έφεραν μια πνευματική άνοιξη στον τόπο μας.
Οι εποχές αλλάζουν μαζί με τις συνθήκες που κάθε φορά επικρατούν. Τώρα ζούμε σε μιαν άλλη εποχή, υπάρχουν άλλες συνθήκες, αλλά οι αξίες μπορεί να μένουν -αν τις πιστεύουμε- αναλλοίωτες και πάντα βρίσκονται νέοι τρόποι για να υποστηριχτούνε.
'Ισως θα έπρεπε να ήμουν περισσότερο αναλυτικός σε ότι αφορά προτάσεις και κανόνες. Δεν το έκανα και γιατί κι εγώ ακόμα ψάχνω το όλο θέμα και πειραματίζομαι στις όποιες αντιδράσεις μου, αλλά και γιατί θεώρησα πιο σημαίνον να τονίσω την ύπαρξη του προβλήματος, να βοηθήσω στη συνειδητοποίηση του.
Μίλησα με την πείρα 40 τόσων βιβλίων και κοντά πενήντα χρόνων αναγνωστικού πάθους.
Και αφήστε με να κλείσω με την περιγραφή ενός οράματος, μιας αν θέλετε ουτοπίας.
Ονειρεύομαι, λοιπόν, κάποια μέρα, που τα λογοτεχνικά βιβλία θα πλησιάζουν τα κάθε παιδί με όλη τους την ιδιαιτερότητα και με την καθαρή λογοτεχνική τους υπόσταση. Εκείνη τη μέρα που στα οπισθόφυλλα των βιβλίων δεν θα υπάρχουν προτεινόμενες ηλικίες αναγνωστών, αλλά κρίσεις και απόψεις για το έργο και το θέμα του.
Τα ονειρεύομαι όλα αυτά και ξέρω πως ίσως ποτέ δεν πρόκειται να γίνουν πραγματικότητα. 'Οσο όμως πιο τολμηρά είναι τα όνειρά μας, τόσο πιο υψηλά φτάνουν τα αποτελέσματα των πρακτικών εφαρμογών μας.

Κριτήρια προσωπικών επιλογών

2006-05-24T00:12:00.000-07:00

Μοναξιά στο διαδίχτυο

2006-05-24T00:06:00.000-07:00

Αισθάνομαι μόνος. Χαμένος. Αποκλεισμένος.
Προσπαθώ να δημοσιεύσω ένα post, αλλά αυτό μόλις εμφανιστεί αμέσως εξαφανίζεται.
Και αισθάνομαι πως η τεχνολογία με προδίδει.
Οι γνώσεις μου ίσως δεν επαρκούν. Αλλά μπορεί και να πρέπει να επιστρέψω στα παλιά, τα δοκιμασμένα... Στα τυπωμένα στο χαρτί.
Ακόμα κι αυτή η φωνή έκκλησης / διαμαρτυρίας δεν ξέρω αν θα μείνει ή αν θα εξαφανιστεί κι αυτή...

Συνέντευξη με τη Νικόλ Λαφαζάνη για το περιοδικό CITY210 (Απρίλιος2006)

2006-04-10T03:04:00.000-07:00

Ποια παιδικά αναγνώσματα σας σημάδεψαν ως παιδί;
-Διάβαζα πολύ από τότε που ήμουνα ακόμα μικρό παιδί. Κι όταν ένα παιδί διαβάζει πολλά βιβλία δύσκολα ένα από αυτά ξεχωρίζει και το σημαδεύει. Παρόλα αυτά, σαν αγόρι και σαν ένα παιδί που λαχτάραγε τη φυγή, προτιμούσα τα βιβλία με τα ιπποτικά κατορθώματα –το Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο, το Βασιλιά Αρθούρο κι άλλα παρόμοια. Μέσα στις σελίδες τους χωνόμουνα κι εγώ και ντυμένος ως ιππότης γνώριζα κάποια από τα μεγάλα πάθη των ενηλίκων -την ανάγκη για επιβεβαίωση και τον έρωτα.

Πόσο διαφορετικά είναι τα παιδικά βιβλία σήμερα με αυτά που διαβάζατε εσείς ως παιδί;
-Όσο διαφορετικός είναι ο κόσμος σήμερα από τότε. Σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη θεματική ποικιλία, περισσότερη τολμηρότητα στην ανάπτυξη κάθε θέματος, μια γλώσσα που τολμά να κάνει τα παιχνίδια της… Αλλά και μια τάση να ενδυναμωθεί ο καταναλωτισμός, να μετατραπεί και το βιβλίο από αγαθό σε προϊόν.

Τα παιδιά όλου του κόσμου τρελαίνονται για τον Χάρι Πότερ και παρόμοια βιβλία. Ξαφνικά διαβάζουν τόμους ολόκληρους. Το φαινόμενο αυτό λειτουργεί ενθαρρυντικά ή όχι στο να γεννά νέους αναγνώστες;
-Μα και τα βιβλία της Δέλτα –που τον καιρό των παιδικών μου χρόνων ήταν με τα μέτρα της εποχής κι αυτά ευπώλητα- είναι ογκώδη. Όταν ένα βιβλίο είναι «χορταστικό» ο αναγνώστης δε θα φοβηθεί τις πολλές του σελίδες. Αλλά τώρα μπαίνει ο προβληματισμός αν όλα αυτά τα παιδιά που παθιάζονται με τις περιπέτειες του Χάρι Πότερ, θα συνεχίσουν αυτόβουλα και με άλλα μυθιστορήματα να έχουν τέτοια σχέση πάθους ή απλώς θα περιμένουν τη νέα πρόταση του διεθνούς μάρκετινκ για να υποκύψουν σε μια νέα αναγνωστική μανία.

Πόσο διαφορετική είναι η ψυχολογία σας όταν κάθεστε να γράψετε ιστορίες για τους μικρούς από όταν γράφετε μυθιστορήματα ενηλίκων;
-Νομίζω πως κάθε άνθρωπος μέσα του έχει όλα τα ηλικιακά «επίπεδα» από τα οποία κάποτε πέρασε. Απλώς οι περισσότεροι ενήλικες δεν το γνωρίζουν. Εγώ όταν μένω στο σημερινό μου ηλικιακό επίπεδο γράφω για τους συνομηλίκους μου. Όταν όμως ανασύρω τα επίπεδο της παιδικής ή εφηβικής μου περιόδου, τότε με άνεση και με ένα συγκέρασμα ενήλικης και παιδικής ή εφηβικής ψυχοσύνθεσης συνομιλώ με αναγνώστες μικρότερης ηλικίας από τη σημερινή δική μου.

Η παραγωγή παιδικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα πώς σας φαίνεται;
-Κάπου να έχει «καθίσει», Μετά από τη μεγάλη άνθηση του ’80, μετά από κάποιες νέες τάσεις της δεκαετίας του ’90, τώρα δείχνει να έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Ακριβώς όπως και στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας για ενήλικες. Αλλά ίσως κάτι τέτοιο να είναι φυσικό, μιας και όλη η σύγχρονη ελληνική κοινωνία δείχνει μια αδράνεια, ένα εφησυχασμό… Απλώς εγώ –ρομαντικά αισιόδοξος- συνέχεια περιμένω να διαβάσω το συγγραφέα εκείνον που θα υπερβεί το τέλμα της εποχής και θα υποδείξει μια κάποια διέξοδο
Παραμένει το παιδικό βιβλίο ο πιο παραγκωνισμένος κλάδος της λογοτεχνίας χωρίς την προβολή που θα έπρεπε. Γιατί συμβαίνει αυτό;
-Γιατί δεν υπάρχει σωστή ενημέρωση και πλούσια κριτική. Τα παιδιά δεν είναι αυτόνομοι καταναλωτές, δεν διαθέτουν τα ίδια χρήματα. Οι ενήλικες ξοδεύουμε γι αυτά, αλλά δεν σκεφτόμαστε να προβληματιστούμε για την ποιότητα της λογοτεχνίας που τα αφορά. Θεωρούν οι περισσότεροι ενήλικες πως ένα παραμύθι είναι απλώς και μόνο κάποιες λέξεις που μπήκαν σε μια σειρά και αφηγούνται μια ιστορία. Κι επειδή έχουν αυτή τη γνώμη και δεν φροντίζουν να έχουν άλλη γνώση, δεν ασχολούνται με υπεύθυνες προβολές των παιδικών βιβλίων.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;
-Μέσα στους τρεις τελευταίους μήνες κυκλοφόρησε ένα θεατρικό μου έργο <<Η Τέταρτη Εποχή>>, μια συλλογή διηγημάτων μου <<Σχεδόν Έρωτας>> και μια συλλογή παραμυθιών από τόπους της Μεσογείου. Λίγο πριν το καλοκαίρι θα βγει και μια παιδική ιστορία, κάτι σαν ένα μεγάλο διήγημα. <<<Σκανταλιές κι ανοησίες για ένα γλυκό κεράσι>> θα το λένε. Αρκετά αυτά δεν είναι; Μάλλον χρειάζομαι ξεκούραση. Παρόλα αυτά, αργά μα σταθερά δουλεύω την μεταφορά του θεατρικού που σα είπα σε μυθιστόρημα. Μου αρέσει να πειραματίζομαι με τις φόρμες και τα είδη… Είναι μια πολυτέλεια που μπορώ να την προσφέρω στον εαυτό μου.

<<4η Εποχή>> και <<Σχεδόν Έρωτας>>

2006-04-10T02:45:00.000-07:00

Συνέντευξη με την Ειρήνη Μπέλλα, στη "Φιλογική Βραδινή>> (Μάρτιος 2006)

1. Καταξιωμένος συγγραφέας που έχετε πειραματιστεί με όλα τα λογοτεχνικά είδη. Παιδικό και εφηβικό βιβλίο, μυθιστορήματα και διηγήματα. Πριν από δυο μήνες κυκλοφορήσατε και ένα θεατρικό έργο -<<Η τέταρτη εποχή>>, ενώ μόλις τώρα βγήκε και μια νέα σας συλλογή διηγημάτων -<<Σχεδόν έρωτας>>. Πόσο εύκολα μπορείτε να μεταπηδάτε από το ένα λογοτεχνικό είδος σε άλλο;
-Εύκολο σίγουρα δεν είναι και αν το κάνω αυτό, δεν είναι γιατί το θεωρώ ως κάτι το εύκολο, αλλά γιατί με βοηθά να βλέπω την ίδια τη ζωή με ένα τρόπο περισσότερο αναλυτικό. Το είδος που επιλέγει ένας συγγραφέας να χρησιμοποιήσει για να περιγράψει μια έκφραση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αυτόματα και την φωτίζει με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Αν θέλω να μιλήσω, για παράδειγμα, για τον έρωτα, άλλες πλευρές του θα δω αν μιλήσω γι αυτόν μέσα από τη φόρμα ενός μυθιστορήματος, άλλες αν χρησιμοποιηθεί η δομή ενός διηγήματος, άλλες αν καταφύγω σε κείμενο για παιδιά και άλλες όταν –όπως έγινε με την <<Τέταρτη Εποχή>>- επιλέξω την θεατρική του ανάπτυξη. Δεν είναι, λοιπόν, εύκολο, αλλά πολύ ενδιαφέρον. Και βέβαια είναι και μια πρόκληση προς το ίδιο το ταλέντο μου. Να δω μέχρι που μπορεί να φτάσει κι ακόμα να μην το αφήνω σε κατάσταση εφησυχασμού. Καθώς ψάχνω νέες κάθε φορά φόρμες, εξασκούμαι και αυτοελέγχομαι. Το ρίσκο όσο κι αν είναι επικίνδυνο είναι και δημιουργικό.

2. Είναι η πρώτη φορά που γράφετε θεατρικό έργο; Ποιο ήταν το έναυσμα για τη συγγραφή του;
-Θέατρο δεν είχα μέχρι τώρα γράψει. Αλλά είχα πολύ παρακολουθήσει και διαβάσει. Με γοητεύει η θεατρική πράξη καθώς ο θεατής προσθέτει τις δικές του εμπειρίες και τελικά γίνεται κάτι σαν συν – συγγραφέας.
Παράλληλα, πάντα θαύμαζα τον τρόπο με τον οποίο ένας θεατρικός συγγραφέας στήνει τους χαρακτήρες και την πλοκή. Τα μέσα του είναι πολύ πιο λιτά από εκείνα του μυθιστοριογράφου. Κάποια, στιγμή, λοιπόν, αποφάσισα να δοκιμάσω κι εγώ. Το θέμα, την υπόθεση και τους χαρακτήρες τους είχα ήδη δουλέψει μέσα στο μυαλό μου, καθώς σχεδίαζα το νέο μου μυθιστόρημα. Αλλά έχω πια το χρόνο και την υπομονή να αφήνω τις κατακτημένες περιοχές και να πειραματίζομαι. Κι έτσι ξέχασα την μυθιστορηματική αφήγηση και άρχισα να δουλεύω πάνω στις απαιτήσεις ενός θεατρικού έργου. Το πιο μεγάλο πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν ο χρόνος, η διάρκεια του έργου. Στην πεζογραφία αυτή η παράμετρος δεν υπάρχει, ο πεζογράφος είναι ελεύθερος να κινηθεί με όποια ταχύτητα θέλει. Όχι όμως αυτός που γράφει θέατρο. Αλλά φαίνεται πως η πολλές παραστάσεις που έχω παρακολουθήσει και οι πολλές αναγνώσεις θεατρικών κειμένων, με βοήθησαν στο να μη φλυαρίσω. Άνθρωποι με μεγάλο κύρος και γνώση πάνω στα θεατρικά, όπως ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, αλλά και νεώτεροι με γνώσεις θεωρίας και πρακτικής, όπως η Άννα Κοντολέων, με διαβεβαίωσαν πως το ένστιχτό μου είχε λειτουργήσει σωστά.

3. Έχετε κάποια συγκεκριμένη πρόταση από θίασο για να ανέβει <<Η Τέταρτη Εποχή>>;
- Μέχρι τώρα καμιά. Αλλά όσο κι αν αποδέχομαι πως ένα θεατρικό έργο ολοκληρώνεται, κατά κάποιο τρόπο, μόνο όταν ανέβει στη σκηνή, εγώ είμαι απόλυτα ικανοποιημένος που το είδα τυπωμένο. Έχω μάθει να βλέπω τα πάντα μέσα από τα βιβλία κι άλλωστε όπως και πιο πριν είπα, έγραψα θέατρο γιατί ήθελα να δω τις συγγραφικές διαφορές κι αν εγώ μπορώ να τα βγάλω πέρα. Τώρα αν παρουσιαστεί ένας θίασος που θα μου το ζητήσει, αυτό εγώ ούτε μπορώ να το ξέρω, μήτε και τίποτε μπορώ να κάνω για να συμβεί κάτι τέτοιο.

4. Υπάρχει μια γκρίνια ότι δεν εκδίδονται αρκετά θεατρικά έργα. Κατά την άποψη σας ισχύει;
-Ναι, έτσι είναι. Πόσοι είναι αυτοί που διαβάζουν θεατρικά έργα; Ελάχιστοι. Άρα οι εκδότες γιατί να επενδύσουν στην έκδοση ενός τέτοιου κειμένου. Κι αν το δικό μου κυκλοφορεί σε μια τόσο όμορφη έκδοση, αυτό οφείλεται και στο μεράκι της Άννας Πατάκη, αλλά και στο ότι είμαι ένας από τους στενούς συνεργάτες και συγγραφείς των Εκδόσεων Πατάκη. Κάποιος άλλος στη θέση μου δεν θα είχε αυτή την τύχη. Αλλά τύχη είναι ή ο καρπός μιας κοντά τριαντάχρονης πορείας στο χώρο του βιβλίου;

5. Στην «Τέταρτη εποχή» κατανέμεται σε τέσσερις εποχές τη σχέση ενός ζευγαριού; Μέσα από το δικό σας έργο τελικά βγαίνει η πίκρα μιας φθοράς. όταν ένας άνδρας και μια γυναίκα περνούν από την πρώτη εποχή στην τέταρτη ή υπάρχει η γαλήνη μιας ωριμότητας; Η εποχή της Διάλυσης ή του Συμβιβασμού μπορεί να γίνει και η εποχή της Αναγέννησης;
Ένας μακροχρόνιος δεσμός για να μπορεί να συνεχίσει να διαθέτει μια ποιότητα θα πρέπει από την πρώτη περίοδό του να φροντίζει να βρίσκει τρόπους αυτο-τροφοδότησης. Κάθε ηλικία έχει τις δικές της ευκαιρίες, τις δικές της δυνάμεις και αδυναμίες, τον δικό της τρόπο να εκφράζεται μέσα από τον έρωτα. Η ωριμότητα των ατόμων δεν μπορεί να διαθέτει μια γαλήνη, μα κάτι άλλο… Θα προτιμούσα να το έλεγα συνειδητοποίηση. Λοιπόν, σε αυτήν την συνειδητοποίηση οδηγούνται οι ήρωές μου, καθώς έχουν ένα κοινό, μακρόχρονο παρελθόν. Όσα ζευγάρια βρίσκονται στην «τέταρτη εποχή» τους για να αποφύγουν την διάλυση ή τον συμβιβασμό, θα πρέπει να αποφασίσουν να ξεκινήσουν ένα νέο παιχνίδι –κάτι σαν ένα θεατρικό δρώμενο με εκείνους πρωταγωνιστές. Είναι δύσκολο –το ξέρω. Συχνά επώδυνο. Αλλά η μόνη λύση για να αποφύγουν τη σύμβαση της αναγέννησης και να κρατηθούν στην ελευθερία των προσωπικών επιλογών.

6. Ο Μενέλαος και η Κλέα, μπορεί να είναι ένα οποιοδήποτε ζευγάρι της εποχής μας;
- Θα έλεγα πως μπορεί το οποιοδήποτε ζευγάρι της εποχής μας να γίνει σαν κι αυτούς.

7. Με ποιον από τους δυο ήρωες είστε πιο κοντά;
-Ως άντρας ασφαλώς είμαι πιο κοντά προς τον Μενέλαο. Αλλά ως συγγραφέας –που πάει να πει μεταξύ άλλων και αναλυτής ψυχών- είμαι κοντά και στην Κλέα. Βέβαια, ξέρω πως όσο κι αν προσπαθώ να δω αντικειμενικά την πλευρά της γυναίκας, πάντα η ματιά μου είναι αρσενική. Ξέρετε, όλοι συχνά μιλάμε αν υπάρχει ή όχι γυναικεία γραφή και ξεχνάμε πως αν αποφασίσουμε πως ναι, τότε αυτόματα αποδεχόμαστε και την ύπαρξη μιας αντρικής γραφής.

8. Ο έρωτας αποτελεί και τον άξονα στη νέα σας συλλογή διηγημάτων. Άλλα … <<Σχεδόν έρωτας>>, το τιτλοφορείτε. Αυτό το «σχεδόν» τι διάσταση δίνει στον έρωτα;
-Ο έρωτας είναι ένας άξονας από τους βασικούς των έργων μου, όλων σχεδόν των έργων μου. Θεωρώ την ερωτική συμπεριφορά των ανθρώπων ως ένα από τα θεμέλια της προσωπικότητας τους. Θεωρώ τον έρωτα ακόμα και ως πράξη πολιτική. Ο έρωτας εκφράζει την ελευθερία, εκφράζει την αντίθεση, εκφράζει την ίδια τη ζωή. Αλλά ζούμε σε μια περίοδο όπου η ελευθερία μας δεν είναι απόλυτη, μα «σχεδόν»… Οι αντιθέσεις μας δεν εκφράζονται με απόλυτη δυναμική, αλλά με μια «σχεδόν» αμφισβήτηση. Και η ζωή που ζούμε, μάλλον «σχεδόν» ζωή είναι.
Αυτό το «σχεδόν» κυριαρχεί και στους ήρωες των διηγημάτων της συγκεκριμένης μου συλλογής. Όλοι τους σχετίζονται με κάτι το ερωτικό, αλλά που δεν το ολοκληρώνουν…

9. Στη νέα σας συλλογή διηγημάτων περιλαμβάνονται έργα σας νέα, αλλά και παλαιότερα. Μια ευκαιριακή συνύπαρξη ή κάτι πλέον βαθύ υπάρχει;
- Όχι ευκαιριακή, δεν είμαι ο άνθρωπος των περιστασιακών ευκαιριών. Αλλά μια συλλογή κειμένων που γράφτηκαν χωρίς προηγούμενο προγραμματισμό συνύπαρξης, φανερώνει τις συγγραφικές εμμονές με τρόπο περισσότερο ελεύθερο και εν τέλει ίσως και πλέον τεκμηριωμένο.
Τέτοια, «έκθετα», κατά κάποιον τρόπο, κείμενα -αλλά και άλλα που την «επίσημη» θέση τους αλλού, σε άλλα έργα μου την έχουν- μάζεψα, λοιπόν, και θέλησα να τους δώσω διαφορετικές και ίσως τελευταίες πια πινελιές.
Είναι όλα τους κείμενα ιδιοτύπως ερωτικά –να, λοιπόν, η βασική εμμονή μου. Ο έρωτας, όπως και πιο πριν είπαμε.
Αλλά μια εξίσου βασική εμμονή μου –συγγραφική μα και αναγνωστική- είναι η συνομιλία των κειμένων.
Ως συγγραφέας ενεργοποιούμαι και από τα έργα άλλων συγγραφέων. Ως πεζογράφος ζηλεύω τους ποιητές. Και πολύ συχνά κάτι που θα μπορούσα να το πω –ή ακόμα κι αν το λέω- με τον τρόπο της πεζογραφίας, θέλω να το δω να αντικαθίστανται ή να συνυπάρχει με μια ποιητική εκδοχή του.
Έτσι, σε αυτήν την τελική μορφή τους, πρόσθεσα στα διηγήματά μου, στίχους ποιητών που αγάπησα. Στίχους που όταν τους πρωτοδιάβασα κάτι πολύ δικό μου ενεργοποίησαν. Και με τρόπο εντελώς αυθαίρετο. Μα έτσι πρέπει να γίνεται με τις λέξεις –να τις αφήνουμε να μας κατακτούν και να μην τις ελέγχουμε. Ότι λέμε, ότι γράφουμε όσο δικό μας κι αν είναι, τόσο και σε άλλους ανήκει.
Τα ποιήματα που ζήτησα να ενεργοποιήσουν τη γραφή μου είναι διαφορετικών εποχών και διαφόρων σχολών.
Οι περισσότεροι από τους εν ζωή ποιητές που χρησιμοποίησα είναι και προσωπικοί γνωστοί μου. Κάποιοι στενοί μου φίλοι. Δεν ήταν τυχαία η επιλογή αυτή.
Τελικά η λογοτεχνία ενώνει τους ανθρώπους. Ενώνει και τους δημιουργούς.

10. Και τα μελλοντικά σας σχέδια; Θα επιστρέψετε στην παιδική και εφηβική λογοτεχνία; Στο μυθιστόρημα;
- Λίγο πριν το καλοκαίρι κυκλοφορεί μια παιδική ιστορία. Ήδη γράφω ένα μυθιστόρημα, που είναι η μυθιστορηματική μορφή του θεατρικού μου… Φαίνεται, έχω μάθει τη ζωή να τη βλέπω ως πεζογράφος και η θεατρική γραφή μου άφησε κάτι το ανεκπλήρωτο. Όσον για εφηβικό μυθιστόρημα, αυτή την περίοδο δεν σχεδιάζω κάτι… Και αυτό με λυπεί. Ξέρετε, όταν γράφω για εφήβους, με διακατέχει μια επαναστατικότητα εφηβική… Δεν θέλω να έρθουν έτσι τα πράγματα που να μη έχω την τύχη να επαναστατήσω για μια ακόμα φορά.

Η κρίση της κριτικής -ένα άρθρο μου στο περιοδικό "Διαβάζω"

2006-02-28T05:59:00.000-08:00

(δημοσιεύτηκε στο τεύχος Φεβρουαρίου 2006)

Όταν για τριάντα τόσα χρόνια κυκλοφορεί κανείς –όπως εγώ- και με πολλαπλές, μάλιστα, ιδιότητες, στο χώρο του λογοτεχνικού βιβλίου, δεν είναι δυνατό να μην έχει παρατηρήσει κάποια αρρωστημένα φαινόμενα που ολοένα και αυξάνονται, ολοένα και πιο συχνά επεμβαίνουν τόσο στο συγγραφικό γίγνεσθαι όσο και στην αναγνωστική πράξη.
Αποφάσισα, γι αυτό, να επιλέξω δυο συγκεκριμένα μυθιστορήματα –θα μπορούσαν να ήταν και κάποια άλλα, τυχαία ως ένα βαθμό η επιλογή μου- επέλεξα, λοιπόν, δυο μυθιστορήματα με κοινά λίγο πολύ χαρακτηριστικά ως προς το είδος τους, τους συγγραφείς τους, τον εκδότη τους. Και καθώς θα περιγράφω την αντιμετώπισή τους τόσο από την κριτική, όσο και από το κοινό, θα προσπαθώ παράλληλα να καταθέτω τους προβληματισμούς μου για μερικά σημαντικά ή μη φαινόμενα του χώρου της ελληνικής λογοτεχνίας. Φαινόμενα που αποδεικνύουν ότι κάτι το σάπιο κυκλοφορεί ανάμεσα σε όσους ασχολούνται με τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή.
Το πρώτο μυθιστόρημα είναι το <> της Ασημένιας Σαράφη (Πατάκης 2003). Δεύτερο έργο της συγγραφέα (γεν. το 1974) που το επάγγελμά της έχει να κάνει με την εκπαίδευση. Η Σαράφη γεννήθηκε, ζει και εργάζεται στην επαρχία
Το δεύτερο μυθιστόρημα είναι το <<Στη σκιά της πεταλούδας>> του Ισίδωρου Ζουργού (Πατάκης 2005). Τέταρτο μυθιστόρημα του συγγραφέα αυτό, ο ίδιος (γεν, 1964) επίσης ασχολείται με την εκπαίδευση. Ο Ζουργός γεννήθηκε, ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη.
Και τα δυο μυθιστορήματα είναι πολυσέλιδα και τα δυο αν και καθαρώς λογοτεχνικά έργα, στηρίζουν τη μυθοπλασία τους σε ιστορικά γεγονότα.
Η Σαράφη αναφέρεται σε γεγονότα που διαδραματίζονται σε ένα χωριό του Πηλίου και μέσα από τις εκεί συντελούμενες αλλαγές, περιγράφει την μετατροπή των κοινωνικών δομών του ελληνικού κράτους στο διάστημα κυρίως από το 1800 έως τα μέσα του 20ου.
Ο Ζουργός με άξονα τη Θεσσαλονίκη, αναπαριστά πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα που σφράγισαν την Μακεδονία τον 20ο κυρίως αιώνα.
Και τα δυο έχουν ως πρώτιστο προτέρημά τους την άψογη και ολοζώντανη χρήση της γλώσσας. Ακόμα διαθέτουν έντονα σχεδιασμένους χαρακτήρες, πλούσια πάθη, επιτυχείς επισημάνσεις διασυνδέσεων ατόμων και κοινωνιών.
Και οι δυο συγγραφείς δεν ανήκουν σε όσους συχνάζουν στα λογοτεχνικά στέκια.
Και τα δυο βιβλία κυκλοφόρησαν από τον ίδιο εκδότη, που τα θεώρησε –το καθένα για την περίοδο που πρωτοκυκλοφόρησε- ως έναν από τους βασικούς του τίτλους.
Και για τα δυο η κριτική αδιαφόρησε. Η Σαράφη ούτε καν αναφέρθηκε ως υποψήφια στα Κρατικά Βραβεία ή στα βραβεία του Διαβάζω. Αν το ίδιο θα συμβεί και με τον Ζουργό, θα πρέπει να περιμένουμε μερικούς μήνες για να το δούμε ή όχι, αν και οι πρώτες ενδείξεις ήδη έχουν παρουσιαστεί και μας προετοιμάζουν για την τύχη του.
Με τα ίδια, λοιπόν, εφόδια -μα και δεσμά- τα δυο μυθιστορήματα στάλθηκαν να συναντήσουν το κοινό τους.
Το <> παρόλο που όσοι το διάβασαν είχαν τα καλύτερα λόγια να πούνε, δεν μπορεί να θεωρηθεί πως εκτιμήθηκε από το πλατύ κοινό –αν η εκτίμηση για ένα μυθιστόρημα μετριέται σύμφωνα με τις πωλήσεις του.
Το <<Στη σκιά της πεταλούδας>> φάνηκε –εκεί κάπου προς το τέλος της Άνοιξης του 2005, που κυκλοφόρησε- πως θα είχε την ίδια τύχη. Αλλά κάπου προς το τέλος του καλοκαιριού αυτή η εικόνα μάλλον έδειξε τάσεις αλλαγής. Κι ήρθε μάλιστα και μια επαινετική αναφορά του Χρήστου Γιανναρά σε άρθρο του της Καθημερινής, να κάνει ένα μεγάλο μέρος αναγνωστών να στρέψουν την προσοχή τους προς το συγκεκριμένο μυθιστόρημα. Παρόλα αυτά και τούτο το μυθιστόρημα, μέχρι σήμερα (μέσα Δεκέμβρη) μόνο μια φορά έχει αναγραφεί σε κατάλογο ευπώλητων.
Σαφώς η «Πεταλούδα» διαθέτει περισσότερα στοιχεία «λαϊκού» μυθιστορήματος από το «Πλατάνι». Ο τρόπος που ο Ζουργός «βλέπει» τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα είναι πιο κοντά σε μια αποδεχτή από τους πολλούς άποψη –ιδεαλιστική και ρεαλιστική συνάμα, συναισθηματική και ιστορικά τεκμηριωμένη συγχρόνως. Η Σαράφη είναι πιο αποστασιοποιημένη, πλέον ίσως θηλυκά οργισμένη, συχνά έντονα συμβολική απ΄ ότι ένα πλατύ κοινό είναι διατεθειμένο να αποδεχτεί.
Αλλά σχετικά με την ποιότητα ενός έργου δεν μετρά ασφαλώς η ιδιαιτερότητα της συγγραφικής ματιάς, όσο οι τρόποι που η ματιά αυτή υποστηρίζεται. Και ως προς αυτό και τα δυο έργα είναι ισάξια.
Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, ως παράδειγμα αυτά τα δύο μυθιστορήματα, έχω νομίζω το δικαίωμα να αναρωτηθώ για κάποια φαινόμενα του στενού μα και του ευρύτερου χώρου των λογοτεχνιών μας πραγμάτων.
- Πώς η κριτική (αυτή πάντως που εκφράζεται στα καθιερωμένα και ευρύτερης κυκλοφορίας έντυπα) δεν ασχολήθηκε μαζί τους; Οι επαγγελματίες κριτικοί μας δεν αισθάνονται την στοιχειώδη υποχρέωση -απέναντι του εργοδότη τους και των αναγνωστών τους -να ενημερώνουν με τον πλέον πλουραλιστικό τρόπο;
- Η τάση που είναι πλέον εμφανής και σύμφωνα με την οποία η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία αντιπροσωπεύεται από 30 πάνω κάτω συγγραφείς μας και μόνο, από ποιους υποστηρίζεται και σύμφωνα με ποια λογοτεχνικά κριτήρια στοιχειοθετείται; Υπάρχουν προαποφασισμένα δημοσιεύματα ή όχι; Υπάρχουν συγγραφείς που εκ των προτέρων και άσχετα με το τι έχουν γράψει ή θα γράψουν στο μέλλον, δεν θα ασχοληθεί κανείς δημοσιογράφος / κριτικός μαζί τους;
- Τα μέλη των επιτροπών των Κρατικών Βραβείων έχουν συνείδηση πως από τη μια διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα και από την άλλη έχουν αναλάβει την ευθύνη να απονείμουν τον έπαινο της πολιτείας; Κι αν ναι, τότε πως δικαιολογούν ακόμα και στον ίδιο τους τον εαυτό, το γεγονός πως χρησιμοποιούν δημόσια θέση για να περάσουν ιδιωτικά συμφέροντα;
- Όσο δε για τις επιτροπές, άλλων ιδιωτικών βραβείων, που μπορεί να μην έχουν μεν την ευθύνη της κρατικής εντολής, αλλά που έχουν αναλάβει ένα εξ αντικειμένου ανιδιοτελή ρόλο, σύμφωνα με ποια άποψη ζητούν να ποδηγετήσουν την συνάντηση συγγραφέα και αναγνώστη; Ο κριτικός –και κατ΄ επέκταση κι αυτός που προχωρεί την κρίση του έως το σημείο της βράβευσης- μήπως δεν θα πρέπει να έχει εκ των προτέρων αποφασίσει αλλά να είναι ανοιχτός και στο όποιο νέο μπορεί να παρουσιάζεται δίχως προηγουμένως να έχει ζητήσει τα δικά του διαπιστευτήρια;
- Η δημιουργία βραβείου αναγνωστών που για πρώτη φορά είδαμε εφέτος να διοργανώνεται από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου σε τι προάγει την αναγνωστική συμπεριφορά των Ελλήνων; Τα ευπώλητα βιβλία (άλλα καλή λογοτεχνία, άλλα μέτρια, άλλα κακή) έτσι κι αλλιώς έχουν πάρει το βραβείο από αυτούς που τα επέλεξαν. Η πολιτεία πρέπει να τρέχει πίσω από τις αποφάσεις της Αγοράς ή μήπως πρέπει να φροντίζει να δίνεται η ευκαιρία να ακούγεται και ο λόγος όσων δεν ευτύχησαν να αγαπηθούν από τους πολλούς;
- Οι κατάλογοι των Ευπώλητων που σε όλα τα σχετικά με τη λογοτεχνία και γενικότερα το βιβλίο έντυπα πλέον εμφανίζονται πόσο με αντικειμενικά στοιχεία πωλήσεων συντάσσονται; Και μήπως η δημοσίευσή τους από ένα καθαρώς ενημερωτικό στοιχείο, έχει μετατραπεί σε διαφημιστικό βήμα και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις και παραπλανητικό ; Γιατί βέβαια ένα στοιχείο πωλήσεων είναι ο αριθμός των αντιτύπων που μέσα σε ένα συγκεκριμένο διάστημα έχουν πωληθεί, αλλά υπάρχει και άλλο στοιχείο, αυτό που δεν στηρίζεται στον αριθμό πωλήσεων, αλλά στη διάρκειά τους. Θέλω, με άλλα λόγια, να αναρωτηθώ ποιο τελικά μπορεί να θεωρηθεί ως πλέον ευπώλητο – το βιβλίο που μέσα σε δυο μήνες πούλησε 5.000 αντίτυπα και μετά σχεδόν μένει στα αζήτητα γιατί κάποιο άλλο «αστέρι» το έχει αντικαταστήσει, ή ένα άλλο βιβλίο που σταθερά και για χρόνια αγοράζεται από 2.000 αναγνώστες ανά έτος;

Αυτές ήταν κάποιες –όχι όλες- επισημάνσεις φαινομένων που αυτήν τη στιγμή φαίνεται να υπάρχουν στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής και να την καθορίζουν. Χρησιμοποίησα δυο συγκεκριμένα έργα έτσι ώστε να μπορεί ο κάθε αναγνώστης αυτού του σημειώματος μου να δει μόνος του αν οι επισημάνσεις μου είναι ουσιαστικές ή όχι, αν έχουν ή όχι στοιχεία αλήθειας.
Είμαι ο ίδιος συγγραφέας, κατά καιρούς έχω ασχοληθεί και με την κριτική λογοτεχνικών κειμένων. Άλλα πρώτιστα είμαι αναγνώστης και θέλω να διαβάζω καλά λογοτεχνικά βιβλία και ελλήνων συγγραφέων.
Τα φαινόμενα που εν συντομία επισήμανα αλλοιώνουν το πρόσωπο της ελληνικής λογοτεχνίας, εμποδίζουν τον αναγνώστη της να έχει δική του ελεύθερη επιλογή και κρίση. Είναι εκφράσεις μιας αρρωστημένης κατάστασης. Και θεώρησα πως δεν θα πρέπει να σιωπήσω, να μην προχωρήσω στην καταγγελία τους.
Ξέρω πως πολλοί είναι εκείνοι που συμφωνούν μαζί μου. Πολλοί θα είναι και εκείνοι που θα διαφωνήσουν. Ας συγκρουσθούν οι απόψεις οι διαφορετικές –έτσι κι αλλιώς ήδη συγκρούονται. Μόνο που μέχρι τώρα μάλλον εν κρυπτώ η σύγκρουση γίνεται. Ας έρθει στην επιφάνεια –ίσως έτσι η αρρώστια που μαστίζει τα λογοτεχνικά μας πράγματα μπορέσει να γιατρευτεί. Δεν το ελπίζω, αλλά οφείλω να το επιχειρήσω. Το οφείλω στους συγγραφείς που με ανάθρεψαν, σε αυτούς που με συντρόφευσαν, σε όσους έρχονται να με συναντήσουν.

Σκανταλιές κι ανοησίες για ένα γλυκό κεράσι - το νέο μου βιβλίο για παιδιά

2006-02-28T05:33:00.000-08:00

Τα τελευταία χρόνια ζω μεγάλα διαστήματα στον Άγιο Λαυρέντιο -ένα από τα χωριά του Πηλίου.
Είναι το μέρος που μου προσφέρει το χρόνο και τις συνθήκες για να μπορώ να γράφω.
Ανάμεσα στους φίλους που έχω εκεί, είναι και ο Μανώλης.
Από τον Μανώλη άκουσα, κάποια μέρα, μια ιστορία που του είχε του ίδιου συμβεί, όταν ήταν ένα μικρό παιδί.
Μια ιστορία απλή, απόλυτα παιδική, με το χωρατό της αλλά και με το νόημά της.
Αποφάσισα να την γράψω. Πίστευα πως θα ήταν μια εύκολη υπόθεση. Γελάστηκα. Γιατί δεν είναι τελικά και τόσο εύκολο να μεταφέρεις μια ιστορία του χτες στο σήμερα, ούτε και να συνδέσεις συνθήκες του παρελθόντος με καταστάσεις τωρινές.
Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει αρχές καλοκαιριού από τις Εκδόσεις Πατάκη, με εικόνες του Σπύρου Γούση.
Ένα μικρό απόσπασμα εδώ -έτσι σαν κέρασμα στην Άνοιξη που αύριο θα είναι μαζί μας.

Σκανταλιές κι ανοησίες για ένα γλυκό κεράσι

(απόσπασμα)

<<Όταν ήμουνα πάνω κάτω στα χρόνια σου, ζούσα με τους γονείς μου στο χωριό…>>
<<Σ΄ αυτό εδώ το χωριό;>> περισσότερες λεπτομέρειες ζητά να μάθει ο Μάνος.
<<Όχι σ΄ αυτό… Σ΄ ένα άλλο>>
<<Το ίδιο όμορφο;>> συνεχίζει τις ερωτήσεις του ο Μάνος καθώς πάνω από το κεφάλι του τα φύλλα της κερασιάς χαϊδεύονται από το αεράκι και κάτω, εκεί που τελειώνει το βουνό, η θάλασσα έχει βαφτεί με τα όμορφα χρώματα του δειλινού.
Ο παππούς Μανώλης αναστενάζει
<<Δεν ξέρω αν ήταν το ίδιο όμορφο… Πάντως ήταν πιο μικρό… Ένα φτωχό χωριό…>> ρουφά το τσιμπούκι του, <<Τότε που εγώ ήμουνα παιδί, τα περισσότερα χωριά μας ήταν φτωχά…>>
<<…Και πεινούσατε;>> ο Μάνος κοιτά κατάματα τον παππού του
<<Αν συνέχεια ερωτήσεις μου κάνεις, δεν θα μπορέσω να σου την ιστορία μου>>
Ο Μάνος αποφασίζει να κρατήσει κλειστό το στόμα του και ανοιχτά τα αυτιά του.
<<Πάντως αν θες να ξέρεις>> συνεχίζει ο παππούς Μανώλης, <<δεν πεινούσαμε, αλλά και πολλά πράγματα δεν είχαμε…>>
<<Δηλαδή;…>> ξέχασε την υπόσχεσή του ο Μάνος
<<Ε, να δεν είχα τα παιχνίδια που έχεις εσύ…>>
<<Δεν είχες τραινάκι;>> ξαφνιάζεται ο Μάνος
Η γιαγιά Ελένη από τη βεράντα, ακούγεται να γελά και πάλι.
<<Όχι τραινάκι δεν είχα…>> ο παππούς Μανώλης ανακατεύει τα μαλλιά του εγγονού του, <<Μα είχα γάιδαρο!...>> καμαρώνει ο παππούς.
Ο Μάνος ξαφνιάζεται. Μπορεί και να ζηλεύει.
<<Αληθινό;>> θέλει να μάθει.
<<Τι ψεύτικο;… Ψεύτικο είναι το τραινάκι σου, ο δικός μου γάιδαρος ήταν αληθινός!>>
<<Κι έπαιζες εσύ μαζί του, όπως εγώ με τον Ραστ;>>
<<Εκείνα τα χρόνια τα παιδιά δεν είχαν χρόνο για παιχνίδια. Βοηθούσαν τους γονείς τους στα χωράφια. Έτσι κι εγώ… Ο πατέρας μου φόρτωνε το γαϊδούρι με ξύλα κι εγώ το οδηγούσα πίσω στο σπίτι μας…>>
Η γιαγιά Ελένη παρακολουθεί την κουβέντα τους από τη βεράντα. Μα δεν αντέχει μόνο να ακούει, θέλει κι αυτή κάτι να πει,
<<Πες και για τα γλυκά που τότε φτιάχνανε οι μανάδες!>>
Ο παππούς κουνά το κεφάλι
<<Παγωτό πάντως σαν τον εγγονό μας, δεν είχα…>>
Γουρλώνει τα μάτια του ο Μάνος. Καλοκαίρι χωρίς παγωτό, γίνεται;
<<Τα γλυκά τα έφτιαχνε η μάνα μου… Δεν ήταν πολλά για να τα τρώω εγώ όσο θα ήθελα… Να, ας πούμε εσένα σε αφήνουμε να φας όσα κεράσια θέλεις… Εγώ δεν μπορούσα να το κάνω αυτό!>>
<<Γιατί;>> έχει ολότελα πια μπερδευτεί ο Μάνος.
Η γιαγιά Ελένη έρχεται δίπλα τους. Κρατά μια πιατέλα με πέντε κομμάτια γαλατόπιτας.
<<Γιατί για να γίνει το κεράσι γλυκό, θέλει πολύ δουλειά… Το ξέρεις αυτό από μόνος σου. Μα εκείνα τα χρόνια οι νοικοκυρές δεν είχαν πλυντήρια και ηλεκτρικές κουζίνες να τους κάνουνε εύκολη τη ζωή...>> λέει η γιαγιά Ελένη και δίνει στον Μάνο ένα κομμάτι πίτας τυλιγμένο μέσα σε χαρτοπετσέτα..
Αυτός δαγκώνει μια μπουκιά
Ο παππούς Μανώλης συνεχίζει
<<Κάνανε λοιπόν γλυκό του κουταλιού και επειδή ήταν το μόνο που είχανε, θέλανε να το φυλάνε για να έχουν να κερνάνε τους επισκέπτες… Η μάνα μου έφτιαχνε πολύ όμορφο γλυκό του κουταλιού, πολύ μου άρεσε, αλλά μιας και ήταν το μόνο γλυκό που είχε , το κρατούσε να το έχει για τις γιορτές και δεν με άφηνε να το τρώω όσο θα ήθελα.>>
<<Έφτιαχνε όμως και γαλατόπιτα… Από εκείνη έχω μάθει τη συνταγή!>> η γιαγιά Ελένη έχει καθίσει δίπλα τους.
Ο παππούς Μανώλης σηκώνει τα φρύδια του
<<Ναι, έφτιαχνε!>> λέει, << Μα κάθε Χριστούγεννα και Πάσχα, άντε και σε καμιά γιορτή… Όχι όπως τώρα εσύ που κάθε εβδομάδα ψήνεις ένα ολόκληρο ταψί>>
Ο Μάνος καταπίνει τη μπουκιά της γαλατόπιτας αλλά σκέφτεται πως θα ήταν να είχε μπροστά του ένα βάζο γεμάτο με γλυκό κεράσι και να μην του επιτρέπουν να το δοκιμάσει έστω…
<<Δηλαδή ούτε μια κουταλιά;…>> ζητά περισσότερες εξηγήσεις
<<Α, εσύ εκεί με το γλυκό κεράσι κολλημένος!...>> αστειεύεται ο παππούς, <<Λοιπόν, αφού τόσο το θες, να συνεχίσω κι εγώ εκείνη την ιστορία που ξεκίνησα να σου λέω…>>
Η γιαγιά Ελένη κόβει ένα κομμάτι γαλατόπιτας στα δυο. Το ένα το προσφέρει στον παππού, το άλλο το κρατά για τον εαυτό της.
Ο παππούς Μανώλης δεν δείχνει να το προσέχει. Λες κι έχει επιστρέψει στα χρόνια τα παλιά, τότε που ήταν παιδί… Ένα παιδί που λαχταρούσε να φάει γλυκό κεράσι
<<Μια φορά που λες, έφτιαξε το γλυκό της, το έβαλε μέσα σε ένα μεγάλο γυάλινο βάζο, το έκλεισε σφιχτά κι όπως με είδε να το κοιτώ με άγριες διαθέσεις, μου είπε να μη τολμήσω να δοκιμάσω γιατί τούτη τη χρονιά το γλυκό το είχε φτιάξει για να σκοτώσει τα ποντίκια στην αποθήκη κι έτσι είχε ρίξει μέσα ποντικοφάρμακο>>
<<Ποντικοφάρμακο;>> ο Μάνος ξαφνιάζεται, <<Μα τρώνε τα ποντίκια γλυκό;>>
<<Αλήθεια, Ελένη>> ο παππούς κρύβει το χαμόγελό του κάτω από το μουστάκι του και γυρνά γιαγιά, <<Τρώνε τα ποντίκια γλυκά του κουταλιού;>>
Η γιαγιά Ελένη χαμογελά κι αυτή,
<<Τα δικά μου πάντως όχι! Τόσο επιτυχημένα που τα φτιάχνω δεν προλαβαίνουν να μείνουν για πολύ στο βάζο!>> καμαρώνει.
Ο Μάνος έχει πεισμώσει* θέλει να μάθει
<<Τρώνε τα ποντίκια γλυκό του κουταλιού;>> ρωτά και πάλι
Ο παππούς Μανώλης έχει βαριά βλέφαρα. Έτσι όπως τα χαμηλώνει, του κρύβουν το βλέμμα.
<<Δεν ξέρω…>> λέει, <<Δεν το έμαθα ποτέ…>>
<<Δηλαδή την πίστεψες ή όχι τη μητέρα σου;>> ο Μάνος δεν έχει σκοπό να αφήσει σκοτεινό τίποτε
<<Την πίστεψα;…>> λες και μονολογεί ο παππούς Μανώλης κι έπειτα σηκώνει το βλέμμα, κοιτά τον εγγονό του <<Ήξερα πως έπρεπε να μη φάω το γλυκό… >>
Η γιαγιά Ελένη έχει τη δικιά της εξήγηση,
<< Και προτίμησες να πιστέψεις πως είχε ποντικοφάρμακο… «Ο φόβος φυλά τα έρμα» -που λένε…>>
<<Μπορεί έτσι νάγινε…>> αναστενάζει ο παππούς Μανώλης, <<Πάντως δεν τολμούσα να ανοίξω το βάζο, να χώσω μέσα το δάχτυλό μου και μετά να το γλύψω.>>
Ο Μάνος ακούει όσα αφηγείται ο παππούς και σκέφτεται πόσο άσχημο πρέπει να είναι να έχεις μπροστά σου ένα ολόκληρο βάζο με γλυκό κεράσι και να πρέπει να μη το φας, να μην επιτρέπεται μήτε το δαχτυλάκι σου να χώσεις μέσα και μετά να το γλύψεις!
Ο Ραστ ξύνει το δεξί του αυτί κι έπειτα γυρνά στη γιαγιά Ελένη και την κοιτά, της σπρώχνει την παλάμη –μάλλον λαχτάρισε κι αυτός λίγη γαλατόπιτα.
<<Λοιπόν;…>> ο Μάνος θέλει να μάθει τη συνέχεια

Λεβάντα της Άτκινσον -το νέο μου μυθιστόρημα

2006-02-27T03:41:00.000-08:00

Τον Δεκέμβριο του 2005 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πατάκη το θεατρικό μου έργο <<Η Τέταρτη Εποχή>>
Είναι το πρώτο θεατρικό έργο που έγραψα.
Όσο κι αν χάρηκα την όλη διαδικασία συγγραφής του, όσο κι αν ανακάλυψα νέους τρόπους συγγραφικής φόρμας, φαίνεται πως στην ουσία παραμένω πεζογράφος.
Έτσι, αποφάσισα να γράψω ακριβώς το ίδιο θέμα, αλλά πλέον με μυθιστορηματική μορφή.
Έβαλα, όμως, στον εαυτό μου κάποιους περιορισμούς:
1. Ο χρόνος του θεατρικού έργου να είναι ο ίδιος και στο μυθιστόρημα
2. Στο μυθιστόρημα οι διάλογοι που θα υπάρχουν θα είναι μόνο εκείνοι του θεατρικού.

Στην ουσία ψάχνω τρόπους σύνδεσης δύο διαφορετικών εκφραστικών μέσων -εκείνων του θεάτρου και αυτών του μυθιστορήματος.

Είμαι στο μέσον της διαδικασίας συγγραφής.
Εδώ παρουσιάζω το πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος (που είναι και η πρώτη πράξη του θεατρικού)

"Λεβάντα της Άτκινσον"

Κεφάλαιο 1

Ο άντρας

Ανάμεσα στο χτες και στο σήμερα μεσολαβούν 30 χρόνια και το αποτέλεσμα μιας απόφασης.
Όλα είναι ζήτημα μιας και μόνο απόφασης – σκέφτεται.
Μα οι αποφάσεις δεν είναι για όλους οι ίδιες –άσχετα αν όλες τους, έτσι όπως οι ώρες γίνονται μέρες, οι μέρες μήνες, οι μήνες χρόνια, έχουν κάποια κοινά στοιχεία * τη σάρκα που υποκύπτει στη φθορά, την καρδιά που σπρώχνεται στην παραδοχή, τα όνειρα που μετασχηματίζονται σε σχέδια, τις ελπίδες που συμβιβάζονται με το προσδοκούμενο.
Μα –αρχικά έστω- οι αποφάσεις δεν είναι για όλους οι ίδιες. Υπάρχουν οι αποφάσεις των δυνατών και οι αποφάσεις των αδύναμων.
Αυτός -λέει- ότι μάλλον αδύναμος πρέπει να υπήρξε και να είναι. Αδύναμος, αναποφάσιστος... Σαν μια πόρτα που τρίζει, μετακινείται ελαφρά μιας μπρος μια πίσω, αλλά δεν τολμά να αφεθεί ολότελα στην πίεση του ρεύματος που σχηματίζεται ανάμεσα δυο παραθύρων. Τρίζει… Μήτε ανοίγει, μήτε μένει κλειστή…
Όλα αυτά μπορεί και στο παρελθόν να τα είχε σκεφτεί. Μπορεί… Ίσως. Πάντως και τώρα αυτά τα ίδια σκέφτεται. Αυτά κατακλύζουν τον εγκέφαλό του και ενεργοποιούν στη συνέχεια τις σκέψεις και τις κινήσεις του.
Η δεξιά παλάμη του, λοιπόν, φυλακίζει μέσα της την καμπύλη του μπράτσου του καναπέ… Το ξύλο είναι ζεστό,…ζωντανό. Έχει μνήμες!... Τις δικές του τις μνήμες. Και μνήμες είναι ότι έζησε. Πάνω στις μνήμες έχει προ πολλού αποφασίσει να στηρίξει αυτό που θα ζήσει… Κι αυτό είναι δειλία. Όταν κρατιέσαι από τις μνήμες –και μάλιστα των αντικειμένων- είσαι άτομο δίχως τσαγανό. Προσκολλημένο στο παρελθόν. Και μόνο στα λόγια, μόνο με λόγια εκφράζεις τις αντιθέσεις σου. Αντιθέσεις, όχι αποφάσεις νέες.
Άκουσε τον εαυτό του να του λέει πως δεν πάει άλλο… Τι θα πει δεν πάει άλλο;… Να προσπαθήσει να συνεχίσει ότι υπάρχει ή να ξεκινήσει κάτι το νέο; Μα αφού προσφεύγει ή έστω αφήνεται στην αφή του ξύλου και των καμπύλων του… Αυτό είναι φόβος, δισταγμός. Βόλεμα. Πάει να πει πως δεν τολμά την αλλαγή στα πενήντα του τόσο χρόνια. Φόβος, δισταγμός…Να μην χαθούν οι κατακτήσεις, οι συμβιβασμοί και οι μικρές ανέξοδες επαναστάσεις. Η ασφάλεια της ρουτίνας… Βόλεμα. Σκέφτεται ότι όλα είναι ένα βόλεμα. Κι αυτός αντιδρά στο ξεβόλεμα που πάει να του επιβάλλει εκείνη, η Κλέα… Η Κλέα του.
Η κτητική διάθεση ήρθε αυθόρμητα να υπενθυμίσει την από χρόνια ύπαρξή της. Αλλά με κτητική διάθεση ο ηγεμών λέει ο υπήκοός μου, μα και με κτητική διάθεση ο υπήκοος λέει ο ηγεμών μου. Η δική του έχει ενεργητική ή παθητική διάθεση;
Στρέφεται προς τη μεριά της και την κοιτά… Και τώρα αυτός είναι που ρωτά τον εαυτό του -Ο έρωτας πότε ήρθε;…
Αν ήρθε! –η απάντηση τον σαρκάζει.
Μήπως χάθηκε; -η υποψία τον αποδιοργανώνει.
Όλα από τον εγκέφαλο ξεκινούνε! –πάλι ο ίδιος απαντά στον εαυτό του.
Ναι;… Και τότε ποιος είναι ο ρόλος του πάθους; -ποιος από τους δυο τους ρωτά και ποιος είναι αυτός που θα απαντήσει;
Να που ξοδεύει το θυμό της επανάστασής του με ερωτήσεις φιλολογικές, τόσο μα τόσο μυθιστορηματικές… Σελίδες γραμμένες από ψεύτη, λαοπλάνο συγγραφέα.
Μα αποφάσισε –μην το λησμονεί- πως δεν πάει άλλο! Καιρός για ξεκαθάρισμα –αυτό αποφάσισε. Και βέβαια η απόφασή του πριν παγιώσει την ουσία της, φρόντισε να ευνουχιστεί. Διάλεξε την υφή του ξύλου, τις γνωστές από παλιά καμπύλες…
Είναι θυμωμένος με τον εαυτό του. Και όπως κάθε καλός αστός, μεταθέτει σε άλλου πλάτη την αιτία του θυμού του.
Δεν είναι αυτός που ζητά την αλλαγή. Αλλά εκείνη. Δεν είναι αυτός που προσανατολίστηκε στην κατεύθυνση της ρήξης… Αντίθετα, αυτός είναι που μετατρέπεται στον στυλοβάτη της οικογένειας, του δεσμού. Άλλωστε ποτέ δεν αρνήθηκε να υποστηρίζει την κατά καιρούς κλονιζόμενη συνέχεια…
Τον συμβιβασμό, μήπως; -η αυτοαναίρεση επανέρχεται.
Έστω!…-την αποδέχεται. Κάθε επιλογή μπορεί να τη χαρακτηρίσει ο καθένας με τον δικό του τρόπο κι ανάλογα με τη διάθεση της στιγμής, μα τις τυχόν γνώσεις μιας εποχής.
Πάντως είτε μέσω συμβιβασμού είτε λόγω άποψης, οδηγήθηκε σε μια απόφαση και στη συνέχεια στην προσπάθεια υλοποίησής της.
Γι αυτό, άλλωστε, και πρότεινε το παιχνίδι της επανάληψης. Μια στρατηγική που εκπέμπει ένα ήθος –ότι μαζί, οι δυο τους ζήσανε, είναι σχεδόν ιερό.
Αλλά με πόση συνειδητοποίηση των κινδύνων πρότεινε να επανέλθουν σε στιγμές του παρελθόντος τους και μια - μια να τις ερμηνεύσουν και πάλι;
Η αρχική σκέψη –δική του- ήταν πως μέσα από την επανάληψη θα αναδυθεί αυτό που τους έχει ενώσει και ακόμα πως με τίποτε αυτή η ένωση δεν μπορεί να διαλυθεί πλέον… Με τίποτε και από κανένα. Μα η πιθανότητα να βγει στην επιφάνεια και ο συμβιβασμός; Να διαφύγει η μπόχα μιας σχέσης που έτσι όπως πάλιωσε, έχει και σαπίσει;…
Ναι, αυτή η πιθανότητα αγνοήθηκε. Ο ίδιος και πάλι ήταν που την αγνόησε. Και πρότεινε το παιχνίδι…
Εκείνη, πάντως, δεν δείχνει διατεθειμένη να το αποδεχτεί. Μήπως θέλει να δείξει πόσο περισσότερο τολμηρή έχει γίνει; Σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει τα δικά του τεχνάσματα για να τα στρέψει εναντίον του; Α, σίγουρα θυμίζει μια γάτα που νωχελικά γουργουρίζει ανάμεσα σε δυο ξεπορτίσματά της. Τι αυθάδης αυτάρκεια!
Θα της τραβήξει το μαξιλάρι που πάνω του νομίζει ότι βολεύτηκε. Θα της το επιβάλει το παιχνίδι.
Αυτόν τον βολεύει η αντάρα. Όταν θα έρθει και πάλι η μπουνάτσα δεν θα είναι μόνο τα δικά του τα άπλυτα στη φόρα πεταμένα. Τα δικά της, έτσι όπως μάλιστα τα είχε δώθε κείθε αφημένα, θα έχουν καλύψει το χώρο του καταστρώματος. Η δική της η αποφορά θα καλύπτει την υγρασία της γαληνεμένης θάλασσας. Κι εκείνη θα αναγκαστεί να τρέξει να συγυρίσει. Αυτός θα επιστρέψει στην καμπίνα του καπετάνιου. Με το τιμόνι και την πυξίδα να δείχνει τη ρότα που αυτός θέλησε να ακολουθήσουν.
Γυρνά, λοιπόν, την κοιτά σχεδόν κατάματα…
<<Λοιπόν, συναντηθήκαμε στο ταμείο του τελεφερίκ…>> της λέει.
Την βλέπει να έχει μια μάσκα πάνω στο πρόσωπό της. Όχι μάσκα. Κάτι σαν πέπλο. Τούλι που της κρύβει τις αντιδράσεις. Ή που δεν αφήνει να φανερωθεί η ανυπαρξία τους.
<<Στο άγαλμα του Βύρωνα… Από εκεί πήραμε ταξί για το τελεφερίκ…>> τον διορθώνει ψυχρά, αμέτοχα.
Μα η διόρθωση δεν μπορεί να κρύβει τη μη συμμετοχή. Ίσως εκείνη να θέλει να επιβάλλει μια παραλλαγή του παιχνιδιού… Ή να επιχειρεί να του ξεφύγει!..
Για πρώτη φορά ή για πολλοστή;
Δεν είναι ώρα για αμφιβολίες –αποφασίζει.
<<Μπορεί…>> και δείχνει ότι ίσως και να συμφωνεί μαζί της. Μα όχι απόλυτη παραδοχή, <<Αν και εγώ θυμάμαι ότι στο άγαλμα του Βύρωνα συναντιόμαστε τις επόμενες φορές… Τότε που σε πήγα στου Φιλοπάππου, ας πούμε…>> προσθέτει και ανακαλύπτει πως μέσα στη φωνή του κάτι σπασμένο υπάρχει. Αδυναμία –η αδυναμία της συναισθηματικής εξάρτησης ή τρόμος – ο τρόμος του οριστικού χαμού;
Κινδυνεύει να θεωρήσει πως το παιχνίδι δεν γίνεται μόνο για το ξεκαθάρισμα του τώρα… Είναι και το χτες που εγείρει τις απαιτήσεις του;
Η Κλέα τον κοιτά τώρα κι αυτή. Ξαφνικά το τούλι έχει σκιστεί από μια ματιά ειρωνείας. Δεν ήταν πάντα τέτοιο το βλέμμα της. Όταν την είχε πρωτοδεί ένα άλλο βλέμμα τον είχε γαντζώσει. Μια ματιά ελαφρώς θλιμμένη, ανεπαισθήτως τρομαγμένη, υποταγμένη, αναγνωρίζουσα το κύρος της ανδρικής οντότητάς του. Το βλέμμα μιας σαστισμένης μπροστά στον έρωτα γυναίκας, μιας νεαρής μεσοαστής της δεκαετίας του 60. Ναι! Και γι αυτό πάντα του πίστευε πως η Κλέα από την πρώτη τη στιγμή τον είχε ερωτευθεί. Πρώτα αυτή. Εκείνος ακολούθησε. Με κάποια καθυστέρηση… Στο τρίτο, ίσως στο τέταρτο ραντεβού. Τότε που για μια ακόμα φορά είχε φροντίσει να πάει νωρίτερα, να σταθεί κάτω από το άγαλμα του ρομαντικού όσο και επαναστατημένου ποιητή και να κρυφτεί πίσω από το βάθρο, να μπορεί με άνεση να την παρακολουθεί να έρχεται σχεδόν τρέχοντας, να φορά ρούχα ανάλαφρα και ανοιχτόχρωμα και να έχει μέσα στο βλέμμα της ολοφάνερα να κυριαρχεί η αγωνία πως ή εκείνη τον είχε στήσει ή εκείνος δεν θα ερχότανε. Ενοχές και ανασφάλεια. Τότε, εκείνες τις μέρες, αυτός πάνω στην ενοχή και την ανασφάλειά της είχε στηρίξει την πεποίθηση ότι αυτό το κορίτσι τελικά άξιζε να το ερωτευθεί. Και βέβαια δεν είχε υποψιαστεί, δεν είχε αναρωτηθεί καν αν υποταγή, ενοχή, ανασφάλεια, τρόμος μπορεί να στηρίξουν μια σχέση. Όχι, ασφαλώς! Άλλωστε υπήρχε και ο πόθος. Πείνα νεαρού αρσενικού και φρέσκο, του γάλακτος θηλυκό και υποταγή, ενοχή, ανασφάλεια, τρόμος –η Κλέα εκείνων των χρόνων.
Η Κλέα του σήμερα;
Τον κοιτά,
<<Δεν θυμάσαι καλά…>> λέει.
Αμφισβητεί, επαναστατεί, διεκδικεί. Σαφώς έχει ωριμάσει. Πληγώνει.
Κι αυτός αισθάνεται απροστάτευτος. Πολλά είναι εκείνα που η Κλέα ίσως υπονοεί… Κάποια πηγάζουν από τον τρόπο που αντιδρά η γυναικεία φύση της, κάποια μπορεί να έχουν να κάνουν με πράξεις του παρελθόντος -δικές του, δικές της, και των δυο. Ελάχιστα –αν και πρέπει κι αυτά να υπάρχουν- τα όσα ίσως εστιάζονται σε πρόσφατες και μόνο στιγμές τους… Όλα ικανά πάντως να τον απειλήσουν. Φθορά σωμάτων…. Και συναισθημάτων;
Από τα όσα πάντως ίσως ενυπάρχουν στη φράση της, εκείνος διαλέγει όχι το πλέον ανώδυνο, μα αυτό που του χαρίζει όπλα άμυνας και επίθεσης συγχρόνως… Ναι, αποφασίζει ότι λες και θέλει να του υπενθυμίζει πως πάει να παίξει ένα ρόλο που απαιτεί ηθοποιό νεώτερό του. Χα! Ξεχνά τη δικιά της ηλικία, λοιπόν… Μα δεν θα πέσει στην παγίδα να εκπέσει τη συζήτηση σε ένα τέτοιο επίπεδο… Όχι, για τώρα, τουλάχιστον. Θα κρατήσει το τέμπο που έχει προαποφασίσει… Δεν είναι καιρός για ακροβασίες δίχως την ύπαρξη προστατευτικού δικτυώματος.
<<Αν θες να με πείσεις ότι έχω πάθει Αλτσχάιμερ, δεν θα το καταφέρεις…>> την προειδοποιεί κι έπειτα με μια βαθιά ανάσα πάει να κερδίσει το χαμένο έδαφος, <<Αλλά δεν έχει και τόση σημασία το που συναντηθήκαμε… Στο τελεφερίκ πάντως φτάσαμε…>>
Οι μυρωδιές του Λυκαβηττού και το χλωμό φως ενός απογεύματος, ακόμα κι ο ιδρώτας πάνω στο πουκάμισό του –όλα ολοζώντανα. Τυμβωρυχία ή απονενοημένο διάβημα;
Ότι και νάναι, να που ανοίγει μια σκοτεινή δίοδο για να παρασυρθεί η μνήμη και να θελήσει την επιστροφή της στις εποχές που δεν είχε γίνει παρελθόν, μα παρόν και συμβάν ήταν.
Ο Λυκαβηττός άλλοτε φιλοξένησε τους μοναχικούς περιπάτους του, άλλοτε φιλικές συναθροίσεις, θεατρικές αναμνήσεις, ένοχες σκέψεις.
Είχε αποφασίσει –τότε που την πρωτογνώρισε- να διαγραφούν όλα αυτά, τα νέα που θα ερχόντουσαν να είχαν μόνο μια διάσταση –ο νέος , η νέα και το πρώτο τους φιλί σε τοπίο ειδυλλιακό.
Αλλά αν τα βράχια, οι δρομίσκοι, ο ναΐσκος, η καφετέρια, η πόλη ολόκληρη έτσι όπως ασφυχτικά περιβάλει τον βράχο –αν όλα αυτά δεν έχουν από μόνα τους τη δυνατότητα να ενθυμούνται, να μαρτυρούν και να καταγγέλλουν, όσοι τα σεργιανούν και τα κοιτάνε, μπορούν όλα αυτά να τα κάνουν… Μα, αν αφεθεί σε αυτό, είναι ως να προδίδει τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν επιθυμεί να συρθεί στους δαιδαλοειδείς υποθετικούς λόγους –«αν είχε γίνει αυτό, τότε το άλλο δεν θα ….». Η ζωή του είναι πλέον σχηματισμένη. Και στόχος του αυτόν τον απολύτως διακριτό σχηματισμό να διατηρήσει.
Η φωνή του γίνεται σκληρή. Το σώμα του αποκτά μια σιδερένια ακαμψία.
<<Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από εκεί…>> λέει και διαπιστώνει ότι υπάρχει ένας ερεθισμός έτοιμος να δώσει το παρόν του.
Εκεί, τότε, στον Λυκαβηττό –θυμάται- καθώς περπατούσαν δίπλα – δίπλα, το βλέμμα του είχε διακρίνει ένα μεταχειρισμένο προφυλακτικό να μισοκρύβεται ανάμεσα στα κλαριά κάποιου θάμνου και έριξε κρυφά τη ματιά του να δει αν κι εκείνη το είχε προσέξει και έτσι νόμισε μιας και στα χείλια της κάτι σαν υποψία χαμόγελου διαγράφτηκε, ενώ τα ματοτσίνορά της τρεμόπαιξαν σε ένδειξη ενοχλητικού ξαφνιάσματος. Μα εκείνος απρόσμενα είχε αισθανθεί μια άνεση,… όχι άνεση μα σιγουριά. Πριν από εκείνους και άλλοι είχαν περάσει από εκεί, είχαν οδηγήσει το παιχνίδι έως το αιώνιο και πατροπαράδοτο τέλος του…Άλλοι, άγνωστοι, μα σίγουρα ένα αρσενικό και ένα θηλυκό. Δυο ρόλοι ξεκάθαροι και αυτός που σε εκείνον αναλογούσε ήταν ολότελα προστατευμένος όσο και σαφής. Και τότε σκέφτηκε πως κι ο δικός της ρόλος ήταν το ίδιο σαφής, αλλά όχι και τόσο προστατευμένος –το προφυλακτικό άντρας το αγοράζει, το φορά και στη συνέχεια το πετά. Κι ένας κάποιος άντρας, άγνωστος ως άτομο αλλά με δεδομένη τη φυλετική του ταυτότητα, άφησε το ίχνος μιας απόδειξης πως η πράξη εκτελέσθηκε, ο χώρος προσφέρεται και στον τυχόντα διάδοχό του, για να συνεχίσει την επιβεβαίωση του φύλου τους.
Οι σκέψεις πάντα του ήταν αρκετές για να τον οδηγήσουν σε σεξουαλικό ερεθισμό, αλλά η έννοια του διαχρονικού ανδρισμού έδωσε στην απρόσκλητη στύση μια διάσταση ευθύνης.
Ίδια και τώρα –πάντα ερωτικά ενεργός αποδεικνύεται και πάντα το ίδιο υπεύθυνος
Αλλά μιας και καταφέρνει να ερεθιστεί από μια ανάμνηση του χτες που την έχει αποδεχτεί το σήμερα, μπορεί να είναι χαρούμενος. Αισθάνεται δυνατός. Ζωντανός –ζει τη ζωή που έχει πλέον επιλέξει...
<< Έλα, σήκω!… Εδώ δίπλα μου!>> -δεν είναι σίγουρος πως μιλά… Ως δάσκαλος, εραστής ή πληγωμένος;
Το αναγνωρίζει πως δάσκαλος της υπήρξε. Εραστής της, επίσης. Αυτοί ήταν ρόλοι –κάποιοι από τους πολλούς που επέλεξε να ερμηνεύσει καθώς ζούσανε ο ένας δίπλα στον άλλον. Μα αν από αυτήν τώρα πληγώνεται, αυτό δεν είναι ρόλος. Είναι κατάσταση, συνθήκη. Αν την αποδεχτεί, τότε και θα ερμηνεύσει το ρόλο του πληγωμένου. Τον θέλει αυτόν τον ρόλο;
Ασφαλώς και όχι! Οι πληγές κακοφορμίζουν… Σκοτώνουν στο τέλος.
<<Θεέ μου! Τι νόημα έχουν όλα αυτά;>> η Κλέα έχει σταθεί δίπλα του, το ύφος της προσπαθεί να μιμηθεί κάτι το μαρτυρικό.
Σχεδόν ολοφάνερο το σχέδιο της –ή τουλάχιστον θα μπορούσε αυτό να ήταν. Αφού πρώτα πληγώσει, μετά να προσφέρει την συμπαράστασή της συμβουλής της.
Μπορεί όμως και να την αδικεί –η εξυπνάδα που μετατρέπεται σε κάτι το πανούργο, δεν είναι προσόν. Ούτε ήθος εκφράζει. Κι η Κλέα ανήθικη ποτέ της δεν υπήρξε… Από άποψη, δειλία ή συναισθηματισμό –δεν έχει και τόση σημασία η πρόθεση. Το αποτέλεσμα είναι που μετρά στη βαθμολόγηση μιας ζωής. Άλλωστε έχει συνηθίσει να τον ακολουθεί… Ας την βοηθήσει να βρει και πάλι τα ίχνη που ο ίδιος συνειδητά αφήνει.
<<Λοιπόν…>> λέει και την κοιτά. Αλλά προς τι την προτρέπει, αφού ούτε κι ο ίδιος θέλει να διανύσει με κάθε λεπτομέρεια εκείνο το απόγευμα. Τότε τον ενοχλούσε ο ιδρώτας που λέκιαζε το πουκάμισό του στις μασχάλες , τώρα μπορεί να φοβάται ότι μαζί με τον ερωτισμό μπορεί να επαναφερθεί και η ανασφάλεια και η δισταχτικότητα.
Μα το καλό με τις αναμνήσεις είναι ότι μπορείς να ελέγχεις το ρυθμό προβολής τους.
<<Αλλά, ας αφήσουμε το τελεφερίκ…>> αποφασίζει, << Ας πάμε εκεί που ξεκινήσαμε να κατεβαίνουμε από την μεριά του θεάτρου>>
Αποφασίζει να σταθεί στη στιγμή εκείνη που απέναντί της για πρώτη φορά ως διαχρονικά κλασικός άντρας ενήργησε κι εκείνη -κει δα, δίπλα του- με παρθενική υπακοή ανέμενε την αρσενική ανάσα του να βρει το κυριαρχικό ρυθμό της και να ενωθεί με τη δικιά της.
Αρπάζει, λοιπόν, την Κλέα από το χέρι, την τραβά κοντά του. Πίσω από το σώμα της διαγράφεται η κουρτίνα. Πίσω από την κουρτίνα το ξέρει πως υπάρχει η λεωφόρος –γνωρίζει όλες τις αλλαγές που συντελέστηκαν όλα αυτά τα χρόνια… Στη λεωφόρο, στο σώμα της…
<<Περπατούσαμε ο ένα δίπλα στον άλλον…>> φέρνει στην επιφάνεια τη λεπτομέρεια. <<Δεν σου κρατούσα το χέρι>> θυμάται πολύ καθαρά και αποφασίζει πως η επανάληψη της σκηνής θα πρέπει να είναι όσο πιο πιστή γίνεται.
Αφήνει, λοιπόν, το χέρι της. Το βλέπει να πέφτει με ουδέτερη καρτερικότητα πάνω στο γοφό της. Μα παραμένει δίπλα του. Αναμένει. Τώρα όπως και τότε. Τότε με την προσμονή του θηλυκού που βλέπει ότι ο κατακτητής όπου νάναι θα γίνει υπήκοός της … Τώρα;… Τι περιμένει τώρα από αυτόν η Κλέα;…
Ξαφνικά αισθάνεται κάτι το ιδιαίτερα τρυφερό να τον πλημμυρίζει. Αποφασίζει να το χρησιμοποιήσει ως βοηθητικό στοιχείο.
<<Αλλά σε αισθανόμουνα δίπλα μου…>> μιλά, ότι θέλει να πει βγαίνει με τρόπο απρογραμμάτιστο. Επιμένει να εμπιστεύεται αυτό το κρυμμένο μέρος του εαυτού του. <<Θέλω να πω το άρωμά σου… Λεβάντα της Άτκινσον…>>
Το κρυμμένο μέρος του ίδιου του εαυτού του τον προδίδει.
Η μνήμη της όσφρησης είναι η πιο ερωτική μνήμη. Τόσο εύκολα ξαναγεννιέται και γίνεται από μνήμη πράξη.
Τον είχε ξενίσει το ότι μια νέα κοπέλα που φορούσε προσεχτικά διαλεγμένα ως προς την θηλυκότητά τους ενδύματα, είχε επιλέξει ανδρικό άρωμα να ρίχνει εκεί που οι μαστοί της ενώνονταν.
Αλλά με έκπληξη είχε διαπιστώσει ότι αυτή η μυρωδιά του άρεσε και είχε χαμογελάσει όταν εκείνη του εξήγησε πως αντιπαθούσε τα βαριά γυναικεία αρώματα. Απλώς είχε με χαμόγελο εκφράσει τον σχολιασμό του -του αρκούσε, την διαβεβαίωσε, πως αυτό που μύριζε ταίριαζε με ότι έβλεπε. Κι άλλωστε ήταν μια ανατροπή, κάτι το νέο… Μοναδικό πες.
Κι όταν μετά από ένα, ίσως δυο μήνες, όταν πια το άρωμα της λεβάντας Άτκινσον είχε εγγραφεί στους σεξουαλικούς ερεθισμούς του, όταν τότε λοιπόν, μέσα στο τρόλεϊ, η όσφρησή του ερεθίστηκε από αυτή τη μυρωδιά, θυμάται πως γύρισε το κεφάλι του να την ανακαλύψει και μια απρόσμενη στύση φανερώθηκε, μια στύση που με απόλυτη υποταγή στην αίσθηση που την είχε προκαλέσει, δεν δέχτηκε να υποχωρήσει όταν έγινε η διαπίστωση πως το άτομο που φορούσε τη κολόνια δεν ήταν η Κλέα, δεν ήταν καν μια κάποια, άλλη γυναίκα, αλλά ένας άντρας –λίγο μεγαλύτερος του, απόλυτα αρρενωπός… Κι όμως η στύση του επέμενε να εκτελέσει την κατάκτηση για την οποία είχε εκπαιδευθεί…
Τότε, είχε γελάσει με το ίδιο του το σώμα. Σχεδόν το είχε οικτίρει που ανήκε ολοκληρωτικά στις προσταγές των στερεοτύπων του εγκεφάλου. Αλλά δεν είχε και αργήσει να συνειδητοποιήσει πως οι επιλογές που συμπιέστηκαν ίσως να μετατρέπονται σε όνειρα που δεν αφηγούνται, εφιάλτες που δεν εξομολογούνται, ιδεοληψίες που δεν αναλύονται. Μια στιγμή που χάνεται δήθεν, αλλά έρπει εντός των ημερών της καθημερινότητας και με απρόσμενη παραλλαγή εμφανίζεται χρόνια μετά και διεκδικεί ότι κάποτε της είχαν στερήσει. Το διεκδικεί… Και εν τέλει το πραγματοποιεί;…
Η σκέψη τον πανικοβάλει. Την καταχωνιάζει γοργά σε μέρος του εγκεφάλου, απ΄ όπου δεν μπορεί να προξενήσει μήτε φλύαρα βλέμματα, μήτε αλλαγές στις αποχρώσεις του δέρματος.
Γνωρίζει πλέον τους λόγους και τις αιτίες, ξέρει και τις αφορμές. Αλλά δεν είναι διατεθειμένος να υποκύψει… Να χάσει.
<<Ήθελα να σε αγκαλιάσω…>> συνεχίζει το παιχνίδι με τον τρόπο που έχει επιλέξει ότι πρέπει να συνεχιστεί.
Άλλωστε, το ίδιο θέλει και τώρα –να την αγκαλιάσει…
Μα –συνειδητοποιεί την έλλειψη- το άρωμα της λεβάντας Άτκινσον απουσιάζει… Ενώ για χρόνια –τα πρώτα της Άνοιξής τους- υπήρχε μέσα στους πόρους του δέρματός της. Κι αν είχε φτάσει η σχέση τους στο στάδιο μιας πρώτης –ακόμα μη επικίνδυνης- ρουτίνας και όταν κυκλοφορούσαν μαζί στους δρόμους και συντρώγανε με φιλικά ζευγάρια σε εστιατόρια και παρακολουθούσαν θεατρικές παραστάσεις, δεν πρόσεχε, μάλλον δεν ενεργοποιείτο η σεξουαλικότητά του από την παρουσία της λεβάντας Άτκινσον, εντούτοις την αναζητούσε μανιωδώς στις σκιές του σώματός της όταν ολότελα γυμνή γινότανε κτήμα και μέθη του. Και η εκσπερμάτωσή του ίσως να ανίχνευε τις περιοχές του οργασμού και αυτός να αισθανότανε –ασυνειδήτως- ως ο απόλυτος άρρην, αυτός που υποτάσσει και το θηλυκό και το αρσενικό.
Οι νέες διαστάσεις –τότε σκεφτότανε- τροφοδοτούν μια σχέση διαρκώς. Μα –σκέφτεται τώρα- η υπερτροφοδοσία μήπως επιφέρει εμφράγματα και κυκλοφοριακές συμφορήσεις; Την τελευταία φορά που αγόρασε λεβάντα της Άτκινσον, δεν είχε εκείνη ως αποδέχτη του δώρου του…
Πάντως τώρα θέλει να την αγκαλιάσει με γνησιότητα αισθημάτων.
Μα η Κλέα μένει πάντα ακλόνητη. Κρατά τις μεταμορφώσεις της. Δείχνει να μην θυμάται –ασφαλώς όχι τα γεγονότα, μα εκείνο το αρρενωπό άρωμα της που ενωνότανε με τη δικιά του μυρωδιά του πόθου.
Κι αυτός έχει και πάλι ιδρώσει. Τώρα όπως και τότε… Μα χρόνια τώρα που η Κλέα δεν χρησιμοποιεί πια την λεβάντα της Άτκινσον.
<<Κι είχα μια αγωνία!… Άραγε τι θα μου έλεγες;>>
Σταματά γιατί νομίζει ότι χάνει την ικανότητα να χρησιμοποιεί τα ρήματα στο χρόνο που ο ίδιος έχει επιλέξει. Λίγο ακόμα και θα έλεγε «Άραγε τι θα μου πεις;»
Προσπαθεί να κρύψει την αμηχανία του. Θέλει από κάπου να πιαστεί. Επιλέγει την ανάλαφρη αναπόληση… Ήδη θυμάται…
Από την υπαίθρια καντίνα την είχε κεράσει μια πορτοκαλάδα. Εκείνη κρατούσε το μπουκάλι με δάχτυλα στολισμένα με δαχτυλίδια. Και η προκλητική θηλυκότητα των κοσμημάτων ταίριαζε απρόσμενα με την αθωότητα των άβαφων νυχιών. Η συνύπαρξη τους του κέντρισε μια πτυχή του εγκεφάλου του που για πρώτη φορά έστελνε μήνυμα ύπαρξής της. Ναι, τότε και για πρώτη φορά συνειδητοποίησε πως ως μόνιμη σύντροφο του θα ήθελε μια γυναίκα που θα ήταν και μετρέσα και νοικοκυρά.
Κι έπειτα καθώς παρακολουθούσε τα χείλη της να σφίγγουν με την απόλυτα σάρκινη ύλη τους το καλαμάκι, αποφάσισε πως ήθελε να την κάνει δική του –όχι μόνο ρίχνοντάς την στο κρεβάτι της γκαρσονιέρας που δανειζότανε από τον φίλο, αλλά και μέσα στην καθημερινότητα των πτυχιακών εξετάσεων, το άγχος του στρατού και στους σχεδιασμούς μιας επαγγελματικής καριέρας. Αυτό, πρέπει να λέγεται έρωτας –τη θυμάται ολοζώντανη την τότε σκέψη του και τώρα της λέει,
<< Αλήθεια, το περίμενες πως εκείνο το απόγευμα θα σου ζητούσα να τα φτιάξουμε;>> -δεν είναι ακριβώς μια αναπόληση, κάτι σαν φλερτ θυμίζει. Παιχνίδι ερωτικό με δοσμένους ρόλους και κανόνες. Ο άντρας που κυκλώνει το αντικείμενο του πόθου του, η γυναίκα που προκαλεί αρνούμενη να επιβεβαιώσει.
<<Μάλλον…>>
Την ειρωνεία της δεν την αντιλαμβάνεται. Κι ούτε, άλλωστε, τον βοηθά να συντονίσει τις ενέργειές του. Διαπιστώνει πως όσο κι αν αντιστάθηκε έχει επανέλθει στο κατηφορικό δρομάκι και στην εικόνα της κοπέλας που περπατά δίπλα του φορώντας ένα λευκό φόρεμα με κόκκινα μικρά λουλουδάκια. Τα στήθια της δείχνουν τη γραμμή που ενώνονται, ο λαιμός της έτοιμος να σταμπαριστεί από ένα ρούφηγμα. Την ήθελε –αν γινότανε ακόμα και εκεί δίπλα, πίσω από τους θάμνους, να την έσερνε… Το δικό τους προφυλακτικό να συντροφεύσει το άλλο των άγνωστων εραστών. Και ξανά η σύντροφος για μια ζωή και το θηλυκό για μια εκτόνωση μπλέκονται εντός των στερεοτύπων του τότε…
<<Δεν ήμουνα σίγουρος…>> παραδέχεται και μένει δίχως όπλα αντίστασης. Μα είναι τόσες φορές που έχει αναρωτηθεί το ίδιο πράγμα ώστε αυθόρμητα η σκέψη η ίδια επανέρχεται –«Δεν ήμουνα σίγουρος αν την αγαπούσα, αν την ποθούσα ή απλά και μόνο ήθελα έτσι να τα φτιάξω μαζί της»
<<Από τότε…>> -η Κλέα μπορεί να διάβασε τη σκέψη του;
Τρομάζει… Την βλέπει που δεν αφήνεται στη μαγεία μιας περασμένης αίγλης και ολοένα προσπαθεί να φωτίζει την γκρίζα περιοχή του σήμερα.
Αυτός πάντως θα αμύνεται –έως πότε; Και επιλέγει τις μόνιμες επιλογές τόσων χρόνων. Έρωτας, πόθος, αγάπη.
Κι αν τότε εκείνη πείσθηκε, μπορεί και τώρα να πεισθεί.
Μια δοκιμή δεν βλάπτει… Η επανάληψη δημιουργεί την ανάγκη.
Την αφήνει να στέκεται εκεί στην ακινησία της και ξεκινά να τριγυρνά ανάμεσα στα έπιπλα που αγοράστηκαν ως αποτέλεσμα εκείνου του απογεύματος. Τριγυρνά και μιλά –ένας ηθοποιός που θέλει να επιβεβαιώσει ότι θυμάται ακόμα τα λόγια ενός παλιού του ρόλου.
<<Είναι, ξέρεις, εδώ και καιρό που θα ήθελα να σου πω κάτι… Ίσως και να το έχεις καταλάβει…>> -ναι, τα λόγια τα θυμάται, αλλά τότε ήταν ένας ζεν πρεμιέ, τώρα ως καρατερίστας μήπως γίνεται γελοίος;
<<Ναι, δεν ήμουνα σίγουρος…>> η αμφιβολία του τότε έχει ξεπεραστεί κι αυτό μπορεί να τον βοηθήσει σήμερα. Αλλά ξαφνικά κατανοεί την αναντιστοιχία ανάμεσα στις δυο εποχές. Λυγίζει, λέει με αναπάντεχο παράπονο, <<Τελικά ποτέ δεν είμαι σίγουρος μαζί σου…>>
Όμως εκείνο το απόγευμα στον Λυκαβηττό τα φτιάξανε. Στην κάπως αμήχανη δική του πρόταση, εκείνη είχε βιαστεί να απαντήσει με την κατάφαση ενός σφιξίματος του καρπού του μέσα στην παλάμη της. Κι έπειτα το φιλί τους, όσο κι αν είχε την αναγνωριστική διάθεση της πρώτης φοράς, ήταν παράλληλα και μια επιβεβαίωση εκ μέρους και των δυο τους. Και στη συνέχεια τα πρόσωπά τους απομακρύνθηκαν στην απόσταση μιας ανάσας, ίσα για να μπορέσει να χαρεί το βλέμμα της να πέφτει πάνω στα δικά του μάτια με –έτσι το διάβασε- προσήλωση, ευγνωμοσύνη και ανώριμο ηλικιακά πάθος.
Τώρα την κοιτά με όση απόσταση μπορεί να του προσφέρει το μήκος ενός σαλονιού. Μικρή, ελάχιστη απόσταση για να ξεγελάσει την όραση, να την κάνει να δει στο σώμα μιας μεσόκοπης, το κορμί μιας σχεδόν εικοσάρας.
Μα είναι άλλο να ζεις τον πόθο –πόθο, έρωτα, αγάπη σάρκας* όπως θες πες το- την ώρα της ακμής του σώματός σου κι άλλο να θες να τον ερμηνεύσεις –ερμηνεύσεις, αντιγράψεις, επαναλάβεις * όπως θες πες το- την εποχή που η σωματική ρώμη έχει γίνει πλαδαρή σάρκα.
Κι αν τότε –στα χρόνια της ρώμης- θέλησε και αφέθηκε, προκάλεσε την πολλαπλότητα των απολαύσεων που διαφορετικά μέλη, διαφορετικών γυναικών μπορούν να προσφέρουν, τώρα πια η πολλαπλότητα αν αναζητείται δεν είναι για τις απολαύσεις, μα για τις επιβεβαιώσεις. Και επιβεβαιώσεις υποκρύπτουν ανασφάλειες, ψυχικές αναστολές και πανικούς φθοράς. Κάτω από τη δικιά τους πίεση, η αναζήτηση… Α, ξέρει πολύ καλά που οδηγεί μια τέτοιας υφής αναζήτηση!
Σχεδόν τρομοκρατείται. Και τότε αφήνεται ολοκληρωτικά στην κυριαρχία ενός κύτταρου που έχει επίμονα και επίπονα εκπαιδευθεί να μάθει τα τερτίπια για να ξεγελά τους αδένες και να προκαλεί τον πόθο.
<<Αλλά, χτες το βράδυ, που χωρίσαμε, γύρισα στο σπίτι μου με τα πόδια… Δεν κοιμήθηκα… Σε σκεφτόμουνα συνέχεια…>> συνεχίζει να μιλά, με περισσότερη τώρα συνείδηση της ανάγκης του να ερμηνεύει το παλιό του ρόλο-α, θεέ μου πως γίνεται αυτές οι φράσεις να εξακολουθούν να μπορούν να έχουν ισχύ όταν ο χρόνος θα έπρεπε να τις είχε καταργήσει;
<< Όπως ο πεινασμένος το ψωμί…>> εκείνη σχολιάζει με τη γνώση της -διαχρονικής;- κυριαρχίας απάνω του. Μα δεν είναι σχολιασμός, χλεύη είναι. Χλεύη που αστοχεί πάντως, γιατί ενώ αναγνωρίζει το γεγονός, αδυνατεί να εξηγήσει τη δημιουργία του.
Κι αυτός θυμώνει. Με τον εαυτό του κυρίως και πρώτα… Ας φρόντιζε να είχε κάνει σαφές πως η προσκόλλησή του πάνω της δεν είχε να κάνει με την όποια ανδρική του ανασφάλεια, αλλά με την προσπάθειά του να συνετίζει την αρσενική του ταυτότητα –να την ελέγχει, να την ηρεμεί, να την κάνει να αποδέχεται βασικές νόρμες. Τη χρησιμοποιούσε, λοιπόν, ως φράγμα –τα νερά μπορούσαν να πνίξουν το δεσμό, τους θεσμούς… Εκείνη… Τον ίδιον.
Και δομικό συστατικό αυτού του φράγματος και το ότι πριν από ένα λεπτό είχε αντιμετωπίσει την τύψη που την χαρακτήρισε μεσόκοπη –θα μπορούσε να την έλεγε ώριμη.
Μα αυτή αγνοεί –τι ανοησία!- τη φθορά του χρόνου πάνω της, γνωρίζει μόνο –τι εγωκεντρικότητα!- ότι κυριαρχεί ως ρωγμή πάνω του. Ναι;…
<<Λοιπόν, δεν πάει άλλο…>> σχεδόν της φωνάζει, << Σε θέλω… Θέλω να πω, σ΄ αγαπώ…>> και ανατριχιάζει γιατί είναι σίγουρος πως χρησιμοποιεί τα λόγια που και τότε της είπε, τότε εκείνο το απόγευμα, στην στροφή του δρομίσκου, ενώ τα φώτα στα σπίτια της πόλης μόλις και είχαν αρχίσει να ανάβουνε.
Την πλησιάζει και πάλι. Την βρίσκει εκεί που την είχε αφήσει. Δίπλα στον καναπέ, δίπλα στο τραπεζάκι με την λάμπα και τη φωτογραφία των παιδιών. Από πίσω της υπάρχει μια κουρτίνα ημιδιάφανη και η λεωφόρος που έχει σταμπάρει την κοινή τους ζωή. Της πιάνει τα χέρια, μετά ανεβάζει τα δικά του μέχρι τους ώμους της. Αποφασίζει να επιχειρήσει την συνένωση δυο στιγμών…Και δυο σωμάτων. Ίσως και για να ξορκίσει την παρουσία πλάσματος διφορούμενου που σχεδόν λειτουργεί ως καταλύτης… Ή ακόμα χειρότερα, ως νάρκη.
<<Τότε δεν ήταν που σε φίλησα;>> ρωτά αν και γνωρίζει πως έτσι ήταν. Αλλά προσπαθεί να εκμαιεύσει τη δικιά της άποψη.
Εκείνη τον κοιτά μέσα στα μάτια.
Πόσες φορές στα τόσα χρόνια της κοινής ζωής τους που δεν μπόρεσε να αναγνωρίσει το μήνυμα του βλέμματός της!
Κλείνει τα βλέφαρά του και την φιλά. Ξαφνικά συνειδητοποιεί ότι όταν φιλά τα βλέφαρά του, πάντα, κλείνουν. Δεν έχει σημασία ποιο ήταν ή είναι το άτομο που του προσφέρει το άγγιγμα των χειλιών του, τη υγρή επαφή της γλώσσας, την ελαφρώς ενοχλητική επαφή των οδόντων… Τα βλέφαρά του πάντα κλειστά. Τι ξεχωρίζει πίσω από τα γερμένα ματόκλαδα;
Μα δεν στέκεται στο ερώτημα αυτό. Έχει ενοχληθεί που τα δικά της χείλια μένουν αμέτοχα. Τώρα… Και καθώς είναι έτοιμος να συγκρίνει το φιλί αυτό με το πρώτο, το τοτινό πρώτο φιλί τους, ξαφνικά συνειδητοποιεί πως έχει επέμβει στη μνήμη και το ότι τόσα χρόνια είχε κρατήσει ως αδέξιο μεν, μα φιλί πάθους, δεν ήταν παρά ένα φιλί άμυνας… Ω, μα είναι σίγουρος πως και τότε έτσι είχε συμβεί –τα χείλη της κλειστά. Τη φίλησε και εκείνη… Σίγουρος!... Σίγουρος;… Όταν για χρόνια έχεις αποδεχτεί κάτι, πώς ξαφνικά να έχεις το σθένος να ομολογήσεις πως ήταν πλάνη… Ή μήπως δεν ήταν;
Αυτό το άτιμο το παρελθόν! Τόσο ιδιοτελώς διαμορφωμένο. Κι αυτός έχει αποφασίσει να του εμπιστευθεί το μέλλον!
Σχεδόν τρομάζει. Αλλά δεν υπάρχουν περιθώρια υπαναχώρησης.
Απομακρύνει το πρόσωπό του από το δικό της, λέει,
<<Σε φίλησα παθιασμένα, αλλά εσύ δεν άνοιγες ολότελα το στόμα σου…>>
Είναι ένα παιχνίδι επώδυνο… Αφού πληγώνεται πρώτα αυτός γιατί θέλει να το συνεχίσει;
<<Πάντα ζητάς εκείνο που εσύ έχεις φανταστεί και δεν χαίρεσαι αυτό που έχεις…>> -να λοιπόν, που εκείνη καταλαβαίνει ότι ο αντίπαλός της έχει τραυματιστεί. Η ευκαιρία της δόθηκε από αυτόν για να κτυπήσει κι εκείνη δεν την αφήνει να πάει χαμένη.
Ανασυγκροτεί τις δυνάμεις του. Έτσι πρέπει να κάνει. Η φράση της δεν έχει σημασία τι υπονοεί. Αυτός θα επιλέξει το κρυφό νόημα. Και με τίποτε δεν στέκεται στην περίπτωση που τα λόγια της Κλέας ίσως έχουν να κάνουν με παρασπονδίες πρόσκαιρες, περασμένες… Ούτε με πράξεις πρόσφατες και μη ακόμα ερμηνευμένες. Η λεβάντα της Άτκινσον πρέπει να μείνει σύμβολο που αφορά αυτούς τους δύο και μόνο. Το τελευταίο μπουκάλι που αγόρασε, δεν το έχει τελικά και δωρίσει. Κάπου κρυμμένο, ξεχασμένο. Ένοχο μυστικό ή λανθασμένη απόφαση;…
Άρα –αποφασίζει- εγώ εξομολογούμαι κι αυτή αμφισβητεί. Εκνευρίζεται όταν του αμφισβητούν την καθαρότητα των προθέσεών του. Λυσσά όταν εκείνη ενώ γνωρίζει, παραποιεί…
<<Εννοείς ότι δεν αρκούμαι σε ότι μου πετούν ίδια με σκύλο που χαίρεται για το γλυμμένο κόκαλο>> μέμφεται την υστεροβουλία της. Και αποφεύγει να θαυμάσει τον εαυτό του καθώς τούτη την ώρα δεν ερμηνεύει, αλλά υποκρίνεται.
Την βλέπει να τινάζει το κορμί της. Να κρατά πάντα τα μάτια προς ένα ουδέτερο σημείο. Κι έπειτα σαν να ηρεμεί η έντασή της, το σώμα της χαλαρώνει, παίρνει την παθητικότητα της αποδοχής
<<Θυμάσαι τα πράγματα έτσι όπως εσύ τα θέλεις…>> του ψιθυρίζει σχεδόν κι ενώ αναστενάζει, αμέσως μετά λες και επανέρχεται στις νέες αποφάσεις της και η φωνή της αποκτά την ψυχρότητα ενός καρφιού, <<Ή μάλλον θες πάντα όλα να γίνονται όπως εσύ τα σχεδίασες…>>
Μάλιστα! Η γνωστή καταγγελία! Μα αν για χρόνια της αντέτεινε πως ο κάθε νοήμων οργανισμός –και το ζευγάρι ενιαίος και νοήμων οργανισμός είναι- έχει ανάγκη ενός μυαλού και το μυαλό δεν μπορεί να συντεθεί από δύο όντα, μα μόνο από ένα, τώρα το ξέρει ότι είναι πολύ κουρασμένος -κουρασμένος από τι; Κουράζει ο φόβος;- και δεν θα κρατηθεί σε μια κουβέντα τόσο διανοητική… Άλλωστε μπορεί να έχει κάνει και λάθος –βρίσκει στην ενδοσκόπηση πατήματα για να την κατανοήσει. Μπορεί στ΄ αλήθεια να έχει δίκιο η Κλέα και να ήταν απλώς και μόνο η τάση του να κυριαρχεί, να ανασυνθέτει τις ζωές των άλλων και από αυτές να φτιάχνει μια κοινή άλλη –δικής του επιλογής. Χαμογελά στη σκέψη αυτή…Αλλά γιατί κάτι τέτοιο να είναι εκ προοιμίου κατακριτέο;
<<Η ζωή είναι ένα θέατρο…>> μιλά σιγά, σχεδόν μονολογεί κι έπειτα αυτό που είπε του δίνει μια αίσθηση ικανοποίησης, <<Χρειάζεται σκηνοθεσία…>> προσθέτει.
Ναι, αν η ζωή είναι ένα θέατρο, τότε είναι οι άνθρωποι ηθοποιοί που από κάποιον σκηνοθετούνται… Μα ο σκηνοθέτης μόνο διευθύνει; Ο ίδιος δεν παίζει το ρόλο του;
Αν ήταν μια άλλη στιγμή, μια όχι τόσο ευαίσθητη και επικίνδυνη, δεν θα χαμογελούσε απλώς, αλλά θα γέλαγε.
Κάτι παραπάνω από σκηνοθέτης και ηθοποιός… Ποιος είναι αυτός ο παραπάνω, πως ονομάζεται η ιδιότητά του;…
Ανατριχιάζει καθώς η λέξη εισβάλει στη σκέψη του –Θεός;
Και τώρα πια, καμιά διάθεση ούτε καν χαμόγελου. Αυτός που πρώτα αγοράζει το πάθος, και στη συνέχεια το σκηνοθετεί και το ερμηνεύει, έχει ένα και μόνο όνομα, μια ιδιότητα, ένα χαρακτηρισμό… Ας μη το σκεφτεί! Τον ενοχλεί… Μπορεί και να τον πονάει… Ναι, τον πονούσανε εκείνα τα δωμάτια που δεν σου δίνουν καμιά δυνατότητα να επέμβεις στην διακόσμησή τους για να τα κάνεις έστω και ελάχιστα να μετατραπούν σε ερωτικούς χώρους, όπως και τον πονούσανε οι εικόνες των σωμάτων που επειδή έχουν επιλέξει την ερωτική προσφορά, δεν φροντίζουν και να την εκπέμπουν. Πράγματα και άνθρωποι χωρίς δυνατότητα χρησιμοποίησής τους στην σκηνοθεσία –στην πλάνη, αν θες- του έρωτα. Με όποια διάθεση η σκέψη του κυκλοφορεί σε όλα αυτά, το αποτέλεσμα πάντα συνώνυμο της ένδειας, του πόνου, της ενόχλησης, της στέρησης… Της στέρησης –τι επικίνδυνη λέξη!...
Και τρομάζει καθώς από τη μια σκέψη οδηγείται στην άλλη και έρχεται να ζήσει ξανά όλα εκείνα που η Κλέα συχνά του στερούσε.
Όχι, δεν μπορεί να αφήσει το παρελθόν να καθορίσει το μέλλον. Και προτιμά να επιστρέψει στη στιγμή αυτήν εδώ. Επιστρέφει στην Κλέα.
Όχι, δεν είναι έξυπνη. Έχει πάθος, μα όχι ευστροφία. Διαφορετικά… Τον είχε, προ ολίγου, σχεδόν, νικήσει. Λίγο αν συνέχιζε να τον σπρώχνει σε σκέψεις που φλερτάρουν με την υποκειμενικότητα της Τέχνης και με τις αναστολές των αμαρτιών, θα τον είχε φέρει στα νερά της. Το σώμα του έδειχνε πως για μια ακόμα φορά πρώτα θα την υπηρετούσε και μετά θα της υποτάσετο. Α, πόσο εύκολα μια γυναίκα μπορεί να καλουπώσει τις επαναστάσεις ενός άντρα!
Την κοιτά ξανά… Ναι, ώριμο κορμί. Όχι μόνο ώριμο, μα και… Κι όμως έχει μάθει να το ποθεί στην κάθε φάση του… Από την νεανική και ολοκληρωμένη, έως την ώριμη και ακρωτηριασμένη. Το έμαθε. Διδάχτηκε από… τα ιδιαίτερα μαθήματα που προσφέρανε από τη μια τη σιγουριά των δοκιμασμένων επιλογών και από την άλλη την ευστροφία ευρηματικότητας. Όσο κι αν υπάρχει ο ακρωτηριασμός, όσο η φθορά προχωρά τόσο περισσότερο να ενεργοποιείται η φαντασίωση –αυτό έπρεπε να κάνει. Το έκανε.
Μα δεν είναι έξυπνη. Ανυποψίαστη, ίσως. Έντιμη, ναι. Και εξεγερμένη πλέον…
<<Ε, λοιπόν, αυτό ακριβώς… ήταν το πρόβλημά μου. Δεν δεχόμουνα να παίζω ένα ρόλο… Ήθελα,… θέλω να είμαι ο ίδιος μου ο εαυτός>>
Το πάθος ξεχειλίζει όχι τόσο στα λόγια όσο στο πρόσωπό της.
Εκείνος για πολλοστή φορά εισπράττει τη μετέωρη αίσθηση ότι κάποιος τον έχει παρασύρει στην αδυναμία και μετά τον αφήνει έρμαιο των απατηλών ψευδαισθήσεων του.
Δεν τη λυπάται πια, δεν θέλει να ξεχωρίσει τις λεπτές αποχρώσεις ανάμεσα στην ωριμότητα και στο επερχόμενο γήρας. Ούτε, βέβαια, το ότι αγνοείται η επέμβαση του νυστεριού.
Καγχάζει την ανεμελιά της.
<<Και λες ότι το έχεις πετύχει;…>> με ερώτηση της απαντά.
Τα χέρια της διαγράφουν μια ασυνήθιστα μεγάλη τροχιά. Ίδια με το άνοιγμα των φτερών ενός γλάρου. Του δίνει την εντύπωση ότι η ίδια είναι που παρακολουθεί το δικό της πέταγμά.
Κι αυτός σκιρτά. Φοβάται…
Έχει δίκιο να φοβάται.
<<Αυτό άσε με να το κρίνω εγώ…>> η Κλέα δείχνει αποφασισμένη.
Α, μα αυτό δεν είναι δίκαιο! Ναι, ακριβώς αυτό είναι το άδικο. Να απαιτεί να κρίνει μόνη της τη συνέχεια ή το τέλος μιας κοινής ζωής. Με ποιο δικαίωμα αγνοεί τις δικές του ανάγκες;
Ξαφνικά είναι διατεθειμένος να τολμήσει μια πλήρη εξομολόγηση. Επιτέλους όλα όσα εξαναγκάσθηκε να κάνει –ναι, εξαναγκάσθηκε- από τη μια τον ρίχνανε στην αβεβαιότητα της αποκάλυψης και των συνεπειών της, από την άλλη τον οδηγούσαν στον διχασμό και στον άχαρο μετέπειτα αγώνα να συγκολλά τα διαμερισμένα κομμάτια. Αλλά συγκρατείται –για μια ακόμα φορά, πνίγει την έκρηξη και αφήνεται στη σιωπή.
Μα παραμένει να κραυγάζει μια άλλη ανάγκη εξομολόγησης. Αυτή που έχει να κάνει με την πιθανή στο μέλλον μοναξιά. Ναι, φοβάται τη μοναξιά. Φοβάται κι άλλα –τα γηρατειά, την αρρώστια…
Χρόνια τώρα και μέσα στην ασφάλεια της νεότητας, όλα αυτά σχεδίαζε να τα αντιμετωπίσει δίπλα της.
<<Αυτό λέγεται εγωκεντρισμός>> η φράση του πέφτει με μια σταθερή δύναμη. Τελεσίδικη. Με διπλό αποδέχτη –αυτήν και το κρυμμένο μέρος του εαυτού του.
Εκείνη κινείται ανεπαίσθητα προς τα αριστερά. Αποφεύγει να συγκρουστεί με τον τρόμο που πρέπει να ξεχώρισε ότι υπάρχει μέσα στο βλέμμα του. Χρησιμοποιεί την ασπίδα της λογικής πρώτα,
<<Δεν θες να δεις ότι κάποιος άλλος είναι ο εγωκεντρικός κι όχι εγώ…>> λέει κι επειδή προλαβαίνει να δει τη σπίθα της δικής του αντίδρασης, ξαναγυρνά εκεί που αυτός προσπάθησε να την οδηγήσει και <<Τώρα τι νόημα έχει αυτό το παιχνίδι;>> κάπως βαριεστημένα ρωτά.
Παιχνίδι, λοιπόν; Μα πάνω στο παιχνίδι αυτό θεμελιώθηκε ότι φτιάξανε. Παίζω, σημαίνει ζω. Ζω σημαίνει παίζω… Τόσα παιχνίδια όσοι και τρόποι ζωής.
<<Αυτή τη φορά για να σε κάνω να θυμηθείς!>> δεν έχει σκοπό να την αφήσει να του ξεφύγει. Ούτε βέβαια χρειάζεται να ανασκαλέψει και όλα τα άλλα, τα υπόλοιπα παιχνίδια.
<<Δεν έχω τίποτε ξεχάσει…>> ξεφωνίζει, σχεδόν αγγίζει την ένταση του ουρλιαχτού. Κι έπειτα πάει προς κάτι το πιο στριγκό <<Είσαι τρελός!>> λέει και πρέπει να θέλει να πείσει τον εαυτό της ότι το αδιέξοδο τους χτίστηκε από εκείνον και μόνο.
Ένα μέρος του εαυτού του είναι έτοιμο να συμφωνήσει μαζί της. Μα πότε και πως ένας άνθρωπος τρελαίνεται; Όταν αδικείται, ληστεύεται, καταστρέφεται… Τότε είναι που μπορεί να τρελαθεί. Τρελός, λοιπόν! Γιατί όχι; Και αυτό σημαίνει ότι υπογράφεις μόνος σου την είσοδό σου στην απομόνωση του ψυχιατρείου; Όχι, δα!
<<Δεν πρόκειται να σε αφήσω να καταστρέψεις όλα, τα πάντα…>> η δήλωσή του είναι πλήρης; -<<Μια ζωή…>> διευκρινίζει.
Την ξέρει καλά. Οι αλλαγές της είναι συνεχείς. Και όχι μόνο εξωτερικές –να αλλάζει ύφος στο ντύσιμό της, να αυξομειώνει το μήκος των μαλλιών της… Μα και στα ψυχονευρωτικά της τερτίπια. Σα τη θάλασσα –κάποτε έτσι το είχε σκεφτεί. Από τη γαλήνια επιφάνεια που πάνω της λικνίζονται βαρκούλες, στην αντάρα που διαβρώνει τα βράχια της ακτής. Ή από τη μανία του χειμωνιάτικου αρχιπελάγους, στη γλύκα του καλοκαιρινού κολπίσκου.
Κι αυτός πάντα στις αποσκευές του σωσίβια, μάσκες οξυγόνου και τραυμαπλάστ… Όπως και ψάθες για ηλιοθεραπεία και δροσερούς χυμούς για την ευχάριστη δίψα.
Παρακολουθεί και τώρα το πρόσωπό της να αλλοιώνεται. Κάτι το σκληρό τραβά τα χείλια της προς τις άκρες του προσώπου της, τα ρουθούνια της ανοιγοκλείνουν αναζητώντας περισσότερο αέρα. Ο πανικός αυτού που πνίγεται… Μα που βυθίζεται; -σκέφτεται εκείνος, ενώ η Κλέα προσπαθεί να πάρει βαθιές ανάσες.
<<Που την επένδυσες πάνω μου… Αυτό δεν λες;>> σχεδόν δείχνει πως τον περιφρονεί <<Πως είμαι η επένδυσή σου;>> -τον ειρωνεύεται;
Δεν του αρέσει να χρησιμοποιούν τα λόγια του με άλλο νόημα από αυτό που ο ίδιος τους είχε δώσει.
Δεν μπορεί να μη θυμάται εκείνη πότε της είχε πει αυτή τη φράση.
Ήταν την εποχή που αποφασίζανε το γάμο τους. Το σπίτι τους σχεδόν έτοιμο –τα ίδια χρώματα στους τοίχους που από τότε μέχρι και σήμερα τους περιβάλλουν, τα έπιπλα να έχουν παραγγελθεί –αυτά που και σήμερα ακόμα χρησιμοποιούνε. Τότε ήταν που είχε έρθει η πρόταση να πάει στην Αγγλία για να ξεκινήσει εκεί το επάγγελμα που ήξερε πως θα μισούσε.
Η πρόταση θεωρήθηκε ως ευκαιρία. Αλλά αν την αποδεχότανε ο γάμος θα αναβάλλονταν και ποτέ κανείς δεν θα μπορούσε να εγγυηθεί πως κάποια στιγμή ίσως και να ματαιώνονταν.
Εκείνη του δήλωνε πως δεν θα έπρεπε να επηρεαστεί από την παρουσία της στη ζωή του. Γνησιότητα ή διπλωματία;
Αυτός δεν επέτρεπε στον εαυτό του να χάσει κάτι το βέβαιο για μια αμφίβολη νέα συνθήκη. Δισταγμός ή συντηρητισμός;
Ότι και νάταν, τότε δεν θέλησε να επιλέξει τους χαρακτηρισμούς, απλώς και μόνο πήρε την απόφασή του και με διάθεση αυτοσαρκασμού, την ώρα που ετοιμαζότανε για μια ακόμα φορά να εισέλθει μέσα της και να διηθεί στη μαγεία της σάρκας της, της είχε πει την φράση αυτή –φράση που έμελλε, όπως κάθε τι το τυχαία κωδικοποιημένο- να γίνει ένα από τα προσωπικά τους σλόγκαν.
Αλλά δεν του αρέσει ότι γράφτηκε ως σάτιρα να ανεβάζεται ως δράμα. Δεν διανοείται να τον εξαναγκάζουν να πρέπει να αντιμετωπίζει ποταπά συναισθήματα.
<<Μη γίνεσαι φτηνή! Ξέρεις πολύ καλά τι εννοώ!>> -κι είναι σίγουρος πως ναι, η Κλέα ξέρει καλά το νόημα μιας φράσης που χρησιμοποιήθηκε σε στιγμές διαπροσωπικού παιχνιδιού, σχεδόν ερωτικού.
Μα αμέσως είναι που υπενθυμίζει στον εαυτό του ότι για κείνη το ερωτικό παιχνίδι τους -ακόμα και το «σχεδόν»- δεν ήταν ποτέ ένα απλό παιχνίδι, τις περισσότερες φορές μια προσπάθειά της να ξεφύγει από την σκιά της παρουσίας του –διάθεση ελευθερίας ή και ακόμα απόφαση να κρατά σε ασφάλεια την αξιοπρέπειά της.
Αυθόρμητα στρέφει το κεφάλι προς τη μέσα μεριά του διαμερίσματος, εκεί που υπάρχει ο ιδιωτικός τους χώρος και το έπιπλο που έχει φιλοξενήσει τις πιο προσωπικές τους στιγμές. Στρέφει το κεφάλι και είναι σα να ακούει τις ανάσες τους, τα ελάχιστα λόγια τους, να παρακολουθεί τις κινήσεις τους και -με ποια τάχα υπόγεια διεργασία της μνήμης;- ενθυμείτε το κυρίαρχο χρώμα των εμπριμέ σεντονιών της πρώτης νύχτας του γάμου τους… Γαλάζιο. Κι εκείνος ήταν που είχε αναλογιστεί, τότε, εκείνη τη νύχτα, σχεδόν ξημέρωμα, πως πλέον το σώμα της Κλέας ήταν κάτι που, μέσω συμβολαίου, κατείχε. Απόλυτα φαλλοκρατική άποψη –δεν το είχε ποτέ του αμφισβητήσει, αλλά διάβολε, έχει κάτι το ερεθιστικό να αφήνεσαι μερικές φορές στον αταβισμό της κοινωνικής διάστασης του φύλου σου και να διασκεδάζεις υποκρινόμενος τον παραδοσιακό φαλλοκράτη. Κι έτσι –πάντα στα πλαίσια αυτού του παιχνιδιού- της είχε ζητήσει, απαιτήσει έστω, να γονατίσει μπροστά του και να προσκυνήσει, να δεηθεί στο σύμβολο του ανδρισμού του…
Είχε τινάξει το κεφάλι της, οι βλεφαρίδες της είχαν σκιάσει μια οργή στο βλέμμα της, και η άρνησή της ακούστηκε ξεκάθαρα, κοφτά, απόλυτα. Όχι για την προσφορά ηδονής, αλλά για την ένδειξη υποδούλωσης.
Αυτός επέμεινε, εγκατέλειψε τους όρους του παιχνιδιού και επιστράτευσε τη λογική του επιχειρήματος πως ανάμεσα σε ένα ζευγάρι πρέπει να υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη.
Τα βλέφαρά της παρέμεναν κατεβασμένα, η άρνησή της το ίδιο ξεκάθαρη, κοφτή, απόλυτη. Και τότε εκείνος αποφάσισε να αλλάξει το έργο, να διαλέξει άλλον ρόλο, όχι του φαλλοκράτη κατακτητή, αλλά του παθιασμένου και υπάκουου εραστή και γονάτισε πια ο ίδιος μπροστά στα πόδια της και ήταν ο ίδιος που εξέπεμψε τη δέηση και προσκύνησε το σύμβολο της θηλυκότητάς της.
Ίσως θα έπρεπε να είχε δώσει μεγαλύτερη σημασία στο γεγονός πως τότε η Κλέα δεν είχε αντιδράσει, ίσως –σίγουρα ναι!- θα έπρεπε να έμενε περισσότερο στην ερμηνεία της αποδοχής εκ μέρους της αυτού του ρόλου του κι όταν μάλιστα η αποδοχή της –ακόμα και αυτή- είχε σαφέστατα σημάδια μιας απόστασης.
Σκηνή για μονόπρακτο με δύο πρόσωπα που πολύ συχνά, τα πρώτα κυρίως χρόνια του γάμου τους, επαναλαμβανότανε. Εκ μέρους του με την πρόθεση κάποια στιγμή να κερδιθεί η εμπιστοσύνη της* εκ μέρους της πάντα η διάχυτη αγωνία πως τώρα που αποδέχεται το ρόλο της θεάς, δεν θα έχει λόγο να αρνηθεί στη συνέχεια και το ρόλο της ιέρειας.
Ποτέ, εν τέλει, δεν το αποδέχτηκε. Ποτέ, εν τέλει, δεν την είχε πείσει για τις προθέσεις του. Ποτέ!...
Αισθάνεται κάτι να του πιέζει το στέρνο. Αχ, όχι ξανά! Δεν θέλει τώρα, αυτή τη στιγμή, να επανέλθει εκείνη η ατμόσφαιρα αμοιβαίας δυσπιστίας μετά τη συνουσία… Εκείνο το υφέρπον ερώτημα «ποιος γάμησε και ποιος γαμήθηκε». Οι ρόλοι ποτέ δεν μπορεί να είναι ξεκάθαροι. Και οι μεταπηδήσεις απόλυτα αποδεχτές…
Μα τι είναι όλα αυτά που του περνούν από το μυαλό. Απόψεις που σε μια περίοδο κρίσης δεν θα πρέπει με τίποτε να εμφανίζονται. Πόσο μάλλον και να προικοδοτούνται.
Κάτι πιο απλό, αναγνωρίσιμο πρέπει να υποστηριχτεί.
Να μη φοβάσαι τον άλλον, ούτε όμως και τον εαυτό σου –κάτι τέτοιο, ίσως;
<<Η επένδυση ήταν και των δυο μας!>> αυτό της λέει και δεν είναι σίγουρος πως εκείνη –έστω και τώρα- θα το καταλάβει.
Μα και πως απαιτεί την κατανόησή της, όταν ο ίδιος της είχε μάθει να μη λογαριάζει μήτε συναισθήματα μήτε και χρήματα. Την άφηνε να τα ξοδεύει και τα δύο, σίγουρος πάντα πως ο ίδιος είχε τον έλεγχο του αποθεματικού.
Αλλά να που τώρα την βάζει να μετρήσει κι ίδια το τι έχει απομείνει, να μελετήσει τρόπους συνέχειας της επιβίωσής τους. Της βάζει δύσκολα, ενώ την είχε αφήσει ανεκπαίδευτη.
<<Εγκλωβίστηκα…>> -ο σχολιασμός της. Και προτού αυτός να αποδεχτεί το χρονικό πλάτος που καλύπτει η φράση της, εκείνη έχει αρχίσει με νευρικές κινήσεις να μεταφέρει κάποια μικροαντικείμενα μέσα στο σαλόνι. Να μεταφέρει, να κρύβει, να τα χώνει κάτω από τα μαξιλάρια. Ο χώρος αδειάζει από τις πλέον πρόσφατες μνήμες του –το τασάκι Γκαουντί από το περσινό ταξίδι στη Βαρκελώνη, η φωτογραφία με την Αντιγόνη να παίρνει το πτυχίο της, η άλλη με τον Δήμο να σκύβει φουσκώνοντας τα μάγουλά του πάνω από την τούρτα με τα δεκαοχτώ κεράκια, το ριχτάρι με τον μεξικάνικο δράκο, αγορασμένο λίγους μήνες πριν από το Μοναστηράκι… <<Λοιπόν, ας συνεχίσουμε το παιχνίδι μας…>> σηκώνει το κεφάλι και τον κοιτά κι αυτός μόνο τότε κατανοεί την πρόθεσή της και σχεδόν παγώνει –μα είναι δυνατό να πιστεύει ότι τέσσερα, πέντε αντικείμενα και μόνο σηματοδοτούν τόσα χρόνια κοινής ζωής;
<<Ωραία!>> συνεχίζει εκείνη –ικανοποιήθηκε με το σκηνικό, λοιπόν; <<Και τώρα το δεύτερο ραντεβού μας…>> στέκεται απέναντί του με ίσιο το κορμί –στητό, ίδια με άγαλμα κλεισμένο σε αίθουσα μουσείου, πάει να πει χωρίς τις μυρωδιές των δρόμων και τα ίχνη των καιρών. Ανδριάντας δίχως μνήμη. Κι όμως μια μνήμη επικαλείται,…
<<Θυμάσαι; Στον Εθνικό Κήπο… Επτά το απόγευμα, στις επτά του Αυγούστου…>>
Πάει να τον εγκλωβίσει –καταλαβαίνει τις προθέσεις της. Μα από αλλού έρχεται ο κίνδυνος του εγκλωβισμού του. Όχι από τα γεγονότα ενός απογεύματος, αλλά από τα συναισθήματα μιας ηλικίας. Κι αν αφεθεί σ΄ αυτά, το ξέρει ότι θα φυλλορροήσει… Σχεδόν φυλλορροεί… Όταν κόψεις το κλωνάκι της λεβάντας, πρέπει αμέσως και να το καλύψεις με ένα τουλπάνι. Διαφορετικά, τα φυλλαράκια ξεραίνονται, πέφτουν, λερώνουν… Δεν προστατεύουν. Και μετά καταφεύγεις στις απομιμήσεις της φύσης. Από το φυτό στην κολόνια του. Έκπτωση;… Μάλλον προδοσία. Υπάρχει κανείς που δεν έχει προδώσει τη νεότητά του;
<<Ακριβώς! Δική μου ιδέα κι αυτό… Σκηνοθετικό εύρημα…>> με γρήγορες, στιγμιαίες αποφάσεις συνθέτει το σχέδιο αντίδρασής του. Δεν θα κάνει ότι δεν θυμάται, μήτε θα δείξει το φόβο του. Η αποστασιοποίηση της σκηνοθεσίας, το παιχνίδι που από τότε παίζεται. <<Στις επτά του μήνα, επτά το απόγευμα το ραντεβού μας, στις οχτώ του μήνα οχτώ η ώρα…>> με σταθερή φωνή περιγράφει ότι είχε γίνει. Μετά επιχειρεί να φτάσει γρήγορα στη μέρα τη σημαδιακή… Ποιος ξέρει μπορεί και να την κάνει να λυγίσει… <<Και μέχρι που θα φτάναμε στις δώδεκα Αυγούστου, όπου και τα μεσάνυχτα…>>
<<Είχες σχεδιάσει να με γαμήσεις…>> η Κλέα μπορεί να ξέφυγε από την παγίδα της ανάμνησης, μπορεί όμως και να είχε εδώ και καιρό απαλλαγεί από εκείνα τα χρόνια.
Όπως και νάναι, αυτός θυμώνει. Θυμώνει γιατί βλέπει πως δεν την ελέγχει πια με συναισθηματικές εκφορτίσεις. Αλλαγές στους κανόνες της συνύπαρξής τους. Ερήμην του –όχι δα!
Κι έπειτα η τόλμη, η χυδαιότητα των λόγων της! Μια καινούργια Κλέα! Ποια; Αυτή που ακόμα και στις πιο ανεξέλεγκτες στιγμές του πάθους τους, αρνιότανε να πει το πέος του με ονομασία χυδαία, μα ολότελα ερεθιστική και χρησιμοποιούσε υποκοριστικά που δεν ταιριάζαν στο σκήπτρο του ανδρισμού, αλλά στο σύμβολο του φύλου μικρού αγοριού.
… Αλλά για στάσου μια στιγμή! –η νέα άποψη τον κυριεύει. Μήπως τελικά δεν ήταν η σεμνοτυφία που την εμπόδιζε, αλλά η απόφασή της να μην τον χρήσει ποτέ κυρίαρχο του σώματός της; Όταν το πέος του εραστή σου το αποκαλείς πουλάκι, δεν είναι ως να τον ευνουχίζεις;… Ίσως γίνεται άδικος, ίσως δίνει ερμηνείες τραβηγμένες από τα μαλλιά, όπως και νάναι πρέπει να διατηρήσει την ηρεμία του, να μείνει στα όσα έχει αποφασίσει πως ισχύουν και στις τακτικές που έχει συνειδητά επιλέξει.
<<Τώρα γίνεσαι χυδαία!…>> θα ήθελε η φράση του να την πονούσε όπως ένα σκαμπίλι.
Μα εκείνη αγνοεί την προσβολή. Πάντα στητή απέναντί του –τα αγάλματα δεν γνωρίζουν κανόνες συμπεριφοράς.
Καλά, λοιπόν! Να δούμε αν θα αγνοήσει κάτι περισσότερο βαθύ… <<Άλλωστε στις δώδεκα εκείνου του Αυγούστου, δεν σε γάμησα…>> ξέρει κι αυτός όταν θέλει να γίνεται φτηνός. Να σαρκάζει <<Σε γάμησα;>> -ρητορική η ερώτηση του.
Την βλέπει να χάνει το χρώμα της. Ή έτσι αυτός νομίζει. Ωστόσο δεν του απαντά. Μήπως στο βάθος των ματιών της ξεχώρισε ένα βούρκωμα;
Τώρα –αναρωτιέται- γιατί έπρεπε να μιλήσω έτσι;
Παραμένω πάντα εγώ ο δυνατός…
Το σώμα του κάνει μια κίνηση να πλησιάσει το δικό της. Ένδειξη μεταμέλειας… Και η φωνή του επιστρατεύει τονισμούς ήπιους, σχεδόν τρυφερούς…
<<Καθώς άλλαζε η μέρα, θα άλλαζε και η ζωή μας…>>, και αποφασισμένους.
Αλλά το θήραμα έχει εξασκηθεί –δεν είναι, πια, η κοπελίτσα εκείνου του μακρινού απογεύματος.
<<Τι σκηνοθετικό εύρημα!>> -ναι, τον ειρωνεύεται.
Η δική του ενοχή σχεδόν σβήνει. Παρασέρνει μαζί της τον ήχο που κάνανε τα χαλίκια κάτω από τα παπούτσια τους και την αφή από το δαχτυλίδι που φορούσε στο μεσαίο της δάχτυλο και που του είχε ελαφρά τρυπήσει την παλάμη καθώς την χαιρετούσε. Ο Εθνικός Κήπος –ούτε καν ανάμνηση πια. Άλλωστε πόσα χρόνια που δεν τον έχουν διασχίσει;
<<Γιατί δεν ήταν;>> επιλέγει κι αυτός να μιλά για θεατρικά δρώμενα κι όχι για πράξεις σωμάτων.
Σωμάτων που τότε ξεχειλίζανε από τις ορμές και που το σφρίγος τους θέλανε να το δούνε να πέφτει στο έρεβος του πάθους, αλλά ντυμένο με τα ενδύματα μεγάλων συναισθημάτων.
Έχει εδώ και χρόνια ομολογήσει στον εαυτό του ότι είχε στήσει τους κανόνες του δεσμού τους. Γνώριζε καλά τις τεχνικές που το θέατρο της ζωής γράφεται, σκηνοθετείται και ερμηνεύεται.
Μια ομολογία που τον κάνει περήφανο. Αν κερδίσανε περιόδους ευτυχίας, πάνω σε αυτό το εύρημα το οφείλουνε.
Θα τολμήσει εκείνη να το αμφισβητήσει; Α, μπα, δεν θα φτάσει ως αυτό το σημείο…
Κι όμως η Κλέα φτάνει… Να το λέει ξεκάθαρα.
<< Επειδή ήξερες ότι οι δικοί σου στις δώδεκα του μήνα θα φεύγανε για το Λουτράκι…>> η φωνή της εξεγερμένη. Μα απόλυτα να ελέγχει τα λεγόμενα της, <<Αλλά θα φτάσουμε κι εκεί… Τώρα είμαστε ακόμα στο δεύτερο το ραντεβού μας… Έλα, έλα λοιπόν, σκηνοθέτησε τον εαυτό σου!… Παίξε! Τι στέκεσαι έτσι; Μήπως ξέχασες τα λόγια σου;… Να στα θυμίσω εγώ;>>
Με μια αδιανόητη για το παρελθόν διάθεση, παρακολουθεί τον εαυτό του να αφήνεται στον δικό της σκηνοθετικό ρυθμό. Και καθώς αποφασίζει να ερμηνεύσει τον ανεπίκαιρο ρόλο, διαπιστώνει ότι οι αμφιβολίες που κάποτε τον κυριεύανε μπορεί ακόμα να τον ευαισθητοποιούνε.
Ναι, συνειδητά είχε αποφασίσει να την προϋπαντήσει με ένα στίχο –συγκεκριμένο στίχο* ως ενημέρωση που αφορούσε εκείνη ή τον ίδιο του τον εαυτό;
Ήθελε να της πει, με πλάγιο τρόπο, να τον προσέχει ως άτομο συναισθηματικά ασταθές ή μήπως να υπενθυμίσει στον εαυτό του ότι απόλυτα δεν είχε ξεκαθαρίσει αν ήταν έρωτας νεανικός μεν αλλά πολλά υποσχόμενος ή μήπως η παρόρμηση του νέου άντρα να βάλει στο κρεβάτι του παρθένα;
Πάντως και τώρα απαγγέλλει με την αμφισημία που και τότε απάγγειλε…
<<Φύγε εσέ σου πρέπει στέρεα γη για να πατήσεις…>> μα αμέσως σταματά, βγαίνει από τη μαγεία της αναπόλησης και επανέρχεται στην αλαζονεία της δικής του γνώσης. Προσθέτει το όνομα του ποιητή - <<Καββαδίας…>> υπονοώντας ότι πολύ πιθανόν εκείνη να μην το έχει κατοχυρωμένο. Άλλωστε ούτε και τότε ήταν σίγουρος πως το τραγανό θηλυκό που στεκόνταν μπροστά του, δίπλα του, πάνω του σχεδόν πεσμένο, γνώριζε να ξεχωρίζει τους στίχους ποιητών. Κι ίσως κάτι τέτοιο να το προτιμούσε –επιτέλους ο μέγας εραστής δεν είναι αυτός που και το σώμα της γυναίκας ξυπνά και το μυαλό της;
Σκέψεις, απόψεις που η ιδεολογία του –όσο κι αν τότε ήταν ακόμα και κάπως ασαφής- δεν τις επέτρεπε, μα που τον έσπρωχνε σε αυτές ο δεσμός του με γενιές αρσενικών με καταβολές στην Ανατολή. Κι άλλωστε μέσα σε εκείνο το χλιαρό απομεσήμερο, μέσα στα ήπια χρώματα του κήπου και στα τελευταία τιτιβίσματα των πουλιών, του άρεσε να είναι όσο περισσότερο αρσενικός γινότανε –και κοντινός και απρόσιτος, και εξουσιαστής και συνοδοιπόρος.
… Τα φύλλα φιλοξενούσαν τα πουλιά που είχαν ξεκινήσει να κουρνιάζουν καθώς ο ήλιος είχε πάρει την κατηφόρα της δύσης του. Ομάδες ανθρώπων, διαφόρων ηλικιών και ποικίλων επαγγελμάτων ερχόντουσαν και φεύγανε ακολουθώντας τις αλέες που άλλες από αυτές οδηγούσαν στη λιμνούλα με τις πάπιες, άλλες προς τις εισόδους των γύρω δρόμων. Το φως είχε όλη την χαλαρότητα ενός καλοκαιρινού απογεύματος και το βουητό από τα διερχόμενα αυτοκίνητα απλώς μια υπενθύμιση ήταν πως η ζωή είχε και ένα άλλο πρόσωπο, ίσως λιγότερο ειδυλλιακό, πάντως σίγουρα πλέον αρμόζον προς τα όνειρα ενός νεαρού φοιτητή.
Αλλά καθώς την είδε να έρχεται προς το μέρος του, αφήνοντας πίσω της την κίνηση της λεωφόρου, καθώς την είδε μέσα στα τόσο τρυφερά επιλεγμένα για τη δική τους συνάντηση ρούχα της – το λευκό κυριαρχούσε μέσα στην απλότητά του και επέτρεπε στο μαυρισμένο από τον ήλιο δέρμα να αποκτά την ταυτότητα της ποθητής σάρκας- λιγώθηκε και προς στιγμή σκέφτηκε να μην αναφερθεί στις αμφίσημες απόψεις του στίχου, αλλά η εικόνα της ξυπνούσε μέσα του μαζί με τον πόθο και την υπευθυνότητα και ως τόσο ολοκληρωμένος άντρας πήρε τις αποφάσεις του και ενώ αφηνότανε να υποταχτεί στα προστάγματα της αφής του –την είχε πιάσει από τους ώμους- παράλληλα ξεκινούσε να αμφισβητεί την ίδια την παρουσία του στη ζωή της...
Και ασφαλώς την είχε υποτάξει!
Αλλά τώρα, να που δεν φαίνεται να γνωρίζει τις νέες της τοποθετήσεις. Ούτε να υποψιάζεται ότι η επανάστασή της ίσως και να ξεκινά από εκείνη εκεί του Κήπου τη συνάντηση…
<<Έπρεπε από εκείνη τη στιγμή να σε είχα καταλάβει>> του απαντά. Μήτε ίχνος νοσταλγίας, λοιπόν;… Οι ρόλοι εκείνου του απογεύματος έχουν ολότελα λησμονηθεί;
Διαπιστώνει ότι όλα από την αρχή θα πρέπει να επανεμφανιστούν και να τοποθετηθούν ξανά. Την κοιτά με ένα μείγμα βλέμματος –έκπληξης, παράπονου, διαμαρτυρίας.
<<Μα γιατί;>> τη ρωτά, <<Ήμουνα και τρυφερός και ειλικρινής… Σου είπα ένα ποίημα…>> μικρός δισταγμός, ανάσα… << Και μέσα από αυτό την αλήθεια μου…>>
Η Κλέα τον κοιτά καταπρόσωπο. Με ειλικρίνεια, σταθερότητα, ενδοσκόπηση
<<Με γοήτευσες! Το ομολογώ…>> λέει, κάτι ίσως θέλει να προσθέσει, διστάζει όμως, <<Αλλά…>>
Άρα ο ρόλος εκείνου του απόβραδου είχε τότε και για καιρό λειτουργήσει… Και δεν πρέπει τα γρανάζια του να έχουν σκουριάσει.
Δεν χάνει, λοιπόν, την ευκαιρία. Υποψιάζεται ότι την έχει οδηγήσει σε χώρους που αυτός ξέρει να περπατά. Χώρους ανιχνευμένους…
<<Αλλά τι;…>> την ωθεί να φτάσει πιο πέρα.
Μα η σιωπή της έτσι όπως συνοδεύεται από την απότομη αλλαγή της έκφρασής της – η ειλικρίνεια δεν αφορά τη μαγεία του τότε, η σταθερότητα δεν έχει να κάνει με την κατάφαση του χτες, η ενδοσκόπηση στρέφεται προς το αύριο… - η σιωπή της, λοιπόν, σηματοδοτεί τις νέες αποφάσεις της.
Κι αυτός πλέον δε διστάζει να την ξεγυμνώσει από τις προφάσεις…
<<Ψάχνεις δικαιολογίες>> -της ζητά να απολογηθεί;
Η Κλέα σηκώνει τους ώμους. Γυρίζει το κεφάλι προς τη μεριά του παραθύρου. Κάπου εκεί δίπλα κρεμασμένος ο πίνακας με το πορτραίτο της. Η ματιά του μοντέλου ανιχνεύει το βλέμμα του ειδώλου του. Κι αυτός μετρά κι ανατριχιάζει το πόσα χρόνια χωρίζουν τη σημερινή γυναίκα από εκείνη της ζωγραφιάς; Κι ανατριχιάζει όταν συλλογιέται πόσα γεγονότα έχουν συμβάλει στις αλλαγές;
Το είδωλο κάτι πρέπει να της μήνυσε.
<<Δεν έχω να δικαιολογηθώ για τίποτε!>> του απαντά η Κλέα. Και λέει τη φράση της με τρόπο έντονα συγκεκριμένο.
Όχι, δεν μένει μόνο στο παρελθόν –αυτό εκφράζει- καθόλου με το παρελθόν δεν θέλει να ασχοληθεί. Στο τώρα αναφέρεται. Του δείχνει πως αρκετά παίξανε με τις σκιές, τα φαντάσματα και τις χαμένες ή όχι ευκαιρίες. Για το παρόν τους μιλά και επιμένει ότι καμιά ενοχή δεν αποδέχεται.
Α, έτσι το θέλει; Καλά, λοιπόν! Ας το ακούσει αυτό που τόσο καιρό δεν θα ήθελε να της το είχε πει
<<Άφησες κάποιον τρίτο να μπει ανάμεσά μας…>> -μα ενώ η φωνή του έχει την αυστηρότητα ενός δικαστή, την ανησυχία ενός βολεμένου, το πάθος ενός ερωτευμένου, ένα μέρος του εγκεφάλου του ψάχνει να βρει τρόπους να ξεπεράσει το σοκάρισμα του άλματος από τα συμβάντα ενός μακρινού παρελθόντος στη γεγονότα τα πλέον πρόσφατα.
Άλμα που οδηγεί σε ένα κενό. Γιατί δεν μπορεί παρά να αντικρίζει τις εικόνες του εαυτού του στο τότε και στο τώρα. Ο νέος άντρας του τότε και ο ώριμος του τώρα. Του τότε που έλαμπε δίχως να το γνωρίζει, του τώρα που με επάρκεια αντιλαμβάνεται το τρεμόσβημα.
Και προς στιγμή τον αυτό το άλμα στο χρόνο τον κάνει να χάσει την ισορροπία του, αλλά αμέσως μετά επανέρχεται η υποψία πως αυτό για το οποίο την καταγγέλλει εύκολα θα μπορούσε να τεθεί και από τη δική της μεριά ως μομφή στο πρόσωπό του.
Αλλά ανασαίνει ανακουφισμένος, καθώς την ακούει να δίνει μια σιγανή απάντηση, να απαντά με σχολιασμό που έχει να κάνει μόνο με τη δική της άμυνα,
<<Είσαι τρελός>>
Μα γιατί είναι σίγουρος πως την βλέπει να προσπαθεί να κρύψει ένα χαμόγελο; Ω, ναι! Σαφέστατα χαμογελά. Το μειδίαμα εκείνου που έχει στήσει την παγίδα και βλέπει το θήραμά του να την πλησιάζει.
Ενεργοποιεί τον αυτοέλεγχό του. Αποφασίζει να ποντάρει στην άγνοιά της…
<<Προσπαθώ να μην γίνω…>> -η απάντησή του δείχνει να αφορά την παρατήρηση περί τρέλας, αλλά επίσης θέλει να τονίσει ότι δεν έχει σκοπό να πιαστεί στην όποια ξόβεργα.
Η Κλέα, όμως, αλλάζει στάση, ύφος, θέση, διάθεση. Μια κούραση βαραίνει το σώμα της. Σώμα που γνωρίζει να καλύπτει τα μυστικά του και να προκαλεί τον πόθο, εντούτοις σώμα με σημάδια του χρόνου, με γραμμώσεις του τρόμου… Μπορεί να ξέρει να τα κρύβει αποτελεσματικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι και δεν υπάρχουν. Κι έπειτα γιατί δεν αναγνωρίζει το γεγονός πως αισθάνεσαι ποθητός και το δείχνεις όταν από τους άλλους εισπράττεις τον πόθο τους. Από τους άλλους και πόσο μάλλον από τον άλλον, τον ένα που τρυφερούδι σε γνώρισε και που ακόμα κι όταν η κυτταρίτιδα συνοδεύτηκε από την αποκοπή, ακόμα και τότε τον πόθο του στον έστελνε –αυθόρμητα ή προγραμματισμένα, ποια η διαφορά; Η είσπραξη είναι που μετράει.
<<Δεν είμαι πια εκείνο το κοριτσάκι…>> σαφώς και δεν μονολογεί, σαφώς προς αυτόν απευθύνεται έστω και με τόσο σιγανή φωνή. Κι έπειτα αφήνεται να πέσει στην πολυθρόνα, αναστενάζει μάλλον, << Δεν ξέρω πόσα χρόνια ακόμα θα ζήσω…>>
Α, να, λοιπόν, που βγάζει το μεγάλο της το όπλο.
Όπλο που ποιον χτυπάει;… Δεν θέλει να σκεφτεί τις δυο πιθανές περιπτώσεις. Προτιμά να μείνει στη μια και μόνο. Στην πιο ανθρώπινη. Την πιο απλή… την τραγικότερη.
Δεν έχει όμως σκοπό, να υποκύψει στην παρόρμησή του να την παρηγορήσει. Επιλέγει τη χρήση της απλής λογικής…
<<Μην αρχίζεις πάλι… Περάσανε δέκα χρόνια…>>
<<Έντεκα!>> η Κλέα με βιάση και ανεξέλεγκτο πανικό τον διορθώνει κι αυτός καταλαβαίνει ότι τελικά έχει εγκιβωτιστεί στην ίδια της τη στάση. Αν δεχότανε να κάνει ευρύτερα γνωστή εκείνη την ιστορία, θα την έβλεπε και περισσότερο ανοιχτά. Κρατώντας την, όμως, μέσα στο σπίτι τους, από τη μια την πολεμά, από την άλλη όμως την αφήνει να επεμβαίνει επαναληπτικά στη ψυχολογική της διάθεση.
<<Πόσο μάλλον!>> της λέει, αποφασίζοντας να μην αφεθεί στη συμπαράσταση της συμπάθειας και στην παρηγοριά της αναπηρίας.
Είναι η πρώτη φορά που επιλέγει αυτή την κάπως αμέτοχη στάση και εκείνη δείχνει να ξαφνιάζεται. Κι έπειτα αναζητά το χρόνο να επανεξετάσει τα νέα δεδομένα
<<Άσε με!>> γίνεται αγενής, <<Κουράστηκα!>> υπεκφεύγει.
Και τότε αυτός λυγίζει. Δέκα, έντεκα χρόνια έχει κρατήσει μια και μόνο στάση, μια και μόνο ενέργεια εφάρμοζε, όχι τώρα δεν θέλει να την αλλάξει. Και εν τέλει αδιαφορεί αν πρόκειται για έρωτα, αγάπη, συντροφικότητα, οίκτο, ανθρωπιά… Όπως κι αν ειπωθεί, το ίδιο είναι. Μια στάση ήθους. Και γνωρίζει άριστα ότι ήθος και έρωτας απαιτούν το ίδιο θάρρος. Και θράσος ακόμα… Την υποκρισία ως ερμηνεία ενός ρόλου… Γιατί όχι;
Πάει δίπλα της, γονατίζει, την αγκαλιάζει από τα γόνατα.
<<Σε θέλω πάντα με το ίδιο πάθος…>> είναι απόλυτα ειλικρινής. Αν κάποιος τον κατηγορήσει ότι κοροϊδεύει και ξεγελά, θα του απαντούσε ότι τα πάθη και τα συναισθήματα τα δημιουργεί και τα ελέγχει ο εγκέφαλος, όχι το ανόητο θυμικό… Ναι, σκηνοθεσία τα πάντα –γιατί όχι; Το ήθος της Τέχνης, ήθος και της ζωής. <<Όπως τότε, στο τρίτο μας ραντεβού στου Φιλοπάππου…>> επιχειρεί να επιστρέψει στην ασφάλεια που νομίζει ότι θα βρούνε στις κοινές τους αναμνήσεις.
Η Κλέα μένει αμέτοχη στο αγκάλιασμά του. Σχεδόν ενοχλείται.
<<Αυτό είναι το δράμα σου! Η εξάρτηση που έχεις από εμένα…>> χρησιμοποιεί φράσεις και απόψεις της τελευταίας της περιόδου. Αυτής που εκείνη υπερασπίζεται κι αυτός θέλει να εξαφανίσει.
Αποφασίζει να προσπαθήσει περισσότερο. Βάζει στοίχημα ότι θα την κάνει και να ερεθιστεί και να χαμογελάσει. Έστω και να ενοχληθεί…
<<Κακό είναι να βλέπω τη γυναίκα μου και να μου σηκώνεται;…>> με γνώση συγκεκριμένη και σαφή δίνει στη φωνή του μια αρσενική χροιά. Μακάρι να έκανε και τους αδένες του να εκπέμψουν μια βαρβατίλα. Άλλωστε αισθάνεται τον ερεθισμό να έρχεται να τον βοηθήσει. <<Το πρώτο πράγμα που πρόσεξα σε σένανε … ήταν ο κώλος σου>> χαμογελά με σεξουαλικό υπονοούμενο και χώνει τις παλάμες του ανάμεσα στο σώμα της και στο μαξιλάρι της πολυθρόνας, της χουφτιάζει τα οπίσθια, τρίβει το στήθος πάνω στα γόνατά της <<Αλλά τότε στου Φιλοπάππου ανακάλυψα και τα χείλια σου… Σχεδόν στα μάτωσα! >> λέει και είναι ως να εισπνέει τη μυρωδιά του πεύκου ανάμεικτη με το καυσαέριο της πόλης και την κολόνια της, τότε εκείνη τη βραδιά στου Φιλοπάππου, εκεί καθισμένοι σε πλατύ βραχάκι και που για πρώτη φορά τα χέρια και των δυο τους θα ξεκινούσαν τις τολμηρές εξερευνήσεις τους και τα δικά του δάχτυλα –α, πως θυμάται το ρίγος στις ρόγες του στήθους της καθώς έπαιζε μαζί τους ίδια σαν να πασπάτευε τις μπίλιες τις παιδικής του ηλικίας και αργότερα μέσα στα νύχια του θα ανακαλύψει πως είχε χωθεί η μυρωδιά του ιδρώτα της που είχε μουλιάσει τις μασχάλες της, μυρωδιά σώματος, αφρόλουτρου και ευαίσθητου αποσμητικού. Κι ενώ το καλοκαιρινό απόβραδο θα γίνεται ερωτικό ως στροφή ποιήματος του Αλεξανδρινού, αυτός θα οδηγούσε την παλάμη της προς τις δικές του αγωνιούσες μέσα στην ηδονή περιοχές του κι αυτή άλλοτε φευγαλέα, άλλοτε πλέον σταθερά θα προσπαθούσε να ανιχνεύσει που οδηγεί το σώμα της το σώμα του.
Ανεκπλήρωτες ορέξεις, μα τόσο μα τόσο ξεχωριστές καθώς ήταν οι πρώτες πολύ ιδιωτικές στιγμές τους –όχι ποτέ δεν γίνεται να λησμονηθούνε, να που και τώρα η ηδονική χροιά τους διασχίζει τη λήθη και μετατρέπει το σώμα το ώριμο σε κορμί νεανικό και πεινασμένο και σκαρφαλώνει απάνω της, εκεί πάνω στον καναπέ, προσπαθεί να τη φιλήσει…
Δικές του μόνο αυτές οι εξαρτήσεις από τις παλιές αναμνήσεις, αφού εκείνη κινείται με την τάση να ξεφύγει από την πίεση της αγκαλιάς του.
Γυρνά προς το πλάι το πρόσωπό της,
<<Γιατί δεν πας και με μια άλλη γυναίκα; Ίσως εκεί να είναι το πρόβλημα…>> ότι δεν έχει πετύχει με την κίνηση το καταφέρνει με τον λόγο.
Γιατί τότε πλέον αυτός ανασηκώνεται. Αισθάνεται ανόητος, ερωτικά αποτυχημένος, συζυγικά προδομένος. Δεν ελέγχει,… δεν ξέρει τι αισθάνεται. Κι αυτό τον θυμώνει.
Απομακρύνεται από κοντά της. Η νύχτα της ηδονής στο λόφο χώνεται και πάλι στα υπόγεια της μνήμης και αποκοιμιέται.
<<Θα σε βόλευε…>> με ένα τρόπο πλάγιο, αλλά σαφή επαναφέρει την κατηγόρια.
Η Κλέα ρίχνει το κεφάλι της στη ράχη της πολυθρόνας. Πρώτα κλείνει τα μάτια,
<<Λες βλακείες!…>> κάτι σαν σχόλιο ακούγεται, κι έπειτα τα βλέφαρα ανοίγουνε, αφήνουν τις ίριδες να λαμπυρίσουν, << Άλλωστε ξέρεις ότι δεν μπορώ να πάω με άλλον άντρα… >>
Άραγε το εννοεί ή …
Κάνει πως δεν καταλαβαίνει αυτό που εκείνη ξεκάθαρα προσπάθησε να του πει, άλλωστε αν αποδεχότανε αυτό αμέσως θα διέγραφε και την δική του ειλικρίνεια στις ώρες των συνευρέσεών τους.
<<Τίποτε δεν είναι αξεπέραστο…>> της απαντά και αν είχε το κουράγιο θα της έλεγε πως τελικά κι αυτός δεν είναι μόνο ο άντρας της, αλλά και ο όποιος αρσενικός. Ότι νομίζει εκείνη πως η εικόνα του σώματός της δημιουργεί στην σεξουαλικότητα ενός ξένου, κάποιου τρίτου, το ίδιο θα μπορούσε κάλλιστα να ειδωθεί και από εκείνον… Αν δεν γίνεται –αν δεν έχει επιτραπεί να γίνει- είναι γιατί αυτός το αποφάσισε. Το σκηνοθέτησε. Και το ερμήνευσε. Το ερμηνεύει πάντα, διάβολε.
Μα η Κλέα φαίνεται ότι θεωρεί δεδομένη την κατάκτηση που της προσφέρθηκε. Με απόλυτη αυτάρκεια, εγωκεντρικά τον αγνοεί -δεν μετρά στις στήσεις που τις αφιερωθήκανε και τις δικές του ;
<<Καλά τώρα!… Το ξέρεις ότι δεν θα το άντεχα… Μπορείς να είσαι σίγουρος ότι δεν θα πάω με άλλον άντρα>> σχολιάζει.
Την κοιτά έκπληκτος. Είτε στην ηθική της αναφέρεται, είτε στον ακρωτηριασμό της –όπως και νάναι, σαφέστατα τον προσβάλλει. Και με συνέπεια στον παραλογισμό της καταλήγει,
<< Εγώ, όμως, δεν είμαι!>> -μια δήλωση ανατροπής. Η πραγματικότητα αμφισβητείται, αυτό που εκείνος αποφάσισε να δωρίσει στον εαυτό του και σε εκείνη, αυτό και μόνο υπάρχει και αν χρειασθεί ακόμα και στην κρίση των τρίτων μπορεί να εκτεθεί με δίχως φόβο απόρριψής της.
Η πλάνες που στηρίξανε τον δεσμό… Γιατί δεν θέλει να παραδεχτεί πως στήριγμα τέτοιας μορφής δεν είναι δυνατόν να υπάρξει;
Απορεί με τον ίδιο του τον εαυτό που κρατά ακόμα την ψυχραιμία του. Τελικά μπορεί στ΄ αλήθεια αυτός να είναι ο αδύναμος κρίκος. Πώς αλλιώς να εξηγήσει ότι αποφασίζει να συνεχίσει την υποχώρηση, καταφεύγοντας στην αξιοπρεπή στάση του χιούμορ.
<< Ότι δεν θα πάω με άντρα;>> της λέει.
<<Ξέρεις πολύ καλά τι εννοώ…>> εκείνη συνεχίζει το μαστίγωμα που τώρα πια πληγώνει και την δική του και της δική της πλάτη.
Αποφασίζει να χρησιμοποιήσει μια ψυχαναλυτική ερμηνεία για να της δώσει την απάντησή του.
Αλλά, βαθιά μέσα του, έχει σχεδόν αποδεχτεί ότι η Κλέα δεν υπακούει σε κανόνες που η ίδια δεν θέλει πλέον να ισχύουν. Ίσως –μια άλλη σκέψη, αυτή- ίσως, πάλι, να θέλει να πάρει απάνω της όλη την ευθύνη της κρίσης. Γυναίκα δεν είναι; Και οι γυναίκες συνήθως θεωρούν πως το πρόβλημα στη σχέση από αυτές προέρχεται –έχουν χάσει ίσως τη γοητεία τους, δεν καταφέρνουν να παραπλανούν ή να πείθουν τον σύντροφό τους. Με δυο λόγια αναλαμβάνουν εξ΄ ολοκλήρου τις ευθύνες τους, ακόμα κι όταν δεν τους αναλογεί παρά ένα μικρό ποσοστό της ρήξης. Μια στάση που έχει να κάνει, βέβαια, με την ταύτισή τους με ρόλους μάρτυρα –η εκδίκηση του καταπιεσμένου, ας πούμε. Ακριβώς, δηλαδή, το ανάποδο από αυτό που συνήθως συμβαίνει στους άντρες. Αυτοί αγνοούν τα πάντα και όταν τα πάντα γίνουν φανερά τότε ξαφνιάζονται, τα χάνουν καταρρέουν, δεν αποδέχονται μερίδιο ενοχής –ποτέ ο κυρίαρχος δεν αποδέχεται ότι έχει κάνει λάθος* προτιμά τη ρετσινιά του ανέμελου. Κοινωνικό φαινόμενο αυτό, αλλά ο ίδιος δεν θέλει να τοποθετεί τον εαυτό του στους μέσους όρους, μα στις εξαιρέσεις. Και ως εξαίρεση αρσενικού, ως εξαίρετο αρσενικό, νομίζει πως έχει ενεργήσει, τουλάχιστον από τότε που ωρίμασε και το πάθος της σάρκας πήρε να ηρεμεί, τόσο ώστε να αφήνεται σε μια χαλιναγώγησή του.
Ναι, όπως τότε… Εκείνο το σημαντικό «τότε» υπενθυμίζει την παρουσία του κι αυτός προσπαθεί να φέρει στο νου του την εικόνα την τελευταία που είχε από το αρτιμελές κορμί της. Κι εκείνη την προσπάθεια που έκανε να διατηρήσει τον πόθο που του προκάλεσε, για να τον έχει ως περίσσευμα για τις μέρες που θα ακολουθούσαν.
Πότε του δεν της ανέφερε το τι είχε αισθανθεί εκείνο το απόγευμα, που πάνω στο κρεβάτι του ξενοδοχείου την είδε να ξαπλώνει, με τον κορμό γυμνό και τον εγγλέζο γιατρό να σκύβει από πάνω της, να ψιλαφεί τα στήθη, να ανασηκώνεται και με εγγλέζικο φλέγμα να τους ανακοινώνει την γνωμάτευσή του, ίδια και με των ελλήνων γιατρών… Και τότε είχε μια ανεξέλεγκτη διάθεση να αγνοήσει την παρουσία του ξένου άντρα και να της κάνει έρωτα, έρωτα με πάθος, έρωτα που θα στοίχειωνε το κρεβάτι εκείνο, το τόσο πλούσιο σε ερωτικούς αναστεναγμούς άλλων, αγνώστων, ποικίλων φυλών και εθνικοτήτων ανθρώπων… Ήθελε οι δικοί τους σπασμοί να φωλιάσουν στις γωνιές του ψυχρού δωμάτιου και τα δικά τους τα υγρά να ποτίσουν με την μυρωδιά τους τους τοίχους.
Ως κινηματογραφική ταινία πέρασαν μπροστά του οι δικές τους οι στιγμές –να, εκείνη, που στην άκρη του δικού της κρεβατιού είχαν συνευρεθεί, στην άκρη ακριβώς την είχε φέρει να κάθεται πάνω του και ενώ τα χείλη του ρουφούσαν τις ρόγες της, το σπέρμα του φώλιαζε μέσα στη μήτρα της και η μετέπειτα Αντιγόνη τους γινόταν παρόν. Και κάποια ακόμα –μέσα στα άγρια μεσάνυχτα είχε αυτός ξυπνήσει από εφιάλτη απροσδιόριστο και δίχως μιλιά, σχεδόν ανάμεσα στη ύπνο και ξύπνιο την είχε τραβήξει προς τη μεριά του κι ολότελα βουβά είχε αναζητήσει τα στήθη της και από αυτά λες κι είχε θηλάσει την γαλήνη και μετά η ένώση τους ήταν το ξόρκι στον άγριο τον υπόγειο εφιάλτη.
Πάντα τα στήθη της υπήρξαν η πηγή της ζωής του –κάτι παραπάνω από πόθο, σίγουρα όχι μόνο η απόλαυση της αφής που πίεζε και ακολουθούσε τις καμπύλες, ήταν η σιγουριά πως κατέχει κι αυτός το προσωπικό του ζωτικό χώρο… Οι μαστοί προσφέρουν την ηδονή ότι ζεις –έχεις γεννηθεί και υπάρχεις, τρέφεσαι και χαίρεσαι.
Κι όλες αυτές οι εικόνες, όλα αυτά τα συναισθήματα, τότε στο δωμάτιο του απρόσωπου ξενοδοχείου τον είχαν κατακλύσει κι αν υπήρξε έστω και μόνο μια στιγμή που είχε καταλάβει το πόσο πολύ την αγαπούσε, εκείνο το απόγευμα ήταν. Την αγαπούσε επειδή πολύ την ποθούσε. Ο πόθος φέρνει τον έρωτα. Και ο έρωτας έρχεται και προσκαλεί την αγάπη… Τι στο διάβολο ανοησίες του πετά, λοιπόν; Τώρα;…
<<Η μόνιμη ανασφάλεια σου>> η φράση που επέλεξε, δεν φανερώνει το παράπονο που κρύβει.
Καθόλου μάλιστα! Αφού να που την ακούει, να του απαντά σε άλλο κλίμα, με διάθεση επιθετική.
<<Εσύ είσαι που λες ότι υπάρχουν πράγματα που θα τα μάθουμε μετά τον θάνατό σου>>
Τελικά είναι μια γυναίκα σε πανικό –αυτή η σκέψη είναι η πρώτη φορά που έρχεται να δηλώσει την άποψή της. Και τον φοβίζει προς στιγμή. Τον φοβίζει γιατί δεν είναι σίγουρος ο πανικός από ποια πηγή εκβάλλει.
Δεν μπορεί να αρνηθεί πως χρόνια τώρα της καλλιεργούσε το μυστήριο γύρω από την πιθανή ίσως ύπαρξη μιας κρυφής ερωτικής ζωή του.
Αν η Κλέα είχε μια αυτάρκεια θα μπορούσε να σκεφτεί ότι ο άπιστος σύζυγος δεν δηλώνει τόσο έντονα τις απιστίες του. Αλλά όχι αυτάρκεια δεν έχει, έχει αμφιβολίες και οι νύξεις του θεωρούνται πως μέσα στην τόλμη της δήλωσής τους προσπαθούν να γίνουν πιστευτές ως ψέματα.
Πάντως εκείνος ήταν πάντα ειλικρινής. Δεν δεχότανε τον όρο απιστία, σε μια εξωσυζυγική σχέση τον μόνο κίνδυνο που διέκρινε ήταν το να γίνει γνωστή. Ότι δεν ξέρουμε δεν υφίσταται, έτσι δεν είναι;
Μα η Κλέα δεν κατανοούσε τους θεωρητικούς ακροβατισμούς. Πλάσμα που αναζητούσε τη σιγουριά στέρεα σχεδιασμένων οδών.
Ποιος, λοιπόν, τώρα έχει πανικοβάλει την Κλέα; Ο εαυτός της ή ο ίδιος;
Τον βολεύει η δεύτερη άποψη. Κι έτσι,
<<Γιατί δεν θες να καταλάβεις που τελειώνει το παιχνίδι και που αρχίζει η πραγματικότητα;>> προσπαθεί να την ηρεμίσει. Ίσως εντός της γαλήνης να μπορούν να βρούνε τη λύση. Όπως κι άλλοτε, άλλωστε, το πετύχανε. Για διαφορετικούς λόγους –ίσως… Σε διαφορετικές συνθήκες –σίγουρα. Μα πάντα αυτά συμβαίνουν στα ζευγάρια. Και ξεπερνιούνται… Ξεπεράστηκαν… Τότε. Γιατί όχι και τώρα;
<<Γιατί δεν μπορώ!>> η Κλέα δηλώνει τη διαφορά του τώρα από τα τότε και τα πριν. << Όλα αυτά είναι περίπλοκα… Κουράστηκα να προσπαθώ να καταλάβω… Θέλω να ζω απλά…>>
Πάντα απλά ζούσε. Τα περίπλοκα αυτός τα αντιμετώπιζε, τα έλυνε, τις λύσεις ως δώρα τις της πρόσφερε. Πάντα απλά ζούσε –δηλαδή σε μια πλάνη. Καιρός, λοιπόν, να το καταλάβει.
<<Η ζωή δεν είναι απλή>> σχεδόν τη λυπάται και κακίζει τον εαυτό του που η προστατευτικότητά του την ευνούχισε.
<<Για σένα…>>
Την ακούει να διαφωνεί μαζί του και κάτι τον κάνει να υποψιαστεί ότι καθόλου η ίδια ευνουχισμένη δεν αισθάνεται. Μια γυναίκα που αποφάσισε να αλλάξει διαδρομή.
<< Για πολλούς άλλους είναι!>> συνεχίζει εκείνη κι αυτός προχωρεί περισσότερο την υποψία του –όχι μόνο αλλαγή διαδρομής, αλλά και συνοδοιπόρου.
<<Τώρα το λες αυτό;…>> δεν θα μείνει δίχως αντίδραση στον εξοστρακισμό του, <<Τόσα χρόνια πώς ζούσες;>>
Η Κλέα σηκώνεται από την πολυθρόνα. Μένει ακίνητη, αλλά όλο της το κορμί έχει μια τάση να μετακινηθεί –του θυμίζει το σώμα ενός βρέφους που διστάζει μεν αλλά έχει αποφασίσει πως θα αφήσει το μπουσούλισμα και θα τολμήσει το βάδην.
<<Ποτέ δεν είναι αργά να αλλάξει κάποιος τις απόψεις του>> -να που ξέρει κι η ίδια ότι αυτός μόλις διέγνωσε.
Κι όμως τη θεωρούσε πάντα άτομο συντηρητικό. Κι αν όχι ακριβώς ετερόφωτο, πάντως όχι ριζοσπάστρια. Να ελέγξει, λοιπόν, αν την αλλαγή που διατυμπανίζει την έχει κιόλας αποφασίσει…
<<Μπα!… Και από πότε έγινε αυτό;…>> μέσω της ειρωνείας, επιχειρεί να ανιχνεύσει τις προθέσεις της. Αλλά την ίδια τη στιγμή εικόνες της προηγούμενης ζωής τους επεμβαίνουν βίαια στη σκέψη του, εικόνες, στιγμιότυπα, καταστάσεις, γεγονότα που βέβαια και τα είχε προσέξει, ζήσει, μα που τώρα με άλλο φωτισμό του βγαίνουν μπροστά και αυτός ο άλλος φωτισμός τον κάνει και διαφορετικά να τα ερμηνεύει… Και αυτές οι σχεδόν παραμελημένες εικόνες, ανατρέπουν ότι ο ίδιος είχε επιλέξει να κρατήσει. Του προηγούμενου λεπτού σκέψεις του εξασθενούν, διαψεύδονται… Πώς και νόμιζε ότι η Κλέα ήταν άτομο μη επιρρεπές στις αλλαγές; Τι σχέση έχει η γυναίκα που στέκεται μπροστά του με το κορίτσι του Λυκαβηττού; Και τα ενδιάμεσα πρόσωπά της –τώρα ένα, ένα του έρχονται στο νου* η μάνα που ξέρει να αντιμετωπίσει τις περιπλοκές μιας ανεμοβλογιάς, η καταδικασμένη από τις στατιστικές της επιστήμης που όμως τις ανατρέπει, η επιτυχημένη επιχειρηματίας, η μούσα μιας ομάδας νέων καλλιτεχνών… Αλλαγές, μεταμορφώσεις που η ίδια και αποφάσισε και είχε εκτελέσει. Μα τόσο βλάκας, λοιπόν! Τόσο τυφλός! Τόσο αιθεροβάμων! Αδύναμη, λοιπόν, η ειρωνεία που της έχει μόλις τώρα απευθύνει… Άλλωστε,
<<Ουφ! Παράταμε!>> η Κλέα τον αγνοεί και πάει να βγει από το δωμάτιο.
Και να που εκείνος το βλέπει ότι πέφτει στο κενό. Η δικιά του Κλέα δεν μπορεί να μην υπάρχει! Δεν θα το επιτρέψει! Δεν το μπορεί, δεν το αντέχει!... Φοβάται, τρέμει, πανικοβάλλεται… Προσπαθεί να πάρει μια βαθιά ανάσα.
Την αρπάζει από το χέρι, την τραβά προς το μέρος του, τη φέρνει στον καναπέ, την αναγκάζει να καθίσει.
<<Δεν έχει να πας πουθενά…>> ότι λέει και το εννοεί, << Δεν τελειώσαμε>> την απειλεί κι ενώ με το σώμα του της εμποδίζει τη φυγή, τραβά κοντά του την πολυθρόνα, κάθεται απέναντί της , το πρόσωπό του ακριβώς μπροστά στο δικό της, καθώς μιλά, φωνάζει, σάλια μαζεύονται στις άκριες των χειλιών του, <<Λοιπόν, τώρα θα θυμηθούμε τη μέρα που κάναμε για πρώτη φορά έρωτα… Εκείνα τα μεσάνυχτα …>> αγνοεί τη λογική άποψη, δεν έχει παρά μόνο τον παροξυσμό του κενού να τον οδηγεί…
Η Κλέα έχει χώσει το πρόσωπό της μέσα στις παλάμες της.
Αυτός σπρώχνει προς τα πίσω την πολυθρόνα, σηκώνεται, βγάζει το πουλόβερ που φορά. Μένει με το πουκάμισο. Το αισθάνεται να κολλά πάνω στο στήθος του. Κλείνει τα παράθυρα του νου του, δεν θέλει να σκέφτεται τίποτε, μοναχά να πράττει επιθυμεί… Λύνει τη ζώνη του παντελονιού και μετά το βγάζει κι αυτό. Πότε είχε βγάλει και τα παπούτσια; Ναι, στο τέλος βγάζει και τις κάλτσες.
Δεν αφήνει τις σκέψεις να δημιουργούνται, μα πολύ προσέχει τις κινήσεις του - όση ώρα γδύνεται είναι διακριτικά προκλητικές μα και ξεκάθαρα αρσενικές, σαν κάποιος που με ηδονική νωχέλεια απολαμβάνει το γδύσιμο του σώματός του. Και επιζητά να προκαλέσει τον άλλον… Έχει μείνει μόνο με το πουκάμισο. Το πουκάμισο είναι φαρδύ και μακρύ* λευκό. Το ξέρει πως σχεδόν θυμίζει ιατρική μπλούζα.
Η Κλέα έχει τραβήξει τα χέρια από το πρόσωπό της, τον παρακολουθεί.
<<Θα ΄πρεπε να γινόσουνα στριπτιζέζ…>> σχολιάζει και δείχνει πως εκείνη έχει επανέλθει στον αυτοέλεγχο της.
Μα λογαριάζει χωρίς τη δικιά του διάθεση. Ο πανικός αρπάζεται από τις πρόσφατες καταστάσεις και του υποβάλλει την απόφαση να μην της επιτρέψει να σχολιάζει μόνο… Ξέρει σε ποιο ακριβώς σημείο την χτυπά καθώς με κυνική διάθεση της απαντά
<<Τώρα πες με και πούστη!…>> -έτσι ξεκάθαρα να ειπωθούν τα πράγματα.
Μια γκριμάτσα ενόχλησης περνά πάνω στο πρόσωπό της, τη διαδέχεται το στεγνό ύφος της απαξίωσης
<<Το ξέρεις ότι δεν μου αρέσει αυτή η έκφραση…>> το σχόλιο της και μετά την ακούει να τον επιπλήττει, <<Κι από πότε εσύ χρησιμοποιείς τέτοιες εκφράσεις;>>
Αλήθεια από πότε; Δικό του το λάθος που τόσα χρόνια παρουσίαζε ένα πρόσωπο απόλυτα αυτοελεγχόμενο. Λες και δεν είχε ο ίδιος ποτέ του αναστολές, εμμονές, δυσκαμψίες, όνειρα, εφιάλτες, υποχωρήσεις…
<<Από σήμερα!…>> δηλώνει την καθυστερημένη επανάσταση και αμέσως μετά αποφασίζει να μιλήσει δίχως υπεκφυγές. Με προστυχιά. <<Κι όποιον είναι πούστης, πούστη θα τον λέω!>> το στήθος του φουσκώνει με τον φρέσκο αέρα της ανακούφισης.
Μα την βλέπει να μην τραντάζεται, να μην ανακάμπτει. Δεν την έχει ξαφνιάσει η μεταμόρφωσή του;
<<Σ΄ έχω παρακαλέσει να σέβεσαι τους φίλους μου!…>> έχει σηκωθεί όρθια κι αυτή. Τον κοιτά σχεδόν με μίσος, <<Το απαιτώ!>>
Το θράσος της τον εξοργίζει κι έτσι όπως εκείνη πάει να βγει από το δωμάτιο, αυτός ορμά και της κλείνει το δρόμο.
Είναι αποφασισμένος να την εξαναγκάσει να θυμηθεί τα χρόνια όπου τη δυνάστευαν οι αναστολές και οι συμβάσεις. Αν τώρα θέλει να του το παίξει ανεξάρτητη και δίχως ηθικά ταμπού, κάποτε ήταν προσκολλημένη στα κοινωνικά «μη» και «δεν πρέπει».
Και έτσι επανέρχεται με πείσμα στην επανάληψη εκείνου του ραντεβού τους. Η φωνή του όμως προδίδει την ασθμαίνουσα προσπάθεια ερμηνείας… Ποιον θα πείσει;…
Αδιαφορεί για το αποτέλεσμα. Η αυλαία έχει ανοίξει. Εμπρός , λοιπόν. Η παράσταση συνεχίζεται…
<<Όταν χτύπησες το κουδούνι σου άνοιξα φορώντας την μπλούζα που είχα από τον καιρό των μαθημάτων στο εργαστήριο της Οργανικής Χημείας…>> υπενθυμίζει σκηνικό, ενδύματα, κινήσεις. <<Θυμάσαι;>> πρέπει να την εξαναγκάσει να συμμετέχει.
Τον αντιμετωπίζει με παγερή διάθεση. Δεν σχολιάζει, δεν συμπράττει, δεν υποκύπτει. Αντιστέκεται.
<<Με ρώτησες…>> δήθεν αυτός προσπαθεί να βοηθήσει τη μνήμη της, <<Έλα πες τι με ρώτησες!>>
Πάντα εκείνη παγερή. Α, όχι δεν θα τον πείσει για τη δήθεν αδιαφορία της.
Ψάχνει να βρει τις προτάσεις που μπορεί να ερέθιζαν την αντίδρασή της.
<<Λοιπόν, γέλασες και είπες –«Θα μου κάνεις εγχείρηση;»… Αμέσως είχε μπει στο παιχνίδι, λες και το περίμενες ότι εκείνη τη νύχτα…>>
Παρακολουθεί το πρόσωπό της να κοκκινίζει. Επιτέλους θα αντιδράσει… Το παρελθόν, το κοινό παρελθόν δεν γίνεται να έχει τόσο πολύ νεκρωθεί –καλά έκανε και προσπάθησε να το ανασύρει. Πολύτιμη βοήθεια
<<Ήξερα ότι οι δικοί σου είχαν φύγει…>> -άραγε η δικαιολογία της αφορά το τότε ή το τώρα;
Καιρός να το ξεκαθαρίσει. Το βλέμμα του ανιχνεύει και την παραμικρή σύσπαση των χαρακτηριστικών της καθώς την σπρώχνει προς την ξεκαθάριση
<< Άρα, το ήθελες κι εσύ… Με ήθελες;>>
Πιάνει να οικτίρει τον εαυτό του. Μα καλά, είναι δυνατό να θέλει να επιβεβαιώσει το πάθος της για εκείνον; Αφού μπορεί εύκολα να ανασύρει από τη μνήμη του τις κραυγές των ηδονών της, το τρεμούλιασμα των λαγόνων της το θυμάται καλά να συνταιριάζεται με τους ρυθμούς των δικών του. Μήπως γίνεται φτηνός;
Μα δεν προλαβαίνει να αναρωτηθεί για την ευτέλεια που τον έχει κυριεύσει.
Εκείνη απαντά αγέρωχα, επιθετικά.
<<Δεν μου λείπανε οι άντρες…>> λέει.
Να που κι αυτός ξαναβυθίζεται στο έρεβος του θυμού του. Και μέσα από τα σκοτάδια της σύγχυσης δεν ελέγχει το όρια της ευπρέπειας και του σεβασμού.
Το ξέρει ότι γίνεται φτηνός έως χυδαίος. Μα έχει αποφασίσει να χαρεί τη λάσπη και τις αηδιαστικές οσμές.
<<Ναι, αλλά τότε δεν μου είπες πως είχες προηγούμενες παρόμοιες εμπειρίες…>> -ω μα ναι, έτσι ήταν, κάτι τέτοιο ο ηλίθιος πίστεψε, με όλη την αντρική του αλαζονεία το είχε εύκολα και ευχάριστα αποδεχτεί, <<Μ΄ άφησες να πιστέψω ότι ήσουν παρθένα…>> -χωρίς να την έχει ακούσει να του το λέει, έτσι το είχε νομίσει… Ο πάντα βλάκας άντρας!
Η Κλέα τον αντιμετωπίζει υστερικά. Κάνει σαν να την αμφισβητεί την εντιμότητα, την καλή ανατροφή, την ηθική στάση…
<<Ήμουνα…>> λέει και λες και το καμαρώνει.
Γιατί δεν αποφασίζει –έστω και τώρα- να χλευάσει τις τότε ανασφάλειές της;
Θα το κάνει εκείνος. Έτσι για να της πει –έστω και τώρα- ότι δεν ήρθε με καθαρή καρδιά στο κρεβάτι του.
<<Βέβαια, με τις πίπες δεν χάνει κανείς την παρθενιά του>>
Η Κλέα αντιδρά άμεσα. Δεν θέλει να της χρεωθεί η τόλμη του τότε.
<<Εσύ μου ζήτησες να σε γλύψω…>>
Βέβαια, τολμηρή τώρα έχει γίνει. Τώρα ακολουθεί τα μανιφέστα του φεμινισμού. Ποιος της τα έμαθε; Αυτός, βέβαια. Ο μαλάκας… Που είχε χαρεί όταν με την πρώτη του κιόλας παράκληση εκείνη έγειρε, έσκυψε… Και δεν είχε προσέξει πως εκείνη είχε πράξει όχι με διάθεση παθητική, υπόδουλη, αλλά για μια δική της ευχαρίστηση… Δεν πρόσφερε, μα απολάμβανε κι άλλωστε αφού θα είχε δώσει, θα μπορούσε και μετά να ζητήσει. Γνήσιος, από τότε, φεμινισμός- επαναστατικός και συνάμα υστερόβουλος. Κι αυτός μέχρι σήμερα νόμιζε πως ήταν ο δάσκαλός της!
Καγχάζει,
<<Κι ομολογώ πως ξαφνιάστηκα και με το ότι αμέσως το έκανες και με το πόσο καλά το έκανες ….>> -ναι, θυμάται καλά και το ξάφνιασμα και την ηδονή που τον κυρίευσε. Και η μνήμη του απαιτεί να ξαναζήσει ότι την ικανοποιούσε, τότε και μετά, μέχρι και πριν από λίγους μήνες. Μνήμη ανδρός, πάει να πει, μνήμη ερωτική έως κάβλας και έτσι αυτός προτείνει έναν συμβιβασμό, μια έστω ανακωχή…
<<Τσιμπουκλού μου, εσύ!>> της δηλώνει την διάθεσή του, της προτείνει έναν αμοιβαίο συμβιβασμό.
Πολύ αργά πια… Έτσι φαίνεται. Τα κολπάκια δεν πιάνουν τόπο.
<<Παράτα με!…>> του φωνάζει. Για εραστή δεν τον χρειάζεται πλέον. <<Δεν δέχομαι να μου μιλάς έτσι!…>>
Αφού δεν θέλει ανακωχή, ας συνεχιστεί η μάχη. Έχει ακόμα πολλά βέλη στη φαρέτρα του. Αν αυτή θέλει να ξεχνά, αυτός θυμάται πάντα.
<<Μου ζήτησες να μην μπω μέσα σου και το δέχτηκα…>> -είναι σαν να ακούει τώρα, μέσα στο αυτί του, το ψιθύρισμά της και πολύ καθαρά έχει η μνήμη του εγγράψει το φόβο του –ο νεαρούλης που λαχταρά από τη μια παρθένα, μα από την άλλη δεν έχει και διάθεση να υποστεί τις συνέπειες ενός ξεπαρθενέματος… Τι εποχή κι εκείνη!... Πνίγει τον αναστεναγμό του, <<Που να φανταστώ όμως ότι εσύ σε όλα τα άλλα ήσουν για τα καλά ξεπεταγμένη…>> επανέρχεται στο ρινγκ.
Εκείνη τον περιμένει με τις γροθιές σφιγμένες, έτοιμη να ρίξει απανωτά χτυπήματα κάτω από τη μέση…
<<Ναι, κι αν δηλαδή το ΄ξερες, τι θα ΄κανες;>> το πρώτο χτύπημα μάλλον διερευνητικό. Ακολουθούν τα πιο καίρια << Έτσι κι αλλιώς δεν είχες τα κότσια να προχωρήσεις πιο πέρα…>> και μετά επιχειρεί το νοκ άουτ <<Φοβόσουν>>
Φοβότανε… Μα ποτέ δεν το είχε παραδεχτεί. Πώς και πότε το είχε καταλάβει εκείνη; Θα συνεχίσει να μην το παραδέχεται, πάντως
<<Δεν ήσουν ανήλικη…>> ελπίζει ότι έτσι την αποστομώνει κι αμέσως μετά επαναφέρει το μεγάλο ατού της ηθικής του ακεραιότητας –του τότε και του πάντα <<Σεβάστηκα, απλώς, τις αρχές σου…>>
Αλλά το ξέρει πως δεν ήταν από σεβασμό που τότε δεν είχε πιέσει. Όχι, από σεβασμό δεν ήταν. Μπορεί να ήταν η δειλία του, μπορεί η απειρία του, μπορεί να ήταν κάτι πιο βαθύ –όταν δεν είσαι σίγουρος αν ο έρωτας θα σε πάει πιο πέρα, τότε πώς να παραπλανήσεις δυο μάτια που σου δηλώνουν ότι σε έχουν εμπιστευθεί;
Το ξέρει ότι και πάλι λυγίζει… Στο διάβολο! Μα πώς και να ξεχάσεις ότι κάποτε αισθάνθηκες, επειδή φοβάσαι ότι τώρα αυτή η ανάμνηση ίσως σε κάνει υποχείριο του άλλου;
Η Κλέα μοιάζει να μην έχει καμιά αναστολή. Δείχνει πως θέλει όλα σήμερα πια να ξεκαθαριστούνε.
<<Ναι, αλλά μου ζήτησες να σε γλύψω…>> εκφράζει την δική της μνήμη. Και συνεχίζει με μια νέα τοποθέτηση << Και δεν σκέφτηκες ότι το ίδιο μπορεί να ήθελα κι εγώ …>>
Όχι, δεν το είχε σκεφτεί. Αυτός που τόσα είχε διαβάσει για την ερωτική συνεύρεση και τόσα λίγα είχε ζήσει, δεν είχε φτάσει στο σημείο να σκεφτεί να της κάνει και έρωτα στοματικό. Δεν το είχε σκεφτεί… Μάλλον δεν ήταν από εκείνα που οι φίλοι της εποχής ρίχνανε πάνω στο τραπέζι των κατακτήσεών τους. Αλλά…
<<Γιατί δεν στο έκανα;…>> της λέει και θυμάται πολύ καλά το μεθύσι που είχε νοιώσει καθώς η μυρωδιά του απόκρυφου σημείου της, τον είχε οδηγήσει σε μια θέση τόσο έντονου παροξυσμού. Ένα μέρος του εαυτού του είχε απογειωθεί, το άλλο μέρος παρακολουθούσε έκπληκτο… Τελικά ο άντρας χάνει περισσότερο από μια φορά την παρθενιά του…
Η σκέψη αυτή σχεδόν του προξενεί ένα χαμόγελο, αλλά η Κλέα τον επαναφέρει εδώ που η σχέση τους έχει φτάσει. Στην απομυθοποίηση.
<< Όταν εγώ στο ζήτησα…>> του λέει, χωρίς να μπορεί να υποψιαστεί πως μόλις προ δευτερολέπτου ο ίδιος αυτό ακριβώς είχε θυμηθεί και επανακρίνει…
Αλλά δεν θέλει, τώρα και απέναντί της, να αποδεχτεί την πτώση των μύθων. Γιατί μέσα σε αυτούς όλα τούτα τα χρόνια έζησε. Σε αυτούς στηρίχτηκε. Δεν θα τους εγκαταλείψει.
Την πλησιάζει, την αγκαλιάζει…
<<Ότι έχω μάθει του έρωτα, τα έχω μάθει από σένα…>> της δηλώνει την αφοσίωσή του και αποφασίζει να χρησιμοποιήσει το τερτίπι που η φύση στον κάθε αρσενικό έχει χαρίσει… Τρίβει τα γεννητικά του όργανα πάνω στα δικά της.
Η Κλέα απομακρύνεται από κοντά του. Το τερτίπι πρέπει να γίνει πιο ξεκάθαρο. Πρόταση, ας πούμε…
<< Θέλω να σου κάνω έρωτα…>> της προτείνει. Μια προτροπή…
Και τότε ξαφνιάζεται με τις διεργασίες του νου του που έφερε στην επιφάνεια μια λέξη –προτροπή- που κάποτε τη χρησιμοποιούσε ως τίτλο στα ποιήματα που της έγραφε. «Μικρή προτροπή για ταξίδι». «Μικρή προτροπή για τέλος»…
Τα έγραφε με τα ακατάστατα, βιαστικά του γράμματα πάνω σε άτσαλα κομμένα φύλλα τετραδίου και της τα διάβαζε πρώτα από το τηλέφωνο. Η σιωπή της, όσην ώρα τον άκουγε, δεν ήταν σιωπή βουβή, είχε το ρυθμό της ανάσας της, ρυθμό που ξεκινούσε από την περιγραφή της χαράς και κατέληγε στην έκρηξη του πάθους. Και θα της τα ξαναδιάβαζε –πεσμένοι κι οι δυο στο χαλί του δωματίου του. Όταν θα τελείωνε την απαγγελία τα άτσαλα κομμένα φύλλα του τετραδίου θα πέφτανε γύρω από τα σώματά τους και γρήγορα θα καλύπτονταν από τα ρούχα τους –το πουλόβερ του, τη φούστα της, τον στηθόδεσμο της…
Οι προτροπές για ταξίδια από τότε σχεδιαζόντουσαν. Πόσα από εκείνα τα ταξίδια γίνανε, λοιπόν; Κι έφτασε, τώρα, η στιγμή του τέλους τους;… Να το αποδεχτεί;
Δεν προλαβαίνει να αποφασίσει
<<Δεν μου το είπες τότε έτσι αυτό…>> –διακρίνει σαρκασμό στα λόγια της Κλέας;
Κι αυτός αποφασίζει να γίνει πιο σαφής. Πλέον επίκαιρος. Μπορεί με τη σαφήνεια να αποτρέψει το τέλος…
<<Τώρα θέλω να σου κάνω έρωτα!>>
Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι η φράση καταγράφεται με έντονο ρεαλισμό. Δίχως την ποίηση του τότε. Οι εποχές έχουν αλλάξει ή τα συναισθήματα;
<<Δεν θέλω όμως εγώ…>> η Κλέα έτσι όπως του απαντά τον κάνει να πιστέψει το δεύτερο. Κι άλλωστε να την που συνεχίζει, δηλώνοντας τη νέα κατάσταση πραγμάτων <<Και τι θα πει να μου κάνεις έρωτα; Δεν είμαι αντικείμενό σου!>>
Τώρα πια είναι σίγουρος ότι και το τελευταίο πια ταξίδι όχι απλώς έχει τελειώσει, μα δεν έχει καν λόγω ύπαρξης. Και τι γελοία πρέπει να είναι η εικόνα του, έτσι με αυτό το φαρδύ πουκάμισο… Ξεβράκωτος!
Αρχίζει να φορά και πάλι τα ρούχα του. Δεν είναι σίγουρος αν θέλει να κρύψει τον εκνευρισμό του. Ξέρει ότι τον αδικεί. Θυμώνει…
<<Για σένα ο έρωτας ήταν πάντα μια μορφή υποταγής…>> της απαντά και συνεχίζει, <<Παράταιρος φεμινισμός και προσωπικές ανασφάλειες…>> βγάζει με λέξεις κόσμιες το δυσώδες υγρό μιας χολιασμένης ψυχής. Της δικιάς του.
Η Κλέα δείχνει ότι η ενόχληση δεν την αφορά. Δεν πρόκειται –έτσι δείχνει να θέλει να δηλώσει- να ασχοληθεί με τις θεωρητικές του αναλύσεις.
Μα αν είναι έτσι, αν κάτι τέτοιο θέλει –την προστυχιά της επιφανειακής ανάλυσης- τότε θα της το κάνει το χατίρι.
<<Κι αν θες να ξέρεις γι αυτό διάλεξες ένα ομοφυλόφιλο…>> -να που η ανάλυση μπορεί να γίνει και δίκοπο στιλέτο, <<Μπορείς να τον ελέγχεις>>
Στην ουσία το μόνο βέβαιο είναι πως αυτός ελέγχει τον εαυτό του. Χρησιμοποίησε την κόσμια λέξη κι όχι την άλλη την χυδαία, την πρόστυχη, την απαξιωτική.
Την βλέπει να μισοκλείνει τα μάτια, να σμίγει τα φρύδια –όλα αυτά ενδείξεις θυμού. Μα το πάνιασμα στα μάγουλα φανερώνει αμηχανία. Κι όταν λέει
<<Είναι απλώς και μόνο ένας φίλος>> στη φωνή της κρύβεται η υποψία ενός λυγμού.
Επιτέλους Κλέα! –θέλει να τολμήσει να εκφράσει την ικεσία του. Πάρε πια μια απόφαση. Ταξινόμησε σχέσεις, σκέψεις, συνθήκες…
<<Γιατί δεν τολμάς να παραδεχτείς ότι θα ήθελες να ήταν κάτι περισσότερο>> της ζητά να αποδεχτεί και την ίδια τη στιγμή τρέμει μήπως αυτό στ΄ αλήθεια συμβαίνει.
<<Θεέ μου! Καταλαβαίνεις ποιον ζηλεύεις;>>
Αν καταλαβαίνει, λέει! Λίγα λεπτά πιο πριν έβλεπε το κορμί της και το χαρακτήριζε κορμί μεσήλικης γυναίκας. Ναι, είχε εκπαιδεύσει τον εαυτό του να έλκεται και από την κυτταρίτιδα και από τη χαλαρότητα του ενός και μόνο μαστού… Λίγο πιο πριν μόλις ήταν που σχεδόν είχε γυμνωθεί μπροστά της, οικτίροντας το σώμα του που τολμούσε να ζητά την υπενθύμιση της ίδιας εικόνας του κάπου τριάντα χρόνια πιο πριν –θράσος να αγνοεί ότι οι τρίχες του στέρνου του ασπρίζουνε και κηλίδες σταμπάρουν την επιφάνεια των μηρών του. Λίγο πιο πριν όλα αυτά. Κι ενώ ανάμεσα σ΄ εκείνη και σ΄ αυτόν μπορούσε να βλέπει τη σφριγηλότητα του νεανικού σώματος ενός τρίτου… Τη νεότητά του… Και μάλιστα διαθέσιμη είτε σ΄ εκείνη, είτε σ΄ αυτόν.
Ο τρόμος του εκφράζεται με τις αποχρώσεις μιας ενδιάμεσης κατάστασης –μεταξύ θυμού και τρόμου.
<<Άφησες και πάλι κάποιον να μπει ανάμεσά μας…>> -εκείνο το «και πάλι» είναι που το θεωρεί ως σωσίβιο της προσωπικής του αυτοάμυνας. <<Αυτό και μόνο είναι αρκετό!>> δεν της δίνει κανένα ελαφρυντικό.
<<Μα δεν είναι ανάμεσά μας!>> η Κλέα υπερασπίζεται τον εαυτό της.
Αν, όμως, έστω και το ελάχιστο μιας ενοχής αποδεχότανε. Αν έστω και αμυδρώς άφηνε να εκφραστεί μια τύψη για τις δικές της ενέργειες. Αν… Τότε κι αυτός ίσως θα μπορούσε να αφεθεί σε μια πιο ουσιαστική εξομολόγηση. Σε ένα ξέρασμα της παράλογης εμμονής του…
Ανάβει τσιγάρο. Ρουφά βαθιά τον καπνό. Ίδια με πρωτάρη καπνιστή ελπίζει να ζαλιστεί. Έχει ανάγκη μια ζαλάδα. Να κάνει θολό και το τώρα, θολά να επιστρέψει στο χτες.
Το τσιγάρο έχει μια γεύση πικρή, το σβήνει. Όσην ώρα μιλά, δεν κοιτά προς το μέρος της. Το βλέμμα του προσηλωμένο στο τασάκι και το δάχτυλό του πιέζει το αποτσίγαρο. Το διαλύει.
<<Κανονικό έρωτα κάναμε μετά από δέκα μήνες. Όταν αρραβωνιαστήκαμε… Το επόμενο κιόλας βράδυ…>> ουδέτερη προς το παρόν η αφήγηση του. Μα αμέσως να που παίρνει πιο προσωπικές αποχρώσεις, <<Σχεδόν εσύ ήσουνα που με έσπρωξες να μπω μέσα σου… Η ανταμοιβή μου στο ότι είχα δεχτεί να επισημοποιήσουμε τη σχέση μας…>> δεν σαρκάζει* περιγράφει απλώς, << Μέχρι τότε χίλιες σαχλές δικαιολογίες… Πιθανή αιμορραγία, πιθανή εγκυμοσύνη… Βλακείες!… Η αστική σου νοοτροπία και μόνο!…>> βέβαιος τώρα για τις απόψεις του, υψώνει την ένταση της φωνής του, <<Με τον αρραβωνιαστικό μου κι αν με πιάσουν να πηδιέμαι δεν πρόκειται να γίνει κανένα ιδιαίτερο σκάνδαλο… Ενώ με τον γκόμενο!… Τι θα πει η γειτονιά;… Ο πατέρας θα ντροπιαστεί…>> σταγόνες σάλιου μαζεύονται στις άκριες των χειλιών του.
Και οικτοίρει τον εαυτό του, τον μισεί τον πρόστυχο, θυμωμένο, ανασφαλή εαυτό του που περιγράφει εκείνη τη μέρα με τρόπο τόσο φτηνό. Γιατί ακόμα κι αν όλα αυτά υπήρχαν μέσα στη σκέψη της και μέσα στις υποψίες του, ακόμα και τότε, υπήρχε πάντα εκείνο το μισοφωτισμένο δωμάτιο, με τις κουρτίνες από τη μια να κρύβουν το ενοχλητικό φως της μέρας, και από την άλλη να προσφέρουν τις αποχρώσεις του υφάσματός τους πάνω στους τοίχους και στο σώμα της –πράσινο σκούρο, βαθύ πράσινο, ίδια με κάμπο ή θάλασσα σε νησιώτικο κόλπο. Και δεν μπορεί να αρνηθεί πως είχε στ΄ αλήθεια ανιχνεύσει την εκπομπή του σώματός της, το κάλεσμά του… Οι μαστοί της ολότελα πλούσιοι στους χυμούς της, οι χυμοί να τρέχουν ξέφρενα σε κάθε μέλος του κορμιού της και να τον προσκαλούν, να επιζητούν να ανοίξει κι αυτός τους κρουνούς των δικών του χυμών, για να ενωθούνε πλέον τα πάθη τους κι ο πόθος τους, να γίνει η ένωση… Και η μυρωδιά της ήταν πλέον μόνο θηλυκή –ούτε μοσχοσάπουνο, ούτε αποσμητικό ή άρωμα λεβάντας. Μυρωδιά γυναίκας. Μιας γυναίκας. Της δικής του. Και βούτηξε στην πηγή της με το πάθος του ταγμένου βουτηχτή και ούτε αυτός μήτε κι εκείνη στάθηκαν στον κοινωνικό δισταγμό που θέλησε να εκφράσει, δειλά, τις αντιρρήσεις του. Όχι δεν ήταν ο Μενέλαος και η Κλέα… Άντρας και γυναίκα ήταν. Αυτός κι εκείνη. Στη στιγμή της ένωσής τους.
Ιερή στιγμή, δική τους κι αυτός την περιγράφει με σταγόνες σάλιου να μαζεύονται στις άκριες των χειλιών του. Η παρουσία τους μαρτυρεί τη χλεύη.
Τη χλεύη η Κλέα δεν την αποδέχεται.
<<Ε, λοιπόν, έτσι ήταν…>> τον διακόπτει και τον ξαφνιάζει, τον πληγώνει καθώς συμφωνεί μαζί του, <<Μέχρι και πριν από λίγο έτσι ήταν. Ναι, πάντα σκεφτόμουνα τους άλλους…>> μα αν μαζί του συμφωνεί, τότε θα διαφωνεί με τα όσα κάποτε είχε κάνει; <<Ήμουνα η σεμνή κόρη που δεν έπρεπε να εκθέτει την οικογένειά της…>> με τα δάχτυλα μετρά τις αρετές που καταπιέζανε, << Η σύζυγος που δεν έπρεπε να δίνει δικαιώματα να τη σχολιάσουν… Η μητέρα που έπρεπε να φροντίζει τα παιδιά της να μην τους λείπει τίποτε…>> τα δάχτυλα παύουν να παίζουν το ρόλο του άβακα, από κάπου προσπαθούν να γραπωθούν, <<Στον εαυτό μου τίποτε δεν έδινα… Δεν τον άκουγα καν!…>> το σώμα της έχει τεντωθεί επικίνδυνα, << Ως εδώ!…>> εκτονώνεται, <<Τώρα τον ακούω… Ναι!… >> στρέφεται προς το μέρος του. Το πρόσωπό της λες και θέλει να πέσει πάνω στο δικό του, <<Το καταλαβαίνεις; Δεν έχει να κάνει με σένα… Με ΄κείνον… Με μένα έχει να κάνει!>> ουρλιάζει, ξεσπά, εκρήγνυται, <<Με μένα γαμώτο!>> κραυγάζει και τα χέρια της αναζητούν την ελευθερία καθώς χώνονται μέσα στα μαλλιά της. Κι έπειτα σιωπά. Έτοιμη να καταρρεύσει. Προτιμά τη αποχώρηση. Αξιοπρεπής στάση. Πάει να βγει από το δωμάτιο.
Αυτός τα άκουσε όλα. Πόσα από αυτά να αποδεχτεί; Πώς να πιστέψει ότι μια ζωή που ήθελε να τη θεωρεί κοινή, των δυο τους, ξαφνικά παρουσιάζεται διχασμένη στα δύο;
<<Με μας έχει να κάνει!…>> θέλει να εκφράσει την αντίρρησή του κι όταν την βλέπει που ετοιμάζεται να φύγει από το δωμάτιο, ξαφνικά συνειδητοποιεί το εύρος του ρήγματος, <<Πού πας;>> με ένταση ρωτάει και τα δεξί του χέρι αγκιστρώνει το αριστερό δικό της. Δέκα δάχτυλα μπλεγμένα στον ιστό μιας ζωής –έτσι αυτός τα βλέπει κι ακόμα ξεχωρίζει τις πρώτες καφετιές κηλίδες που σκιάζουν τις έξω πλευρές τους.
Μα η Κλέα τραβά το χέρι της, ξεφεύγει από το άγκιστρό του, ψάχνει να βρει που μπορεί η τσάντα της να έχει χωθεί. Κινήσεις ουδέτερες, δεν φανερώνουν τις προθέσεις της. Το κάνει με τα λόγια της
<<Θέλω να βγω έξω…>> -συγκεκριμένη πρόταση. Αλλά αποφασίζει να της δώσει μια ιδιαιτερότητα, <<Πνίγομαι εδώ μέσα!>>
Εκείνος υποψιάζεται την εγκατάλειψη. Βεβαιώνεται πως δεν ελέγχει την πορεία. Σκύβει το σώμα του, τεντώνει τα χέρια του
<<Δεν έχει να πας πουθενά!>> τρίζουν τα δόντια του. Την αρπάζει από πίσω.
Η Κλέα του θυμίζει ύαινα που εγκλωβίστηκε σε κλουβί, φίδι που το αρπάξανε με πριονωτή διχάλα, αντιλόπη που σπαρταρά μέσα στα σαγόνια λέοντος, καρδερίνα που της σφίγγουν το λαιμό.
Προσπαθεί με ένταση, πάθος, αποφασιστικότητα να ξεφύγει.
Αυτός μετατρέπει τα χέρια του σε σχοινιά, σε βρόγχο της παλάμες του. Αγωνίζεται να κάνει την αγκαλιά του κελί για να την χώσει μέσα. Μετά την πιέζει στους ώμους, την αναγκάζει να σκύψει, <<Πουθενά!…>> αγκομαχά, την πιέζει περισσότερο, την αναγκάζει να γονατίσει <<Πουθενά!…>> διατάζει, <<Εδώ!… Εδώ είναι η θέση σου!…>> τελεσίδικα έχει αποφασίσει, <<Μαζί μου!…>> δεν είναι πρόσκληση, απαίτηση είναι << Στο σπίτι μας!…>> έχει κι αυτός γονατίσει και την έχει γραπώσει από τη μέση.
Η Κλέα δεν αποδέχεται τη φυλάκιση.
<<Άσε με!…>> δεν εκλιπαρεί, <<Άσε με!…>> αντιστέκεται. Και καταφέρνει να ξεφύγει από το θανάσιμο εναγκαλισμό. Σηκώνεται. Παίρνει βαθιές ανάσες, <<Πνίγομαι, σου λέω!>> -ενημερώνει, απειλεί, προειδοποιεί, παρακαλά. Δηλώνει.
Η δήλωσή της τον φέρνει στα όρια της απόγνωσης –αν φύγει… Πίσω από την πλάτη του έχει την πόρτα. Πίσω από την πόρτα κυκλοφορούν οι δαίμονες… Δαίμονες που ξύπνησαν και είναι έτοιμοι να εισβάλουν… Στο χώρο του. Στο σώμα του… Στο μυαλό του.
Ακίνητος. Πέτρινος. Σιδερένιος. Ατσάλινος. Να φράζει τις οπές…
Δεν επιτρέπει την όποια κίνηση.
Η Κλέα γονατίζει, τώρα από μόνη της, στο πάτωμα. Τα χέρια της χουφτώνουν το κεφάλι της. <<Όχι!… Όχι!…>> η ένταση της φωνής της πέφτει. Το στήθος της ολοένα και πιο άτακτα σπαρταρά.
<<Όχι!>> -σε ποιον απευθύνει την άρνηση;